Vālmīki Rāmāyaṇa · The Preserved Body of the King
Tap a verse for its meaning
- 1तमग्निमिव संशान्तमम्बु हीनमिवार्णवम् ।हतप्रभमिवादित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य म् ॥
- 2विविधं शोककर्शिता ।उपगृह्य शिरः राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत ॥
- 3भव कैकेयि भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम् ।त्यक्त्वा राजानमेकाग्रा नृशंसे दुष्टचारिणि ॥
- 4विहाय मां गतः रामः भर्ता च मम ।विपथे व नाहं जीवितुमुत्सहे ॥
- 5भर्तारं तं परित्यज्य का स्त्री मात्मनः ।इच्चेज्जीवितुमन्यत्र कैकेय्या ॥
- 6न लुब्धो बुध्यते दोषान् मिव भक्षयन् ।कुब्जानिमित्तं कैकेय्या राघवाणां कुलं हतम् ॥
- 7अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामं विवासितम् ।सभार्यं श्रुत्वा परितप्स्यत्यहं यथा ॥
- 8स मामनाथां नाद्य जानाति धार्मिकः ।रामः जीवनाशमितः गतः ॥
- 9विदेहराजस्य सुता तथा सीता ।दुःखस्यानुचिता दुःखं वने ॥
- 10नदतां णां निशासु मृगपक्षिणाम् ।निशम्य नूनं सन्त्रस्ता राघवं ॥
- 11वृद्धश्चैवाल्प पुत्रश्च वैदेहीमनिचिन्तयन् ।सोऽपि शोकसमाविष्टर्ननु त्यक्ष्यति ॥
- 12साऽहमद्यैव दिष्टान्तं गमिष्यामि ।इदं शरीरमालिङ्ग्य प्रवेक्ष्यामि म् ॥
- 13तां ततः सम्परिष्वज्य विलपन्तीं तपस्विनीम् ।व्यपनिन्युः कौसल्यां व्यावहारिकाः ॥
- 14तैलद्रोण्यामथामात्याः संवेश्य जगतीपतिम् ।राज्ञः सर्वाण्यथादिष्टाश्चक्रुः कर्माण्यनन्तरम् ॥
- 15न तु सङ्कलनं राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः । कर्तुमीषुस्ते ततः रक्षन्ति भूमिपम् ॥
- 16तैलद्रोण्यां तु सचिवैः शायितं तं म् ।हा मृतोऽयमिति ज्ञात्वा स्त्रियस्ताः ॥
- 17बाहूनुद्यम्य कृपणा मुखैः ।रुदन्त्यः कृपणं पर्यदेवयन् ॥
- 18हा महाराज रामेण सततं प्रियवादिना ।विहीनाः सत्यसन्धेन किमर्थं विजहासि नः ॥
- 19कैकेय्या याः राघवेण वियोजिताः ।कथं पतिघ्न्या वत्स्यामः समीपे विधवा वयम् ॥
- 20स हि नाथः सदाऽस्माकं तव च प्रभुरात्मवान् ।वनं रामो गतः श्रीमान् विहाय नृपतिश्रियम् ॥
- 21त्वया तेन च वीरेण विना ।कथं वयं निवत्स्यामः कैकेय्या च ॥
- 22यया तु राजा रामश्च लक्ष्मणश्च ।सीतया सह सा कमन्यं न हास्यति ॥
- 23ता ण च संवीताः शोकेन विपुलेन च ।व्यवेष्टन्त निरानन्दा राघवस्य वरस्त्रियः ॥
- 24निशा चन्द्रविहीनेव स्त्रीव भर्तृविवर्जिता ।पुरी योध्या हीना राज्ञा महात्मना ॥
- 25बाष्प पर्याकुलजना कुलाङ्गना ।वेश्मान्ता न बभ्राज यथापुरम् ॥
- 26गते तु शोकात् त्रिदिवं नराधिपेमहीतलस्थासु नृपाङ्गनासु च ।निवृत्तचारः सहसा गतो प्रवृत्तचारा राजनी ह्युपस्थिता ॥
- 27ऋते तु पुत्राद्दहनं महीपतेःनरोचयन्ते सुहृदः समागताः ।इतीव तस्मिन् शयने न्यवेशयन्विचिन्त्य राजानमचिन्त्य दर्शनम् ॥
- 28गतप्रभा द्यौरिव विनाव्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी ।पुरी बभासे रहिता महात्मनान चास्र मार्गचत्वरा ॥
- 29नराश्च नार्यश्च समेत्य सङ्घः भरतस्य मातरम् ।तदा नगर्यां बभूवुरार्ता न च शर्म लेभिरे ॥