Vālmīki Rāmāyaṇa · The Garments of Bark
Tap a verse for its meaning
- 1महामात्रवचः श्रुत्वा रामो दशरथं तदा ।अभ्यभाषत वाक्यं तु विनयज्ञो ॥
- 2मे राजन्वने वन्येन जीवतः ।किं कार्यमनुयात्रेण सर्वतः ॥
- 3यो हि दत्त्वा गजश्रेष्ठं कक्ष्यायां कुरुते मनः । किं तस्य त्यजतः कुञ्जरोत्तमम् ॥
- 4तथा मम सतां श्रेष्ठ किं जगत्पते ।सर्वाण्येवानुजानामि चीराण्येवाऽनयन्तु मे ॥
- 5चोभे समानयत गच्छतः । वने वासं वर्षाणि वसतो मम ॥
- 6अथ कैकेयी स्वयमाहृत्य राघवम् ।उवाच परिधत्स्वेति जनौघे ॥
- 7स चीरे कैकेय्याः प्रतिगृह्य ते ।सूक्ष्मवस्त्रमवक्षिप्य मुनिवस्त्राण्यवस्त ह ॥
- 8लक्ष्मणश्चापि तत्रैव विहाय वसने शुभे । चैव जग्राह ॥
- 9अथाऽत्मपरिधानार्थं सीता ।समीक्ष्य चीरं सन्त्रस्ता पृषती ॥
- 10सा व्यपत्रपमाणेव प्रगृह्य च ।कैकेयीकुशचीरे ते जानकी ॥
- 11च धर्मदर्शिनी ।गन्धर्वराजप्रतिमं भर्तारमिदमब्रवीत् ॥
- 12कथं नु चीरं बध्नन्ति मुनयो वनवासिनः ।इति ह्यकुशला सीता सा मुहुर्मुहुः ॥
- 13कृत्वा कण्ठे च सा चीरमेकमादाय पाणिना ।तस्थौ ह्यकुशला तत्र ॥
- 14तस्यास्तत्क्षिप्रमागम्य रामो ।चीरं बबन्ध सीतायाः स्वयम् ॥
- 15रामं प्रेक्ष्य तु सीतायाः बध्नन्तं चीरमुत्तमम् । नार्यो मुमुचुर्वारि ॥
- 16उचुश्च रामं ज्वलिततेजसम् ।वत्स नैवं नियुक्तेयं वनवासे ॥
- 17पितुर्वाक्यानुरोधेन गतस्य ।तावद्दर्शनमस्यां नः सफलं भवतु प्रभो ॥
- 18लक्ष्मणेन सहायेन वनं गच्छस्व ।नेयमर्हति वस्तुं तापसवद्वने ॥
- 19कुरु नो याचनां पुत्र सीता तिष्ठतु भामिनी । स्वयं स्थातुं न हीदानीं त्वमिच्छसि ॥
- 20तासामेवंविधा वाचः शृण्व ।बबन्धैव तदा चीरं सीतया ॥
- 21गृहीते तु तया समीक्ष्य नृपते । सीतां कैकेयीं वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥
- 22अतिप्रवृत्ते दुर्मेधे कैकेयि ।वञ्चयित्वा च राजानं न प्रमाणेऽवतिष्ठसे ॥
- 23न गन्तव्यं वनं देव्या सीतया ।अनुष्ठास्यति रामस्य सीता प्रकृतमासनम् ॥
- 24आत्मा हि सर्वेषां दारसङ्ग्रहवर्तिनाम् ।आत्मेयमिति रामस्य पालयिष्यति ॥
- 25अथ यास्यति वनं रामेण सङ्गता ।वयमप्यनुयास्यामः पुरं चेदं गमिष्यति ॥
- 26अन्तपालाश्च यास्यन्ति सदारो यत्र राघवः ।सहोपजीव्यं राष्ट्रं च पुरं च ॥
- 27भरतश्च सशत्रुघ्नश्चीरवासा ।वने वसन्तं काकुत्थ्समनुवत्स्यति पूर्वजम् ॥
- 28ततः शून्यां गतजनां वसुधां पादपैः सह ।त्वमेका शाधि प्रजानामहिते स्थिता ॥
- 29न हि तद्भविता राष्ट्रं यत्र रामो न ।तद्वनं भविता राष्ट्रं यत्र रामो निवत्स्यति ॥
- 30न ह्यदत्तां महीं पित्रा भरतः शास्तुमर्हति ।त्वयि वा पुत्रवद्वस्तुं यदि जातो महीपतेः ॥
- 31यद्यपि त्वं क्षितितलाद्गगनं चोत्पतिष्यसि ।पितृ सोऽन्यथा न करिष्यति ॥
- 32तत्त्वया पुत्रस्य कृतमप्रियम् ।लोके हि स न विद्येत यो न राममनुव्रतः ॥
- 33द्रक्ष्यस्यद्यैव कैकेयि ।गच्छतः सह रामेण तदुन्मुखान् ॥
- 34अथोत्तमान्याभरणानि देविदेहि व्यपनीय चीरम् ।न चीरमस्याः प्रविधीयतेतिन्यवारयत्तद्वसनं वसिष्ठः ॥
- 35एकस्य रामस्य वने निवास--स्त्वया वृतः ।विभूषितेयं वसत्वरण्ये सह राघवेण ॥
- 36यानैश्च मुख्यैः परिचारकैश्चसुसंवृता गच्छतु राजपुत्री ।वस्त्रैश्च सर्वैः सहितैर्विधानै--र्नेयं वृता ते ॥
- 37तस्मिंस्तथा जल्पति गुरौ नृपस्याप्रतिमप्रभावे ।नैव स्म सीता विनिवृत्तभावाप्रियस्य भर्तुः ॥