Vālmīki Rāmāyaṇa · The Cries of the Citizens
Tap a verse for its meaning
- 1दत्त्वा तु सह ब्राह्मणेभ्यो धनं बहु ।जग्मतुः पितरं द्रष्टुं सीतया सह ॥
- 2ततो गृहीते त्वशोभेतां तदायुधे ।मालादामभिराबद्धे सीतया ॥
- 3ततः प्रासादहर्म्याणि विमानशिखराणि च ।अधिरुह्य जनः श्रीमानुदासीनो व्यलोकयत् ॥
- 4न हि स्म शक्यन्ते गन्तुं बहुजनाकुलाः ।आरुह्य तस्मात्प्रासादा पश्यन्ति राघवम् ॥
- 5पदातिं वर्जितच्छत्रं रामं दृष्ट्वा तदा जनाः ।ऊचुर्बहुविधा वाचः ॥
- 6यं यान्तमनुयाति स्म चतुरङ्गबलं महत् ।तमेकं सीतया सार्धमनुयाति स्म ॥
- 7ऐश्वर्यस्य सन्कामिनां चैव कामदः ।नेच्छत्येवानृतं कर्तुं पितरं ॥
- 8या न शक्या पुरा द्रष्टुं भूतैराकाशगैरपि ।तामद्य सीतां पश्यन्ति राजमार्गगता जनाः ॥
- 9अङ्गरागोचितां सीतां ।वर्षमुष्णं च शीतं च नेष्यन्त्याशु ॥
- 10अद्य नूनं सत्त्वमाविश्य भाषते ।न हि राजा प्रियं पुत्रं विवासयितुमिच्छति ॥
- 11निर्गुणस्यापि पुत्रस्य कथं स्या ।किं पुनर्यस्य लोकोऽयं जितो केवलम् ॥
- 12आनृशंस्यमनुक्रोशः श्रुतं शीलं दमः शमः ।राघवं शोभयन्त्येते पुरुषर्षभम् ॥
- 13तस्मात्तस्योपघातेन प्रजाः परमपीडिताः ।औदकानीव ग्रीष्मे सलिलसङ्क्षयात् ॥
- 14पीडया पीडितं सर्वं जगदस्य जगत्पतेः ।वोपघातेन वृक्षः पुष्पफलोपगः ॥
- 15मूलं ह्येष मनुष्याणां धर्मसारो ।पुष्पं फलं च पत्रं च शाखाश्चास्येतरे जनाः ॥
- 16ते क्षिप्रं सपत्न्य ।गच्छन्तमनुगच्छामो येन गच्छति राघवः ॥
- 17उद्यानानि क्षेत्राणि च गृहाणि च ।एकदुःखसुखा राममनुगच्छाम धार्मिकम् ॥
- 18च ।उपात्तधनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः ॥
- 19रजसाऽभ्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः । परिधावद्भिरुद्बिलैरावृतानि च ॥
- 20हीनसम्मार्जनानि च । च ॥
- 21भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च ।अस्मत्त्यक्तानि वेश्मानि प्रतिपद्यताम् ॥
- 22येन गच्छति राघवः ।अस्माभिश्च परित्यक्तं ॥
- 23बिलानि सर्वे सानूनि ।त्यजन्त्यस्मद्भयाद्भीताः गजाः सिंहा वनान्यपि ॥
- 24अस्मत्त्यक्तं प्रपद्यन्तां सेव्यमानं त्यजन्तु च ।तृणमांसफलादानां देशं ॥
- 25प्रपद्यतां हि कैकेयी सहबान्धवैः ।राघवेण वने सर्वे सहवत्स्याम ॥
- 26इत्येवं विविधा वाचो नानाजनसमीरिताः ।शुश्राव रामः श्रुत्वा च ॥
- 27स तु वेश्म पितुर्दूरात्कैलासशिखरप्रभम् ।अभिचक्राम ॥
- 28विनीतवीरपुरुषं प्रविश्य तु ।ददर्शावस्थितं दीनं सुमन्त्रमविदूरतः ॥
- 29प्रतीक्षमाणोऽपि जनं तदाऽऽर्त--मनार्तरूपः थ ।जगाम रामः पितरं दिदृक्षुःपितुर्निदेशं विधिवच्चिकीर्षुः ॥
- 30तत्पूर्वमैक्ष्वाकसुतो महात्मारामो गमिष्यन्वनमार्तरूपम् ।व्यतिष्ठत प्रेक्ष्य तदा सुमन्त्रंपितुर्महात्मा ॥
- 31पितुर्निदेशेन तु धर्मवत्सलोवनप्रवेशे ।स राघवः प्रेक्ष्य सुमन्त्रमब्रवी--न्निवेदयस्वागमनं नृपाय मे ॥