The Bed beneath the Iṅgudī Tree · Vālmīki Rāmāyaṇa

वचनं श्रुत्वा भरतो भृशमप्रियम् । जगाम तत्रैव यत्र तच्छ्रुतमप्रियम् ॥

सुकुमारो सिंहस्कन्धो महाभुजः ।पुण्डरीकविशालाक्षस्तरुणः प्रियदर्शनः ॥

प्रत्याश्वस्य मुहूर्तं तु कालं ।पपात सहसा ह्यतिविद्ध इव द्विपः ॥

तदवस्थं तु भरतं शत्रुघ्नोऽनन्तर स्थितः । रुरोदोच्चैर्विसञ्ज्ञः ॥

ततः सर्वाः समापेतुर्मातरो भरतस्य ताः ।उपवासकृशा दीना ॥

ताश्च तं पतितं भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन् । त्वनुसृत्यैनं दुर्मनाः ॥

स्वं यथा वत्समुपगूह्य तपस्विनी ।परिपप्रच्छ भरतं रुदन्ती ॥

पुत्र व्याधिर्न ते कच्चित् शरीरं परिबाधते ।अद्य राजकुलस्यास्य त्वदधीनं हि जीवितम् ॥

त्वां दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृके गते । नाथैकस्त्वमद्य नः ॥

कच्चिन्नु लक्ष्मणे पुत्र श्रुतं ते किञ्चिदप्रियम् ।पुत्रे वा ह्येकपुत्रायाः सहभार्ये वनं गते ॥

स मुहूर्तं समाश्वस्य रुदन्नेव महायशाः ।कौसल्यां गुहं वचनमब्रवीत् ॥

मे क्वावसद्रात्रौ क्व सीता क्व च लक्ष्मणः ।अस्वपच्छयने कस्मिन् किं भुक्त्वा गुह शंस मे ॥

सोऽब्रवीद्भरतं हृष्टो निषादाधिपतिर्गुहः ।यद्विधं प्रतिपेदे च रामे प्रियहितेऽतिथौ ॥

अन्नमुच्चावचं फलानि विविधानि च ।रामायाभ्यवहारार्थं बहु चोपहृतं मया ॥

तत्सर्वं प्रत्यनुज्ञासीद्रामः पराक्रमः ।न तु तत्प्रत्यगृह्णात्स क्षत्र धर्ममनुस्मरन् ॥

न ह्यस्माभिः प्रतिग्राह्यं सखे देयं तु सर्वदा ।इति तेन वयं राजन् अनुनीता महात्मना ॥

लक्ष्मणेन समानीतं पीत्वा महायशाः ।औपवास्यं तदाऽकार्षीद्राघवः सह सीतया ॥

ततस्तु जलशेषेण लक्ष्मणोऽप्यकरोत्तदा ।वाग्यतास्ते त्रयः सन्ध्यां समुपासत संहिताः ॥

सौमित्रिस्तु ततः पश्चादकरोत्स्वास्तरं शुभम् ।स्वयमानीय बर्हींषि क्षिप्रं राघवकारणात् ॥

तस्मिन् समाविशद्रामः स्वास्तरे सह सीतया ।प्रक्षाल्य च तयोः लक्ष्मणः ॥

एतत्तदिङ्गुदीमूलमिदमेव च त ।यस्मिन् रामश्च सीता च रात्रिं तां शयितावुभौ ॥

नियम्य पृष्ठे तु शरैः सुपूर्णाविषुधी ।महद्धनुः सज्यमुपोह्य लक्ष्मणोनिशामतिष्ठत्परितोऽस्य केवलम् ॥

ततस्त्वहं चोत्तमबाण स्थितोऽभवं तत्र स यत्र लक्ष्मणः ।अतन्द्रिभिर्ज्ञातिभिरात्त कार्मुकैःमहेन्द्रकल्पं परिपालयंस्तदा ॥