Vālmīki Rāmāyaṇa · Crossing the Yamunā
Tap a verse for its meaning
- 1उषित्वा रजनीं तत्र ।महर्षिमभिवाद्याथ जग्मतुस्तं गिरिं प्रति ॥
- 2तेषां चैव स्वस्त्ययनं महर्षिः स चकार ह ।प्रस्थितांश्चैव तान् पुत्रानिवान्वगात् ॥
- 3ततः प्रचक्रमे वक्तुं वचनं स ।भरद्वाजो महातेजाः रामं ॥
- 4गङ्गायमुनयोः सन्धिमासाद्य मनुजर्षभौ । नदीं पश्चान्मुखाश्रिताम् ॥
- 5अथासाद्य तु कालिन्दीं शीघ्रस्रोतसमापगाम् ।तस्यास्तीर्थं प्रचरितं पुराणं प्रेक्ष्य ॥
- 6तत्र यूयं प्लवं कृत्वा तरतांशुमतीं नदीम् ।ततो न्यग्रोधमासाद्य महान्तं हरितच्छदम् ॥
- 7विवृद्धं बहुभिर्वृक्षैः श्यामं ।तस्मै सीताऽञ्जलिं कृत्वा प्रयुञ्जीताशिषः शिवाः ॥
- 8समासाद्य तु तं वृक्षं वसेद्वाऽतिक्रमेत वा ।क्रोशमात्रं ततो गत्वा नीलं द्रक्ष्यथ ॥
- 9पलाशबदरीमिश्रं रम्यं वंशैश्च यामुनैः ।स पन्था गतः सुबहुशो मया ॥
- 10रम्यो मार्दवयुक्तश्च वनदावैर्विवर्जितः ।इति पन्थानमावेद्य महर्षिः ॥
- 11अभिवाद्य तथेत्युक्त्वा रामेण विनिवर्तितः ।उपावृत्ते तस्मिन् रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥
- 12स्म मुनिर्यन्नोऽनुकम्पते ।इति तौ पुरुषव्याघ्रौ मन्त्रयित्वा मनस्विनौ ॥
- 13कृत्वा कालिन्दीं जग्मतुर्नदीम् ।अथाऽसाद्य तु कालिन्दीं शीघ्रस्रोतोवहां नदीम् ॥
- 14तौ काष्ठसङ्घाटमथो चक्रतु ॥
- 15शुष्कैर्वंशैः समास्तीर्णमुशीरैश्च समावृतम् ।ततो वेतसशाखाश्च जम्बूशाखाश्च ॥
- 16चकार लक्ष्मणश्छित्वा सीतायाः ।तत्र श्रियमिवाचिन्त्यां रामो प्रियाम् ॥
- 17ईषत्संलज्जमानां तामध्यारोपयत प्लवम् ।पार्श्वे च तत्र वैदेह्या वसने भूषणानि च ॥
- 18प्लवे कठिनकाजं च रामश्चक्रे ।आरोप्य प्रथमं सीतां सङ्घाटं प्रतिगृह्य तौ ॥
- 19ततः प्रतेरतुर्यत्तौ वीरौ ।कालिन्दीमध्यमायाता सीता त्वेनामवन्दत ॥
- 20स्वस्ति देवि तरामि त्वां पारयेन्मे ।यक्ष्ये त्वां गोसहस्रेण सुराघटशतेन च ॥
- 21स्वस्ति प्रत्यागते रामे ।कालिन्दीमथ सीता तु याचमाना ॥
- 22तीरमेवाभिसम्प्राप्ता दक्षिणं ।ततः प्लवेनांशुमतीं शीघ्रगामूर्मिमालिनीम् ॥
- 23तीरजैर्बहुभिर्वृक्षैः सन्तेरु ।ते तीर्णाः प्रस्थाय यमुनावनात् ॥
- 24श्यामं न्यग्रोधमासेदुः शीतलं हरितच्छदम् ।न्यग्रोधं तमुपागम्य वाक्यमब्रवीत् ॥
- 25नमस्तेऽस्तु पारयेन्मे पतिर्व्रतम् ।कौसल्यां चैव पश्येयं सुमित्रां च यशस्विनीम् ॥
- 26इति सीताऽञ्जलिं कृत्वा पर्यगच्छ ।अवलोक्य ततः सीतामायाचन्तीमनिन्दिताम् ॥
- 27दयितां च विधेयां च रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।सीतामादाय गच्छ त्वमग्रतो ॥
- 28पृष्ठतोऽहं गमिष्यामि सायुधो द्विपदां वर ।यद्यत्फलं प्रार्थयते पुष्पं वा ॥
- 29तत्तत्प्रदद्या वैदेह्या यत्रास्य रमते मनः ।गच्छतोस्तु बभूव जनकात्मजा ॥
- 30मातङ्गयोर्मध्यगता शुभा ।एकैकं पादपं गुल्मं लतां वा पुष्पशालिनीम् ॥
- 31अदृष्टपूर्वां पश्यन्ती रामं पप्रच्छ साऽबला ।रमणीयान् बहुविधान् पादपान् कुसुमोत्कटान् ॥
- 32आनयामास लक्ष्मणः ।विचित्रवालुकजलां हंससारसनादिताम् ॥
- 33रेमे तदा प्रेक्ष्य सुता नदीम् ।क्रोशमात्रं ततो गत्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।बहू हत्वा चेरतुर्यमुना वने ॥
- 34विहृत्य ते शुभे वने वानरवारणायुते ।समं नदीवप्रमुपेत्य सम्मतंनिवासमाजग्मु रदीनदर्शनाः ॥