Vālmīki Rāmāyaṇa · Arrival at the Gaṅgā
Tap a verse for its meaning
- 1विशालान्कोसलान्रम्यान्यात्वा लक्ष्मणपूर्वजः ।अयोध्याऽभिमुखो धीमान्प्राञ्जलिर्वाक्वमब्रवीत् ॥
- 2त्वां पुरि श्रेष्ठे ।दैवतानि च यानि त्वां पालयन्त्यावसन्ति च ॥
- 3निवृत्तवनवासस्त्वामनृणो ।पुनर्द्रक्ष्यामि मात्रा च पित्रा च सह सङ्गतः ॥
- 4ततो रुधिरताम्राक्षो भुजमुद्यम्य दक्षिणम् ।अश्रुपूर्णमुखो दीनोऽब्रवी ॥
- 5दया चैव यथार्हं मयि वः कृतः ।चिरं दुःखस्य पापीयो गम्यतामर्थसिद्धये ॥
- 6तेऽभिवाद्य महात्मानं कृत्वा चापि ।विलपन्तो नरा घोरं व्यतिष्ठन्त क्वचित्क्वचित् ॥
- 7तथा विलपतां तेषामतृप्तानां च राघवः ।अचक्षुर्विषयं प्रायाद्यथाऽर्कः ॥
- 8ततो धान्यधनोपेतावान् ।अकुतश्चिद्भयान्रम्यां ॥
- 9उद्यानाम्रवणोपेता ।कुलाकुलसेवितान् ॥
- 10लक्षणीयान्नरेन्द्राणां ।रथेन कोसलानत्यवर्तत ॥
- 11मध्येन मुदितं स्फीतं रम्योद्यानसमाकुलम् ।राज्यं भोग्यं नरेन्द्राणां ययौ ॥
- 12तत्र त्रिपथगां दिव्यां शिव तोयामशैवलाम् ।ददर्श राघवो गङ्गां पुण्यामृषिनिसेविताम् ॥
- 13आश्रमैरविदूरस्थैः श्रीमद्भिः समलङ्कृताम् ।कालेऽप्सरोभिर्हृष्टाभिः सेविताम्भोह्रदां शिवाम् ॥
- 14किन्नरैरुपशोभिताम् ।नागगन्धर्वपत्नीभिः सेवितां सततं शिवाम् ॥
- 15देवाक्रीडशताकीर्णां ।देवार्थमाकाशगमां विख्यातां ॥
- 16जलघाताट्टहासोग्रां ।क्वचिद्वेणीकृतजलां क्वचिदावर्तशोभिताम् ॥
- 17क्वचित्स्तिमितगम्भीरां क्वचिद्वेगजलाकुलाम् ।क्वचिद्गम्भीरनिर्घोषां क्वचि ॥
- 18देवसङ्घाप्लुतजलां ।क्वचिदाभोगपुलिनां क्वचिन्निर्मलवालुकाम् ॥
- 19हंससारससङ्घुष्टां ।सदा मत्तैश्च विहगैरभिसन्नादितान्तराम् ॥
- 20क्वचित्तीररुहैर्वृक्षैर्मालाभिरिव शोभिताम् ।क्वचित्फुल्लोत्पलच्छन्नां क्वचि ॥
- 21क्वचित्कुमुदषण्डैश्च कुड्मलैरुपशोभिताम् ।नानापुष्परजोध्वस्तां समदामिव च क्वचित् ॥
- 22व्यपेतमलसङ्घातां ।दिशागजैर्वनगजैर्मत्तैश्च वरवारणैः ॥
- 23देवोपवाह्यैश्च मुहुः सन्नादितवनान्तराम् ।प्रमदामिव यत्नेन भूषितां ॥
- 24फलैः पुष्पैः किसलयैर्वृतां गुल्मैर्द्विजैस्तथा ।शिंशुमारैश्च नक्रैश्च भुजङ्गैश्च निषेविताम् ॥
- 25विष्णुपादच्युतां दिव्यामपापां पापनाशिनीम् ।तां शङ्करजटाजूटाद्भ्रष्टां सागरतेजसा ॥
- 26समुद्रमहीषीं गङ्गां सारसक्रौञ्चनादिताम् ।आससाद महाबाहुः शृङ्गबेरपुरं प्रति ॥
