Vālmīki Rāmāyaṇa · The Peril of a Kingless Realm
Tap a verse for its meaning
- 1आक्रन्दितनिरानन्दा ।आयोध्यायामवतता सा व्यतीयाय ॥
- 2व्यतीतायां तु शर्वर्यामादित्यस्योदये ततः ।समेत्य सभामीयु ॥
- 3मार्कण्डेयोऽथ मौद्गल्यो वामदेवश्च काश्यपः ।कात्ययनो गौतमश्च जाबालिश्च ॥
- 4एते द्विजाः सहामात्यैः पृथग्वाचमुदीरयन् ।वसिष्ठमेवाभिमुखाः श्रेष्ठं ॥
- 5अतीता शर्वरी दुःखं या नो ।अस्मिन् पुत्र शोकेन पार्थिवे ॥
- 6स्वर्गतश्च महाराजो रामश्चारण्यमाश्रितः ।लक्ष्मणश्चापि रामेणैव गतः सह ॥
- 7उभौ भरत शत्रुघ्नौ केकयेषु परन्तपौ ।पुरे राजगृहे रम्ये ॥
- 8इक्ष्वाकूणामिहाद्यैव कश्चिद्राजा विधीयताम् ।अराजकं हि नो राष्ट्रं न विनाशमवाप्नुयात् ॥
- 9नाराजके जनपदे विद्युन्माली महास्वनः ।अभिवर्षति पर्जन्यो महीं ॥
- 10नाराजके जनपदे प्रकीर्यते ।नाराजके पितुः पुत्रः भार्या वा वर्तते ॥
- 11अराजके धनं नास्ति नास्ति भार्याऽप्यराजके ।इदमत्याहितं चान्यत् कुतः सत्यमराजके ॥
- 12नाराजके जनपदे कारयन्ति नराः ।उद्यानानि च रम्याणि हृष्टाः च ॥
- 13नाराजके जनपदे यज्ञशीला द्विजातयः ।सत्राण्यन्वासते दान्ता ब्राह्मणाः ॥
- 14नाराजके जनपदे महायज्ञेषु यज्वनः ।ब्राह्मणा वसुसम्पन्ना विसृजन्त्याप्तदक्षिणाः ॥
- 15नाराजके जनपदे प्रभूत ।उत्सवाश्च समाजाश्च वर्धन्ते ॥
- 16नारजके जनपदे सिद्धार्था ।कथाभिरनुरज्यन्ते कथाशीलाः ॥
- 17नाराजके जनपदे उद्यानानि समागताः ।सायाह्ने क्रीडितुं यान्ति कुमार्यो ॥
- 18नाराजके जनपदे वाहनैः ।नरा निर्यान्त्यरण्यानि नारीभिः सह ॥
- 19नाराजके जनपदे धनवन्तः सुरक्षिताः ।शेरते विवृत द्वाराः ॥
- 20नाराजके जनपदे बद्दघण्टाविषाणिनः ।आटन्ति राजमार्गेषु कुञ्जरा ॥
- 21नाराजके जनपदे शरान् सततमस्यताम् ।श्रूयते तलनिर्घोष इष्वस्त्राणामुपासने ॥
- 22नाराजके जनपदे वणिजो दूरगामिनः ।गच्छन्ति क्षेममध्वानं बहुपण्यसमाचिताः ॥
- 23नाराजके जनपदे चरत्येकचरः वशी ।भावयन्नात्मनाऽऽत्मानं यत्र सायङ्गृहो मुनिः ॥
- 24नाराजके जनपदे योगक्षेमं प्रवर्तते ।नचाप्यराजके शत्रून् विषहते युधि ॥
- 25नाराजके जनपदे हृष्टैः ।नराः सम्यान्ति सहसा रथैश्च ॥
- 26नाराजके जनपदे नराः ।संवदन्तोऽवतिष्ठन्ते वनेषूप च ॥
- 27नाराजके जनपदे ।देवताभ्यर्चनार्थय कल्प्यन्ते नियतैर्जनैः ॥
- 28नाराजके जनपदे ।राजपुत्रा विराजन्ते वसन्त इव ॥
- 29यथा ह्यनुदका नद्यो यथा वाऽप्यतृणं वनम् ।अगोपाला यथा गावस्तथा राष्ट्रमराजकम् ॥
- 30ध्वजो रथस्य प्रज्ञानं धूमो ज्ञानं विभावसोः ।तेषां यो नो ध्वजो राज स देवत्वमितो गतः ॥
- 31नाराजके जनपदे स्वकं भवति कस्यचित् ।नरा नित्यं परस्परम् ॥
- 32ये हि नास्तिकाश्चिन्न संशयाः ।तेऽपि भावाय कल्पन्ते राजदण्डनिपीडिताः ॥
- 33यथा शरीरस्य नित्यमेवप्रवर्तते ।तथा नरेन्द्रो राष्ट्रस्य प्रभवः ॥
- 34राजा सत्यं च धर्मश्च राजा ।राजा माता पिता चैव राजा हितकरो नृणाम् ॥
- 35यमो शक्रो वरुणश्च महाबलः ।विशेष्यन्ते नरेन्द्रेण ततः ॥
- 36अहो तमैवेदं स्यात् न प्रज्ञायेत किञ्चन ।राजा चेन्न भवेल्लोके विभजन् ॥
- 37जीवत्यपि महाराजे तवैव वचनं वयम् ।नातिक्रमामहे सर्वे वेलां प्राप्येव सागरः ॥
- 38स नः समीक्ष्य द्विजवर्य वृत्तम्नृपं विना राज्यमरण्यभूतम् ।कुमारमिक्ष्वाकु सुतं त्वमेव राजानमिहाभिषिञ्च ॥