Vālmīki Rāmāyaṇa · Sumantra's Comfort to Kausalyā
Tap a verse for its meaning
- 1ततः पसृष्टेव वेपमाना पुनः पुनः ।धरण्यां गत सत्त्वेव सूतमब्रवीत् ॥
- 2नय मां यत्र यत्र च लक्ष्मणः ।तान् विना क्षणमप्यत्र जीवितुं नोत्सहे ह्यहम् ॥
- 3निवर्तय रथं शीघ्रं दण्डकान्नय मामपि ।अथ तान्नानुगच्छामि गमिष्यामि ॥
- 4वेगोपहतया स वाचा सज्जमानया ।इदमाश्वासयन् देवीं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥
- 5त्यज शोकं च मोहं च सम्भ्रमं दुःखजं तथा ।व्यवधूय च सन्तापं वने वत्स्यति ॥
- 6लक्ष्मणश्चापि रामस्य पादौ परिचरन् वने ।आराधयति धर्मज्ञः परलोकं ॥
- 7विजनेऽपि वने वासं प्राप्य गृहेष्विव ।विस्रम्भं लभतेऽभीता रामे ॥
- 8नास्या दैन्यं कृतं किञ्चित् सुसूक्ष्ममपि लक्ष्यते ।उचितेव प्रवासानां प्रतिभाति मा ॥
- 9नगरोपवनं गत्वा यथा स्म पुरा ।तथैव रमते सीता निर्जनेषु वनेष्वपि ॥
- 10बालेव रमते सीता बालचन्द्रनिभानना ।रामा रामे ह्यदीनात्मा विजनेऽपि वने ॥
- 11तद्गतं हृदयं ह्यस्यास्तदधीनं च जीवितम् ।ऽपि भवेत्तस्याः तथा वनम् ॥
- 12परि पृच्छति ग्रामांश्च नगराणि च ।गतिं दृष्ट्वा नदीनां च विविधानपि ॥
- 13रामं हि लक्ष्मणं वाऽपि पृष्ट्वा जानाति ।अयोध्या तु विहारमिव संश्रिता ॥
- 14इदमेव स्मराम्यस्याः सहसैवोपजल्पितम् ।कैकेयीसंश्रितं वाक्यं नेदानीं मा ॥
- 15ध्वंसयित्वा तु तद्वाक्यं प्रमादात्पर्युपस्थितम् ।ह्लदनं वचनं सूतो देव्या मधुरमब्रवीत् ॥
- 16अध्वना वात वेगेन सम्भ्रमेणातपेन च ।न विगच्छति वैदेह्याश्चन्द्रांशु सदृशी ॥
- 17सदृशं पूर्ण चन्द्रोपम प्रभम् ।वदनं तद्वदान्यायाः वैदेह्या न विकम्पते ॥
- 18अलक्तरसरक्ताभौ अलक्तरसवर्जितौ ।अद्यापि तस्याः समप्रभौ ॥
- 19द्घुष्ट हेलेव खेलं गच्छति भामिनी ।इदानीमपि तद्रागान्न्यस्तभूषणा ॥
- 20गजं वा वीक्ष्य सिंहं वा व्याघ्रं वा वनमाश्रिता ।नाहारयति सन्त्रासं बाहू रामस्य संश्रिता ॥
- 21न शोच्यास्ते न चात्मानः शोच्यो नापि ।इदं हि चरितं लोके प्रतिष्ठास्यति शाश्वतम् ॥
- 22विधूय शोकं परिहृष्टमानसामहर्षियाते पथि सुव्यवस्थिताः ।वने रता वन्यफलाशनाः पितुःशुभां प्रतिज्ञां परिपालयन्ति ते ॥
- 23तथाऽपि सूतेन सुयुक्तवादिनानिवार्यमाणा सुत ।न चैव देवी विरराम प्रियेति पुत्रेति च राघवेति च ॥