- 27तामूर्मिकलिलावर्तामन्ववेक्ष्य महारथः ।सुमन्त्रमब्रवीत्सूतमिहैवाद्य वसामहे ॥
- 28अविदूरादयं नद्याः बहुपुष्पप्रवालवान् ।सुमहा वसामोऽत्रैव ॥
- 29द्रक्ष्यामः श्रेष्ठां सम्मान्यसलिलां शिवाम् ।देवदानवगन्धर्वमृगमानुषपक्षिणाम् ॥
- 30लक्ष्मणश्च सुमन्त्रश्च राघवम् ।उक्त्वा तमिन्गुदीवृक्षं तदोपययतुर्हयैः ॥
- 31रामोऽभियाय तं रम्यं वृक्षमिक्ष्वाकुनन्दनः ।रथादवातरत्तस्मा ॥
- 32सुमन्त्रोऽप्यवतीर्यास्मा ।वृक्षमूलगतं राममुपतस्थे ॥
- 33तत्र राजा गुहो नाम रामस्यात्मसमः सखा । बलवान्स्थपतिश्चेति विश्रुतः ॥
- 34स शृत्वा पुरुषव्याघ्रं रामं ।वृद्धैः परिवृतोऽमात्यैरज्ञातिभिश्चाभ्युपागतः ॥
- 35ततो निषादाधिपतिं दृष्ट्वा दूरादुपस्थितम् ।सह रामः समागच्छद्गुहेन सः ॥
- 36तमार्तः गुहो राघवमब्रवीत् । तथेयं ते राम किं करवाणि ते ॥
- 37ईदृशं हि महाबाहो कः प्रप्स्यत्यतिथिं प्रियम् ।ततः गुणवदन्नाद्यमुपादाय पृथग्विधम् ।अर्घ्यं चोपानयत्क्षिप्रं वाक्यं चेदमुवाच ह ॥
- 38स्वागतं ते महाबाहो तवेयमखिला मही ।वयं भवा साधु राज्यं प्रशाधि नः ॥
- 39भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यं चेदमुपस्थितम् । च मुख्यानि वाजिनां खादनं च ते ॥
- 40गुहमेवं ब्रुवाणं तं प्रत्युवाच ह ॥
- 41हृष्टाश्च भवता सर्वथा वयम् ।पद्भ्यामभिगमाच्चैव च ॥
- 42भुजाभ्यां साधु वृत्ताभ्यां पीडयन्वाक्यमब्रवीत् । त्वां गुह पश्यामि ह्यरोगं सह बान्धवैः ॥
- 43अपि ते राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च ।यत्त्विदं भवता किञ्चित्प्रीत्या समुपकल्पितम् ।सर्वं तदनुजानामि नहि वर्ते ॥
- 44कुशचीराजिनधरं फलमूलाशिनं च माम् ।विद्धि प्रणिहितं धर्मे तापसं वनगोचरम् ॥
- 45हमर्थी नान्येन केनचित् ।एतावताऽत्र भवता भविष्यामि ॥
- 46एते हि दयिता राज्ञः पितु मे ।एतैः सुविहितैरश्वैर्भविष्याम्यहमर्चितः ॥
- 47अश्वानां प्रतिपानं च खादनं चैव सोऽन्वशात् ।गुहस्तत्रैव पुरुषांस्त्वरितं दीयतामिति ॥
- 48तत सन्ध्यामन्वास्य पश्चिमाम् ।जलमेवाददे भोज्यं लक्ष्मणेनाऽऽहृतं स्वयम् ॥
- 49तस्य भूमौ शयानस्य लक्ष्मणः ।सभार्यस्य ततोऽभ्येत्य तस्थौ वृक्षमुपाश्रितः ॥
- 50गुहोऽपि सह सूतेन सौमित्रिमनुभाषयन् ।तो राममप्रमत्तो ॥
- 51तथा शयानस्य ततोऽस्य धीमतःयशस्विनो दाशरथेर्महात्मनः । सातदा व्यतीयाय चिरेण ॥