Vālmīki Rāmāyaṇa · Lakṣmaṇa’s Entreaty
Tap a verse for its meaning
- 1एवं श्रुत्वा तु संवादं पूर्वमागतः । शोकं सोढुमशक्नुवन् ॥
- 2स भ्रातुश्चरणौ गाढं रघुनन्दनः ।सीतामुवाचातियशा राघवं च ॥
- 3यदि गन्तुं कृता बुद्धिर्वनं मृगगजायुतम् ।अहं त्वाऽनुगमिष्यामि वनमग्रे ॥
- 4मया समेतोऽरण्यानि बहूनि विचरिष्यसि ।पक्षिभिर्मृगयूथैश्च सङ्घुष्टानि समन्ततः ॥
- 5न देवलोकाक्रमणं नामरत्वमहं वृणे ।ऐश्वर्यं वाऽपि लोकानां कामये न त्वया विना ॥
- 6एवं ब्रुवाणः सौमित्रिर्वनवासाय निश्चितः ।रामेण बहुभिः सान्त्वैर्निषिद्धः पुनरब्रवीत् ॥
- 7अनुज्ञातश्च भवता पूर्वमेव यदस्म्यहम् ।किमिदानीं पुनरिदं क्रियते मे ॥
- 8यदर्थं प्रतिषेधो मे क्रियते गन्तुमिच्छतः ।एतदिच्छामि विज्ञातुं संशयो हि ममानघ ॥
- 9ततोऽब्रवी रामो लक्ष्मणमग्रतः ।स्थितं प्राग्गामिनं वीरं याचमानं ॥
- 10स्निग्धो धर्मरतो वीरः सततं सत्पथे स्थितः ।प्रियः प्राणसमो वश्यो भ्राता चासि सखा च मे ॥
- 11मयाऽद्य सह त्वयि गच्छति तद्वनम् ।को भरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां वा यशस्विनीम् ॥
- 12अभिवर्षति कामैर्यः पृथिवीमिव ।स कामपाशपर्यस्तो महातेजा ॥
- 13सा हि राज्यमिदं प्राप्य नृपस्याश्वपतेः सुता ।दुःखितानां सपत्नीनां न करिष्यति शोभनम् ॥
- 14न स्मरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां च सुदुःखिताम् ।भरतो राज्यमासाद्य कैकेय्यां पर्यवस्थितः ॥
- 15तामार्यां स्वयमेवेह राजानुग्रहणेन वा ।सौमित्रे कौसल्यामुक्तमर्थमिमं चर ॥
- 16एवं मम च ते भक्तिर्भविष्यति सुदर्शिता ।धर्मज्ञ गुरुपूजायां धर्मश्चाप्यतुलो महान् ॥
- 17एवं कुरुष्व सौमित्रे रघुनन्दन ।अस्माभिर्विप्रहीणाया मातुर्नो न भवेत्सुखम् ॥
- 18एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः गिरा ।प्रत्युवाच तदा रामं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम् ॥
- 19तवैव वीर भरतः पूजयिष्यति ।कौसल्यां च सुमित्रां च प्रयतो नात्र संशयः ॥
- 20यदि दुःस्थो न रक्षेत भरतो ।प्राप्य दुर्मनसा वीर च विशेषतः ॥
- 21तमहं दुर्मतिं क्रूरं न संशयः ।तत्पक्ष्यानपि तान्सर्वांस्त्रैलोक्यमपि किं नु सा ॥
- 22कौसल्या सहस्रमपि मद्विधान् ।यस्याः सहस्रं सम्प्राप्तमुपजीविनम् ॥
- 23तदात्मभरणे चैव मम मातुस्तथैव च । मद्विधानां च भरणाय यशस्विनी ॥
- 24कुरुष्व मामनुचरं वैधर्म्यं नेह विद्यते ।कृतार्थोऽहं भविष्यामि तव चार्थः प्रकल्पते ॥
- 25धनुरादाय सशरं ।अग्रतस्ते गमिष्यामि पन्थानमनुदर्शयन् ॥
- 26आहरिष्यामि ते नित्यं च च ।वन्यानि यानि चान्यानि स्वाहाराणि तपस्विनाम् ॥
- 27भवांस्तु सह रंस्यते ।अहं सर्वं करिष्यामि जाग्रतः स्वपतश्च ते ॥
- 28रामस्त्वनेन वाक्येन प्रत्युवाच तम् ।व्रजापृच्छस्व सौमित्रे सर्वमेव ॥
- 29ये च राज्ञो ददौ दिव्ये महात्मा स्वयम् ।जनकस्य महायज्ञे रौद्रदर्शने ॥
- 30अभेद्य दिव्ये तूणी चाक्षयसायकौ ।आदित्यविमलौ चोभौ खड्गौ हेमपरिष्कृतौ ॥
- 31सत्कृत्य निहितं सर्वमेतदाचार्यसद्मनि ।स त्वमायुधमादाय क्षिप्रमाव्रज लक्ष्मण ॥
- 32स सुहृज्जनमामन्त्र्य निश्चितः ।इक्ष्वाकुगुरुमागम्य जग्राहायुधमुत्तमम् ॥
- 33तद्दिव्यं सत्कृतं ।रामाय दर्शयामास सौमित्रिः सर्वमायुधम् ॥
- 34तमुवाचात्मवान्रामः प्रीत्या लक्ष्मणमागतम् ।काले त्वमागतः काङ्क्षिते मम लक्ष्मण ॥
- 35अहं प्रदातुमिच्छामि यदिदं मामकं धनम् ।ब्राह्मणेभ्यस्तपस्विभ्यस्त्वया सह ॥
- 36वसन्तीह दृढं भक्त्या गुरुषु ।तेषामपि च मे भूयः सर्वेषां चोपजीविनाम् ॥
- 37वसिष्ठपुत्रं तु सुयज्ञमार्यंत्वमानयाशु प्रवरं ।अभिप्रयास्यामि वनं समस्ता--नभ्यर्च्य शिष्टानपरान्द्विजातीन् ॥