Vālmīki Rāmāyaṇa · The Seizing of Mantharā
Tap a verse for its meaning
- 1अथ यात्रां समीहन्तं लक्ष्मणानुजः ।भरतं शोकसन्तप्तमिदं वचनमब्रवीत् ॥
- 2गतिर्यः सर्व भूतानां दुःखे किं पुनरात्मनः ।स रामः स्त्रिया प्रव्राजितः वनम् ॥
- 3वीर्यसम्पन्नो लक्ष्मणो नाम योऽप्यसौ ।किं न मोचयते रामं कृत्वा अपि ॥
- 4पूर्वमेव तु निग्राह्यः समवेक्ष्य ।उत्पथं यः समारूढो नार्या राजा वशं गतः ॥
- 5इति सम्भाषमाणे तु शत्रुघ्ने लक्ष्मणानुजे ।प्राग्द्वारेऽभूत्तदा ॥
- 6लिप्ता बिभ्रती ।विविधं विविधैस्तैस्तैर्भूषणैश्च विभूषिता ॥
- 7मेखलादामभिश्चित्रैः अन्यैश्च शुभभूषणैः ।बभासे बहुभिर्बद्धा रज्जुबद्धेव ॥
- 8तां समीक्ष्य तदा सुभृशं ।गृहीत्वाऽकरुणं कुब्जां शत्रुघ्नाय न्यवेदयत् ॥
- 9यस्याः कृते वने रामर्न्यस्त देहश्च वः पिता ।सेयं पापा च तस्याः कुरु यथामति ॥
- 10शत्रुघ्नश्च तदाज्ञाय वचनं भृशदुःखितः ।अन्तःपुरचरान् सर्वान् इत्युवाच ॥
- 11तीव्रमुत्पादितं दुःखं भ्रातॄणां मे तथा पितुः ।यया सेयं नृशंसस्य कर्मणः ॥
- 12एवमुक्ता तु तेनाशु ।गृहीता बलवत् कुब्जा सा तद्गृहमनादयत् ॥
- 13ततः सुभृश सन्तप्तस्तस्याः सर्वः सखीजनः ।क्रुद्धमाज्ञाय शत्रुघ्नं सर्वशः ॥
- 14कृत्स्नश्च तस्याः ।यथाऽयं समुपक्रान्तर्निश्शेषं नः करिष्यति ॥
- 15सानुक्रोशां वदान्यां च धर्मज्ञां च यशस्विनीम् ।कौसल्यां सा हि नोऽस्तु ध्रुवा गतिः ॥
- 16स च रोषेण शत्रुघ्नः शत्रुतापनः । तदा कुब्जां क्रोशन्तीं धरणीतले ॥
- 17तस्या ह्याकृष्यमाणाया मन्थरायास्ततस्ततः ।चित्रं बहुविधं भाण्डं पृथिव्यां त ॥
- 18तेन भाण्डेन संस्तीर्णं ।अशोभत तदा भूयः गगनं यथा ॥
- 19स बली बलवत्क्रोधाद्गृहीत्वा ।कैकेयीमभिनिर्भर्त्स्य बभाषे ॥
- 20तैः वाक्यैः परुषैर्दुःखैः कैकेयी ।शत्रुघ्नभयसन्त्रस्ता पुत्रं ॥
- 21तां प्रेक्ष्य भरतः क्रुद्धं शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् । सर्वभूतानां क्षम्यतामिति ॥
- 22हन्यामहमिमां पापां कैकेयीं ।यदि मां धार्मिको रामर्नासूये ॥
- 23इमामपि हतां कुब्जां यदि जानाति ।त्वां च मां चैव नाभिभाषिष्यते ध्रुवम् ॥
- 24भरतस्य वचः श्रुत्वा शत्रुघ्नः लक्ष्मणानुजः । ततः रोषात् तां च मन्थराम् ॥
- 25सा कैकेय्याः मन्थरा निपपात ह ।निश्श्वसन्ती सुदुःखार्ता कृपणं च ॥
- 26शत्रुघ्न विक्षेप समीक्ष्य कुब्जां भरतस्य माता ।शनैः समाश्वासयदार्तरूपाम्क्रौञ्चीं विलग्नामिव वीक्षमाणाम् ॥