Vālmīki Rāmāyaṇa · Kausalyā’s Consent
Tap a verse for its meaning
- 1तं समीक्ष्य त्ववहितं पितुर्निर्देशपालने । बाष्पसंरुद्धा वचो धर्मिष्ठमब्रवीत् ॥
- 2अदृष्टदुःखो सर्वभूतप्रियंवदः ।मयि जातो दशरथात्कथमुञ्छेन वर्तयेत् ॥
- 3यस्य दासाश्च मृष्टान्यन्नानि भुञ्जते ।कथं स भोक्ष्यते नाथो वने मूलफलान्ययम् ॥
- 4क एतच्छ्रद्दधेच्छ्रुत्वा कस्य वा न भेवद्भयम् ।यितो राजा राघवो यद्विवास्यते ॥
- 5नूनं तु बलवाँल्लोके सर्वमादिशन् ।लोके रामाभिरामस्त्वं वनं यत्र गमिष्यसि ॥
- 6अयं तु मामात्मभवस्तवादर्शनमारुतः ।विलापदुःखसमिधो ॥
- 7चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवादर्शनचित्तजः ।कर्शयित्वा भृशं पुत्र निःश्वासायाससम्भवः ॥
- 8त्वया विहीनामिह मां तुलो महान् । यथा कक्षं चित्रभानुर्हिमात्यये ॥
- 9कथं हि स्वं वत्सं गच्छन्तं नानुगच्छति ।अहं त्वाऽनुगमिष्यामि पुत्र यत्र गमिष्यसि ॥
- 10तथा निगदितं मात्रा तद्वाक्यं ।श्रुत्वा रामोऽब्रवीद्वाक्यं मातरं ॥
- 11वञ्चितो राजा मयि चारण्यमाश्रिते ।भवत्या च परित्यक्तो न नूनं वर्तयिष्यति ॥
- 12भर्तुः किल परित्यागो केवलं स्त्रियाः ।स भवत्या न कर्तव्यो मनसाऽपि ॥
- 13यावज्जीवति काकुत्स्थः पिता मे जगतीपतिः ।शुश्रूषा क्रियतां तावत्स हि धर्मः ॥
- 14एवमुक्ता तु रामेण कौसल्या ।तथेत्युवाच सुप्रीता राममक्लिष्टकारिणम् ॥
- 15एवमुक्तस्तु वचनं रामो ।भूयस्तामब्रवीद्वाक्यं मातरं ॥
- 16मया चैव भवत्या च कर्तव्यं वचनं पितुः ।राजा भर्ता श्रेष्ठः सर्वेषामीश्वरः प्रभुः ॥
- 17इमानि तु महारण्ये विहृत्य ।वर्षाणि परमप्रीतः स्थास्यामि वचने तव ॥
- 18एवमुक्ता प्रियं पुत्रं तदा ।उवाच परमार्ता तु कौसल्या ॥
- 19आसां राम सपत्नीनां वस्तुं मध्ये न मे क्षमम् ।नय मामपि काकुत्स्थ वनं वन्यां ॥
- 20यदि ते गमने कृता ।तां तथा रुदतीं रामो चनमब्रवीत् ॥
- 21जीवन्त्या हि स्त्रिया भर्ता दैवतं प्रभुरेव च ।भवत्या मम चैवाद्य राजा प्रभवति ॥
- 22न ह्यनाथा वयं राज्ञा धीमता ।भरतश्चापि धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः ॥
- 23भवतीमनुवर्तेत स हि सदा ।यथा मयि तु निष्क्रान्ते पार्थिवः ॥
- 24श्रमं नावाप्नुयात्किञ्चिदप्रमत्ता तथा कुरु ।दारुणश्चाप्ययं शोको यथैनं न विनाशयेत् ॥
- 25राज्ञो वृद्धस्य सततं हितं चर समाहिता । या नारी ॥
- 26भर्तारं नानुवर्तेत सा तु पापगतिर्भवेत् ।भर्तुः शुश्रूषया नारी लभते ॥
- 27अपि या निर्नमस्कारा निवृत्ता ।शुश्रूषामेव कुर्वीत भर्तुः ॥
- 28एष पुरा दृष्टो लोके स्मृतः ।अग्निकार्येषु च सदा सुमनोभिश्च देवताः ॥
- 29पूज्यास्ते मत्कृते देवि ब्राह्मणाश्चैव ।एवं कालं प्रतीक्षस्व ममागमनकाङ्क्षिणी ॥
- 30नियता ।प्राप्स्यसे परमं कामं मयि प्रत्यागते सति ॥
- 31यदि धर्मभृतां श्रेष्ठो धारयिष्यति जीवितम् ।एवमुक्ता तु रामेण ॥
- 32कौसल्या पुत्रशोकार्ता रामं वचनमब्रवीत् ।गमने सुकृतां बुद्धिं न ते शक्नोमि पुत्रक ॥
- 33विनिवर्तयितुं वीर नूनं कालो ।गच्छ पुत्र त्वमेकाग्रो भद्रं तेऽस्तु सदा विभो ॥
- 34पुनस्त्वयि निवृत्ते तु भविष्यामि ।प्रत्यागते महाभागे कृतार्थे ॥
- 35पितुरानृण्यतां प्राप्ते त्वयि लप्स्ये परं सुखम् ।कृतान्तस्य गतिः पुत्र सदा भुवि ॥
- 36यस्त्वां मे वच आच्छिद्य राघव ।गच्छेदानीं क्षेमेण पुनरागतः ॥
- 37नन्दयिष्यसि मां पुत्र साम्ना वाक्येन ।अपीदानीं स कालः स्याद्वनात्प्रत्यागतं पुनः ।यत्त्वां पुत्रक पश्येयं ॥
- 38तथा हि रामं वनवासनिश्चितंसमीक्ष्य देवी परमेण चेतसा ।उवाच रामं शुभलक्षणं वचोबभूव च ॥