Vālmīki Rāmāyaṇa · The Ocean of Grief
Tap a verse for its meaning
- 1मम त्वश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि ।उष्णमश्रु विमुञ्चन्तः रामे सम्प्रस्थिते ॥
- 2उभाभ्यां राज पुत्राभ्यामथ कृत्वाऽहमञ्जलिम् ।प्रस्थितः रथमास्थाय तद्दुःखमपि धारयन् ॥
- 3सार्धं तत्रैव स्थितोऽस्मि दिवसान् बहून् । यदि मां रामः पुनः शब्दापयेदिति ॥
- 4विषये ते रामव्यसनकर्शिताः ।अपि परिम्लानः सपुष्पाङ्कुर कोरकाः ॥
- 5उपतप्तोदका नद्यः पल्वलानि सरांसि च ।परिशुष्कुपलाशानि च ॥
- 6न च सर्पन्ति व्याला न प्रसरन्ति च ।राम शोकाभिभूतं तन्निष्कूजमभवद्वनम् ॥
- 7लीन पुष्करपत्राश्च ।सन्तप्त पद्माः लीनमीनविहङ्गमाः ॥
- 8जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च ।नाद्य भान्त्यल्पगन्धीनि फलानि च ॥
- 9अत्रोद्यानानि प्रलीनविहगानि च ।न चाभिरामानारामान् पश्यामि ॥
- 10प्रविशन्तमयोध्यां मां न कश्चिदभिनन्दति ।नरा राममपश्यन्तर्निश्वसन्ति मुहुर्मुहुः ॥
- 11देव राजरथं दृष्ट्वा विना राममिहागतम् ।दुःखादश्रुमुखः सर्वो जनः ॥
- 12हर्म्यैः विमानैः प्रासादैः अवेक्ष्य रथमागतम् । नार्यो कर्शिताः ॥
- 13आयतैः विमलैर्नेत्रैः परिप्लुतैः ।अन्योन्यमभिवीक्षन्ते व्यक्तमार्ततराः स्त्रियः ॥
- 14नामित्राणां न मित्राणामुदासीन जनस्य च ।अहमार्ततया कञ्चित् विशेषमुपलक्षये ॥
- 15अप्रहृष्ट मनुष्या च दीननागतुरङ्गमा ।आर्तस्वरपरिम्लाना ॥
- 16महाराज राम प्रव्राजनातुरा । पुत्रहीनेव अयोध्या प्रतिभाति मा ॥
- 17सूतस्य वचनं श्रुत्वा वाचा परमदीनया । तं सूतमिदमब्रवीत् ॥
- 18विनियुक्तेन पापाभिजन भावया ।मया न वृद्धैः सह समर्थितम् ॥
- 19न सुहृद्भिर्न चामात्यैः मन्त्रयित्वा च नैगमैः ।मयाऽयमर्थः सहसा कृतः ॥
- 20नूनमिदं वा व्यसनं महत् ।स्य विनाशाय प्राप्तं सूत यदृच्छया ॥
- 21सूत यद्यस्ति ते किञ्चित् मया तु सुकृतं कृतम् ।त्वं प्रापयाशु मां रामं सन्त्वरयन्ति माम् ॥
- 22यद्यद्यापि ममैवाज्ञा निवर्तयतु ।न शक्ष्यामि विना रामं जीवितुम् ॥
- 23अथवाऽपि महाबाहुर्गतो दूरं भविष्यति ।मामेव रथमारोप्य शीघ्रं रामाय दर्शय ॥
- 24वृत्तदंष्ट्रो महेष्वासः क्वासौ ।यदि जीवामि साध्वेनं पश्येयं सह ॥
- 25लोहिताक्षं महाबाहुमामुक्त मणिकुण्डलम् ।रामं यदि न पश्यायं गमिष्यामि ॥
- 26अतो नु किं दुःखतरं योऽहमिक्ष्वाकुनन्दनम् ।इमामवस्थामापन्नो नेह पश्यामि राघवम् ॥
- 27हा राम रामानुज हा हा तपस्विनी ।न मां जानीत दुःखेन म्रियमाणमनाथवत् ॥
- 28स तेन राजा दुःखेन भृशमर्पितचेतनः ।अवगाढः शोकसागमब्रवीत् ॥
- 29रामशोकमहाभोगः सीताविरहपारगः ।श्वसितोर्मिमहावर्तो ॥
- 30बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दितमहास्वनः ।प्रकीर्णकेशशैवालः ॥
- 31ममाश्रुवेगप्रभवः ।वरवेलो नृशंसायाः रामप्रव्राजनायतः ॥
- 32यस्मिन् बत निमग्नोऽहं कौसल्ये राघवं विना ।दुस्तरः जीवता देवि मयाऽयं ॥
- 33अशोभनं योऽहमिहाद्य राघवम्दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम्--इतीव राजा विलपन् महायशःपपात तूर्णं शयने स ॥
- 34इति विलपति पार्थिवे प्रणष्टेकरुणतरं द्विगुणं च रामहेतोः ।वचनमनुनिशम्य तस्य देवीभयमगमत् पुनरेव ॥