Vālmīki Rāmāyaṇa · The Hermitage of Bharadvāja
Tap a verse for its meaning
- 1ते तु तस्मिन् रजनीं शिवाम् ।विमलेऽभ्युदिते सूर्ये तस्माद्देशात् ॥
- 2यत्र भागीरथीं गङ्गां यमुनाऽभिप्रवर्तते ।जग्मुस्तं देशमुद्दिश्य सुमहद्वनम् ॥
- 3ते भूमिभागान् विविधान् देशांश्चापि । पश्यन्तस्तत्र तत्र यशस्विनः ॥
- 4गच्छन् सः पश्यंश्च विविधान् द्रुमान् ।निवृत्तमात्रे दिवसे रामः ब्रवीत् ॥
- 5पश्य सौमित्रे धूममुन्नतम् ।अग्नेर्भगवतः केतुं मन्ये सन्निहितः मुनिः ॥
- 6नूनं प्राप्तास्म सम्भेदं गङ्गा यमुनयोर्वयम् ।तथा हि श्रूयते शब्दः वारिणो ॥
- 7दारूणि परिभिन्नानि वनजैः । चैते दृश्यन्ते विविधा द्रुमाः ॥
- 8तौ सुखं गत्वा ।गङ्गायमुनयोः सन्धौ प्रापतुर्निलयं मुनेः ॥
- 9रामस्त्वाश्रममासाद्य मृगपक्षिणः ।गत्वा मुहूर्तमध्वानं भरद्वाजमुपागमत् ॥
- 10ततस्त्वाश्रममासाद्य मुने ।सीतयाऽनुगतौ वीरौ दूरादेवावतस्थतुः ॥
- 11स प्रविश्य महात्मानमृषिं शिष्यगणैर्वृतम् ।संशितव्रतमेकाग्रं तपसा ॥
- 12हुताग्निहोत्रं दृष्ट्वैव महाभागं ।रामः सौमित्रिणा सार्धं सीतया चाभ्यवादयत् ॥
- 13चात्मानं तस्मै ।पुत्रौ दशरथस्यावां भगवन् रामलक्ष्मणौ ॥
- 14भार्या ममेयं कल्याणी जनकात्मजा ।मां चानुयाता विजनं तपोवनमनिन्दिता ॥
- 15पित्रा मां सौमित्रिरनुजः प्रियः ।अयमन्वगमद्भ्राता वनमेव ॥
- 16पित्रा नियुक्ता भगवन् प्रवेक्ष्यामस्तपोवनम् ।धर्ममेव चरिष्यामस्तत्र ॥
- 17तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः ।उपानयत गामर्घ्यमुदकं ततः ॥
- 18नानाविधानन्नरसान् वन्यमूलफलाश्रयान् ।तेभ्यो ददौ वासं चैवाभ्यकल्पयत् ॥
- 19मृग पक्षिभिरासीनः मुनिभिश्च समन्ततः ।राममागतमभ्यर्च्य ह तं मुनिः ॥
- 20च तामर्चामुपविष्टं स राघवम् ।भरद्वाजोऽब्रवीद्वाक्यं धर्मयुक्तमिदं तदा ॥
- 21चिरस्य खलु काकुत्स्थ पश्यामि त्वामिहागतम् ।श्रुतं तव मया चेदं ॥
- 22अवकाशो विविक्तोऽयं महानद्योः ।पुण्यश्च रमणीयश्च वसत्विह भगान् सुखम् ॥
- 23एवमुक्तस्तु वचनं भरद्वाजेन राघवः ।प्रत्युवाच शुभं वाक्यं रामः ॥
- 24भगवन्नितासन्नः ।सुदर्शमिह मां प्रेक्ष्य मन्येऽहमिममाश्रमम् ॥
- 25आगमिष्यति वैदेहीं मां चापि प्रेक्षको जनः ।अनेन कारणेनाहमिह वासं ॥
- 26पश्य भगवन्नाश्रमस्थानमुत्तमम् ।रमेत यत्र वैदेही जनकात्मजा ॥
- 27एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरद्वाजो ।राघवस्य ततः वाक्यमर्थ ग्राहकमब्रवीत् ॥
- 28दशक्रोशैतस्तात गिरिर्यस्मिन्निवत्स्यसि । पुण्यः सर्वतः सुखदर्शनः ॥
- 29गोलाङ्गूलानुचरितः वानरर्क्षनिषेवितः ।चित्र कूटैति ख्यातः ॥
- 30यावता चित्रकूटस्य नरः शृङ्गाण्यवेक्षते । न पापे कुरुते मनः ॥
- 31ऋषयस्तत्र बहवः विहृत्य शरदां शतम् ।तपसा कपालशिरसा सह ॥
- 32प्रविविक्तमहं मन्ये तं वासं भवतः सुखम् ।इह वा वस राम मया सह ॥
- 33स रामं सर्व कामैस्तं भरद्वाजः ।सभार्यं सह च भ्रात्रा प्रतिजग्राह ॥
- 34तस्य प्रयागे रामस्य तं महर्षिमुपेयुषः । पुण्या चित्राः कथयतः कथाः ॥
- 35काकुत्स्थः परिश्रान्तः ।भरद्वाजाश्रमे रम्ये तां रात्रिमवसत्सुखम् ॥
- 36प्रभातायां रजन्यां तु भरद्वाजमुपागमत् ।उवाच नरशार्दूलो मुनिं ज्वलिततेजसम् ॥
- 37शर्वरीं भवनन्न् अद्य तवाश्रमे ।उषिताः स्मेह वसतिमनुजानातु नो भवान् ॥
- 38रात्र्यां तु तस्यां व्युष्टायां भरद्वाजोऽब्रवीदिदम् ।मधुमूलफलोपेतं चित्र कूटं व्रजेति ह ॥
- 39वासमौपयिकं मन्ये तव राम महाबल ।नानानगगणोपेतः ॥
- 40मयूरनादाभिरुतो गजराजनिषेवितः । भवता शैलश्चित्रकूटः स विश्रुतः ॥
- 41पुण्यश्च रमणीयश्च ।तत्र मृगयूथानि चाभितः ॥
- 42विचरन्ति वनान्तेऽस्मिन् तानि द्रक्ष्यसि राघव ।सरित्प्रस्रवणप्रस्थान् दरीकन्दरनिर्दरान् ।चरतः सीतया सार्धं ॥
- 43प्रहृष्टकोयष्टिकविनादितं तं वसुधाधरं शिवम् ।मृगैश्च मत्तैः बहुभिश्च कुञ्जरैःसुरम्यमासाद्य समावसाश्रमम् ॥