Vālmīki Rāmāyaṇa · The Waking Palace
Tap a verse for its meaning
- 1अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरेवापरेऽहनि । पर्युपातिष्ठन् तत्पार्थिवनिवेशनम् ॥
- 2परमसंस्काराः मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः । स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक् ॥
- 3राजानं स्तुवतां तेषामुदात्ताभिहिताशिषाम् ।प्रासादाभोगविस्तीर्णः स्तुतिशब्दो ह्यवर्तत ॥
- 4ततस्तु स्तुवतां तेषां सूतानां पाणिवादकाः ।अपदानान्युदाहृत्य पाणिवादा नवादयन् ॥
- 5तेन शब्देन प्रतिबुद्धा विसस्वनुः ।शाखास्थाः पञ्जरस्थाश्च ये राजकुलगोचराः ॥
- 6व्याहृताः पुण्यशब्दाश्च वीणानां चापि निस्स्वनाः ।आशीर्गेयं च गाथानां पूरयामास तत् ॥
- 7ततः ।स्त्रीवर्षवरभूयिष्ठाः उपतस्थुर्यथापुरम् ॥
- 8सम्पृक्तमुदकं ।आनिन्युः स्नान शिक्षाज्ञा यथाकालं यथाविधि ॥
- 9प्राशनीयान्युपस्करान् ।उपनिन्युस्तथाप्यन्याः स्त्रियः ॥
- 10सर्वलक्षणसम्पन्नं सर्वं विधिवदर्चितम् ।सर्वं सुगुणलक्ष्मीवत्तद्भभूवाभिहारिकम् ॥
- 11तत्तु सूर्योदयं यावत्सर्वं ।तस्थावनुपसम्प्राप्तं किं स्विदित्युपशङ्कितम् ॥
- 12अथयाः शयनं प्रत्यनन्तराः ।ताः स्त्रियस्तु समागम्य भर्तारं प्रत्यबोधयन् ॥
- 13तथाऽप्युचितवृत्तास्ताः च ।नह्यस्य शयनं स्पृष्ट्वा किञ्चिदप्युपलेभिरे ॥
- 14ताः स्त्रीयः स्वप्नशीलज्ञास्चेष्टासञ्चलनादिषु ।ता वेपथुपरीताश्च राज्ञः शङ्किताः ॥
- 15णाग्राणां सदृशं ।अथ संवेपमानानां स्त्रीणां दृष्ट्वा च पार्थिवम् ॥
- 16यत्तदाशङ्कितं पापं तस्य जज्ञे विनिश्चयः । च च ॥
- 17प्रसुप्ते न प्रबुध्येते यथा कालसमन्विते । च च सन्ना शोकेन सन्नता ॥
- 18न व्यराजत कौसल्या तारेव तिमिरावृता ।कौसल्याऽनन्तरं राज्ञः सुमित्रा तदन्तनरम् ॥
- 19न स्म विभ्राजते देवी ।ते च दृष्ट्वा तथा सुप्ते उभे देव्यौ च तं नृपम् ॥
- 20सुप्तमेवोद्गतप्राणमन्तः पुरमदृश्यत ।ततः प्रचुक्रुशुर्दीनाः सस्वरं ता वराङ्गनाः ॥
- 21करेणवैवारण्ये स्थान प्रच्युत ।तासामाक्रन्द शब्देन सहसोद्गत चेतने ॥
- 22कौसल्या च सुमित्राच बभूवतुः ।कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च ॥
- 23हा ति परिक्रुश्य पेततु ।सा कोसलेन्द्रदुहिता वेष्टमाना महीतले ॥
- 24न बभ्राज तारेव गगनाच्च्युता ।नृपे जाते कौसल्यां पतितां भुवि ॥
- 25आपश्यंस्ताः स्त्रियः सर्वाः हतां ।ततः सर्वा नरेन्द्रस्य स्त्रियः ॥
- 26शोकसन्तप्ता निपेतु ।ताभिः स बलवान्नादः क्रोशन्तीभिरनुद्रुतः ॥
- 27येन स्थिरीकृतं भूयस्तद्गृहं ।तत्समुत्त्रस्तसम्भ्रान्तं पर्युत्सुक जनाकुलम् ॥
- 28सर्वतस्तुमुलाक्रन्दं ।सद्यो निपतितानन्दं दीनविक्लबदर्शनम् ॥
- 29बभूव सद्म दिष्टान्तमीयुषः ।अतीतमाज्ञाय तु पार्थिवर्षभम्यशस्विनं सम्परिवार्य पत्नयः ।भृशं रुदन्त्यः करुणं सुदुःखिताःप्रगृह्य बाहू व्यलपन्ननाथवत् ॥