Vālmīki Rāmāyaṇa · The Lament of the City
Tap a verse for its meaning
- 1तस्मिंस्तु विनिर्याते कृताञ्जलौ ।आर्तशब्दोऽथ सञ्जज्ञे स्त्रीणामन्तःपुरे महान् ॥
- 2जनस्यास्य दुर्बलस्य तपस्विनः ।यो शरणं चासीत्स नाथः क्वनु गच्छति ॥
- 3न क्रुध्यत्यभिशप्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन् ।क्रुद्धान्प्रसादयन्सर्वा क्वचिद्गतः ॥
- 4कौसल्यायां यथा मातरि वर्तते ।तथा यो वर्ततेऽस्मासु क्व नु गच्छति ॥
- 5कैकेय्या राज्ञा सञ्चोदितो वनम् । जनस्यास्य जगतः क्व नु गच्छति ॥
- 6अहो निश्चेतनो राजा जीवलोकस्य सम्प्रियम् ।धर्म्यं सत्यव्रतं रामं वनवासे प्रवत्स्यति ॥
- 7इति सर्वा महिष्यस्ताः इव धेनवः ।रुरुदुश्चैव दुःखार्ताः सस्वरं च ॥
- 8स तमन्तःपुरे घोरमार्तशब्दं । श्रुत्वा चासीत्सुदुःखितः ॥
- 9नाग्निहोत्राण्यहूयन्त नापचन्गृहमेधिनः ।अकुर्वन्न प्रजाः कार्यं सूर्यश्चान्तरधीयत ॥
- 10व्यसृजगाः गावो वत्सान्नपाययन् ।पुत्रं प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत ॥
- 11त्रिशङ्कुर्लोहिताङ्गश्च बृहस्पतिबुधावपि । सोममभ्येत्य ग्रहाः सर्वे व्यवस्थिताः ॥
- 12नक्षत्राणि गतार्चींषि ग्रहाश्च गततेजसः ।विशाखास्तु सधूमाश्च नभसि प्रचकाशिरे ॥
- 13कालिकानिलवेगेन महोदधिरिवोत्थितः ।रामे वनं प्रव्रजिते नगरं तत् ॥
- 14दिशः सर्वाव संवृताः ।न ग्रहो नापि नक्षत्रं प्रचकाशे न किञ्चन ॥
- 15अकस्मान्नागरः सर्वो जनो दैन्यमुपागमत् । वा विहारे वा न कश्चिदकरोन्मनः ॥
- 16सततं ।अयोध्यायां जनः सर्वः शुशोच जगतीपतिम् ॥
- 17बाष्पपर्याकुलमुखो राजमार्गगतो जनः ।न हृष्टः लक्ष्यते कश्चित्सर्वः ॥
- 18न वाति पवनः शीतो न शशी ।न सूर्यस्तपते लोकं सर्वं पर्याकुलं जगत् ॥
- 19सुताः स्त्रीणां भर्तारो भ्रातरस्तथा ।सर्वे सर्वं राममेवान्वचिन्तयन् ॥
- 20ये तु रामस्य सर्वे ते मूढचेतसः । चाक्रान्ताः शयनं न जुहुस्तदा ॥
- 21ततस्त्वयोध्या रहिता महात्मनाव मही सपर्वता । घोरं भयशोकपीडितासनागयोधाश्वगणा ननाद च ॥