Vālmīki Rāmāyaṇa · The Gathering of the Bones
Tap a verse for its meaning
- 1ततर्दशाहेऽतिगते कृतशौचो नृपात्मजः ।द्वादशेऽहनि सम्प्राप्ते ॥
- 2ब्राह्मणेभ्यो ददौ रत्नं धनमन्नं च ।वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च ॥
- 3बास्तिकं बहु शुक्लं च गाश्चापि शतशस्तथा ।दासीदासं च यानं च सुमहान्ति च ॥
- 4ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुत्रः राज्ञस्तस्यौर्ध्वदैहिकम् ।ततः दिवसेऽथ त्रयोदशे ॥
- 5विललाप महा बाहुर्भरतः ।शब्दापिहितकण्ठश्च शोधनार्थमुपागतः ॥
- 6पितुर्वाक्यमिदमाह सुदुःखितः ।तात यस्मिन्निसृष्टोऽहं त्वया भ्रातरि राघवे ॥
- 7तस्मिन्वनं शून्ये त्यक्तोऽस्म्यहं त्वया ।यथा गतिरनाथायाः पुत्रः प्रव्राजितः वनम् ॥
- 8तामम्बां तात कौसल्यां त्यक्त्वा त्वं क्व गतो नृप ।दृष्ट्वा भस्मारुणं तच्च दग्धास्थिस्थानमण्डलम् ॥
- 9पितुः शरीरनिर्वाणं निष्टनन् सः ।स तु दृष्ट्वा रुदन् दीनः पपात धरणीतले ॥
- 10उत्थाप्यमानः शक्रस्य ।अभिपेतुस्ततः सर्वे तस्यामात्याः शुचिव्रतम् ॥
- 11अन्तकाले निपतितं ययातिमृषयो यथा ।शत्रुघ्नश्चापि भरतं दृष्ट्वा ॥
- 12विसञ्ज्ञो न्यपतद्भूमौ भूमि पालमनुस्मरन् । निश्चित्तो विललाप सुदुःखितः ॥
- 13स्मृत्वा पितुर्गुणाङ्गानि तानि तानि तदा तदा ।मन्थराप्रभवस्तीव्रः ॥
- 14वरदानमयोऽक्षोभ्यो अमज्जयच्छोकसागरः ।सुकुमारं च बालं च सततं लालितं त्वया ॥
- 15क्व तात भरतं हित्वा विलपन्तं गतः भवान् ।ननु वस्त्रेष्वाभरणेषु च ॥
- 16नः सर्वान् तन्नः कोऽन्य करिष्यति ।अवदारण काले तु पृथिवी नावदीर्यते ॥
- 17या विहीना त्वया राज्ञा महात्मना ।पितरि स्वर्गमापन्ने रामे चारण्यमाश्रिते ॥
- 18किं मे जीवितसामर्थ्यं प्रवेक्ष्यामि ।हीनो भ्रात्रा च पित्रा च शून्यामिक्ष्वाकु पालिताम् ॥
- 19अयोध्यां न प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि ।तयोर्विलपितं श्रुत्वा व्यसनं चान्ववेक्ष्य तत् ॥
- 20भृशमार्ततरा भूयः सर्व एवानुगामिनः ।ततः श्रान्तौ च शत्रुघ्नभरतावुभौ ॥
- 21धरण्यां संव्यचेष्टेतां भग्नशृङ्गाविवर्षभौ ।ततः प्रकृतिमान् वैद्यः पितुरेषां ॥
- 22वसिष्ठो भरतं वाक्यमुत्थाप्य तमुवाच ह ।त्रयोदशोऽयं पितुर्वृत्तस्य ते विभो ॥
- 23सावशेषास्थिनिचये किमिह त्वं विलम्बसे ।त्रीणि भूतेषु प्रवृत्तान्यविशेषतः ॥
- 24तेषु चापरिहार्येषु नैवं भवितुमर्हति ।सुमन्त्रश्चापि शत्रुघ्नमुत्थाप्याभिप्रसाद्य च ॥
- 25श्रावयामास सर्वभूतभवाभवौ ।उत्थितौ तौ प्रकाशेते यशस्विनौ ॥
- 26वर्षातप परिक्लिन्नौ पृथगिन्द्रध्वजाविव ।अश्रूणि परिमृद्नन्तौ रक्ताक्षौ दीनभाषिणौ ।अमात्यास्त्वरयन्ति स्म तनयौ चापराः क्रियाः ॥