Vālmīki Rāmāyaṇa · Kausalyā’s Lamentation
Tap a verse for its meaning
- 1ततः समीक्ष्य शयने सन्नं शोकेन । पुत्रशोकार्ता तमुवाच महीपतिम् ॥
- 2नरशार्दूले विषमुप्त्वाहिजिह्मगा ।विचरिष्यति निर्मुक्तेव हि पन्नगी ॥
- 3विवास्य रामं सुभगा लब्धकामा समाहिता ।त्रासयिष्यति मां भूयो दुष्टाहिरिव ॥
- 4अथ स्म नगरे रामश्चरन्भैक्षं गृहे वसेत् । वरं दातुमपि दासं ॥
- 5पातयित्वा तु कैकेय्या रामं स्थानाद्यथेष्टतः ।प्रदिष्टो रक्षसां भागः पर्वणीवाहिताग्निना ॥
- 6गजराजगतिर्वीरो महाबाहुर्धनुर्धरः ।वनमाविशते नूनं सभार्यः सह ॥
- 7वने त्वदृष्टदुःखानां कैकेय्याऽनुमते त्वया ।त्यक्तानां कान्ववस्था भविष्यति ॥
- 8ते रत्नहीनास्तरुणाः फलकाले विवासिताः ।कथं वत्स्यन्ति कृपणाः कृताशनाः ॥
- 9अपीदानीं स कालः स्यान्मम शिवः ।सभार्यं यत्सह भ्रात्रा पश्येयमिह ॥
- 10सुप्त्वेवोपस्थितौ वीरौ कदायोध्यां गमिष्यतः ।यशस्विनी हृष्टजना सूच्छ्रित ॥
- 11कदा प्रेक्ष्य नरव्याघ्रावरण्यात्पुनरागतौ ।नन्दिष्यति पुरी हृष्टा समुद्र इव पर्वणि ॥
- 12कदाऽयोध्यां महाबाहुः पुरीं वीरः प्रवेक्ष्यति ।पुरस्कृत्य रथे सीतां वृषभो गोवधूमिव ॥
- 13कदा प्राणिसहस्राणि ममात्मजौ ।लाजैरवकरिष्यन्ति प्रविशन्तावरिन्दमौ ॥
- 14प्रविशन्तौ कदाऽयोध्यां द्रक्ष्यामि ।उदग्रायुधनिस्त्रिंशौ सशृङ्गाविव ॥
- 15कदा कन्या द्विजातीनां फलानि च ।प्रदिशन्तः पुरीं हृष्टाः करिष्यन्ति ॥
- 16कदा परिणतो बुद्ध्या वयसा चामरप्रभः ।अभ्युपैष्यति धर्मज्ञस्त्रिवर्ष इव ॥
- 17निस्संशयं मया मन्ये पुरा वीर ।पातुकामेषु वत्सेषु मातृणां शातिताः ॥
- 18साहं विवत्सा वत्सला कृता ।कैकेय्या पुरुषव्याघ्र बालवत्सेव गौर्बलात् ॥
- 19न हि तावद्गुणैर्जुष्टं । विना पुत्रमहं जीवितुमुत्सहे ॥
- 20न हि मे जीविते किञ्चित्सामर्थ्यमिह कल्प्यते ।अपश्यन्त्याः प्रियं पुत्रं महाबाहुं महाबलम् ॥
- 21अयं हि मां दीपयते समुत्थितःतनूजशोकप्रभवो ।महीमिमां रश्मिभिरुद्धतप्रभोयथा निदाघे भगवा ॥