Vālmīki Rāmāyaṇa · Kausalyā’s Reproach
Tap a verse for its meaning
- 1वनं गते रामे रमयतां वरे । रुदती स्वार्ता भर्तारमिदमब्रवीत् ॥
- 2यद्यपि त्रिषु लोकेषु प्रथितं ते महद्यशः । प्रियवादी च राघवः ॥
- 3कथं पुत्रौ तौ सह सीतया ।दुःखितौ वने दुःखं सहिष्यतः ॥
- 4सा नूनं तरुणी श्यामा सुखोचिता ।कथमुष्णं च शीतं च प्रसहिष्यते ॥
- 5भुक्त्वाऽशनं सूपदं शान्वितं शुभम् ।वन्यं नैवारमाहारं कथं सीतोपभोक्ष्यते ॥
- 6गीतवादित्रनिर्घोषं श्रुत्वा शुभमनिन्दिता ।कथं क्रव्यादसिंहानां शब्दं श्रोष्यत्यशोभनम् ॥
- 7महेन्द्रध्वजसङ्काशः क्व नु शेते ।भुजं परिघसङ्काशमुपधाय महाबलः ॥
- 8पद्मवर्णं सुकेशान्तं पद्म निश्श्वासमुत्तमम् ।कदा द्रक्ष्यामि रामस्य वदनं ॥
- 9वज्रसारमयं नूनं हृदयं मे न संशयः ।अपश्यन्त्या न तं यद्वै फलतीदं ॥
- 10यत्त्वयाऽकरुणं कर्म व्यपोह्य मम बान्धवाः ।निरस्ताः परिधावन्ति कृपणा वने ॥
- 11यदि वर्षे राघवः पुनरेष्यति ।जह्याद्राज्यं च कोशं च भरतो नोपलक्षयते ॥
- 12भोजयन्ति किल केचित्स्वानेव बान्धवान् ।ततः पश्चात्समीक्षन्ते कृतकार्या ॥
- 13तत्र ये गुणवन्तश्च द्विजातयः ।न पश्चात्तेऽभिमन्यन्ते सुरोपमाः ॥
- 14ब्राह्मणेष्वपि तृप्तेषु पश्चाद्भोक्तुं द्विजर्षभाः ।नाभ्युपैतुमलं प्राज्ञाः ॥
- 15एवं कनीयसा भ्रात्रा भुक्तं राज्यं ।भ्राता किमर्थं नावमंस्यते ॥
- 16न परेणाहृतं भक्ष्यं खादितुमिच्चति ।एवमेत परलीढं न मन्यते ॥
- 17हविराज्यं कुशा यूपाश्च खादिराः ।नैतानि कुर्वन्ति पुनरध्वरे ॥
- 18तथा ह्यात्तमिदं राज्यं सुरामिव ।नाभिमन्तुमलं रामर्नष्ट ध्वरम् ॥
- 19नैवं विधमसत्कारं राघवो मर्षयिष्यति ।बलवानिव वालधेरभिमर्शनम् ॥
- 20नैतस्य सहिता लोकाः भयं कुर्यु ।अधर्मं त्विह लोकं योजयेत् ॥
- 21नन्वसौ काञ्चनैर्बाणैर्महावीर्यो महाभुजः । इव भूतानि सागरानपि निर्दहेत् ॥
- 22स तादृशः नरर्षभः ।स्वयमेव हतः पित्रा जलजेनात्मजो यथा ॥
- 23द्विजातिचरितो धर्मः शास्त्रदृष्टः ।यदि ते त्वया पुत्रे विवासिते ॥
- 24गतिरेका द्वितीया गतिरात्मजः ।तृतीया राजन् चतुर्थी नेह विद्यते ॥
- 25तत्र त्वं चैव मे नास्ति रामश्च ।न वनं गन्तुमिच्छामि सर्वथा त्वया ॥
- 26हतं त्वया राज्यमिदं हतस्तथाऽऽत्मा सह मन्त्रिभिश्च ।हता सपुत्राऽस्मि हताश्च पौराःसुतश्च भार्या च तव ॥
- 27इमां गिरं निशम्य राजाऽपि मुमोह दुःखितः ।ततः स शोकं प्रविवेश पार्थिवःस्वदुष्कृतं चापि पुनस्तदा स्मरन् ॥