Vālmīki Rāmāyaṇa · Bharata at the Resting Place
Tap a verse for its meaning
- 1तच्छ्रुत्वा निपुणं सर्वं सह मन्त्रिभिः ।इङ्गुदीमूलमागम्य रामशय्यामवेक्ष्य ताम् ॥
- 2अब्रवी सर्वा इह तेन महात्मना ।शर्वरी शयिता भूमौ इदमस्य ॥
- 3महाभागकुलीनेन महाभागेन धीमता ।जातो र्व्यां न रामः स्वप्तुमर्हति ॥
- 4सञ्चये ।शयित्वा कथं शेते ॥
- 5प्रासादाग्र विमानेषु वलभीषु च सर्वदा ।हैमराजतभौमेषु वरास्तरण शालिषु ॥
- 6पुष्पसञ्चयचित्रेषु ।पाण्डराभ्र प्रकाशेषु शुकसङ्घरुतेषु च ॥
- 7प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु ।उषित्वा कृतकाञ्चनभित्तिषु ॥
- 8गीत वादित्र निर्घोषैर्वराभरण निस्स्वनैः ।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं ॥
- 9वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभिः सूतमागधैः ।गाथाभिरनुरूपाभिः स्तुतिभिश्च ॥
- 10अश्रद्धेयमिदं लोके न सत्यं प्रतिभाति मा ।मुह्यते खलु मे भावः स्वप्नोऽयमिति मे मतिः ॥
- 11न नूनं दैवतं किञ्चित् बलवत्तरम् ।यत्र दाशरथी रामो भूमावेव शयीत सः ॥
- 12विदेहराजस्य सुता च प्रियदर्शना ।दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च ॥
- 13इयं शय्या मम भ्रातुरिदं हि परिवर्तितम् । कठिने सर्वं गात्रैर्विमृदितं तृणम् ॥
- 14मन्ये सुप्ता सीताऽस्मिन् शयनोत्तमे ।तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनक बिन्दवः ॥
- 15उत्तरीयमिहासक्तं सुव्यक्तं सीतया तदा ।तथा ह्येते प्रकाशन्ते सक्ताः ॥
- 16मन्ये भर्तुः सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी । सती दुह्खं न विजानाति ॥
- 17हा हन्ताऽस्मि नृशंसोऽहं यत्सभार्यः कृते मम ।ईदृशीं शय्यामधिशेते ह्यनाथवत् ॥
- 18जातः सर्वलोकस्य सम्मतः ।सर्वलोकप्रियस्त्यक्त्वा राज्यं सुखमनुत्तमम् ॥
- 19कथमिन्दीवर श्यामो रक्ताक्षः । च दुःखार्हः शयितो भुवि राघवः ॥
- 20धन्यः खलु महाभागो शुभलक्षणः ।भ्रातरं विषमे काले यो राममनुवर्तते ॥
- 21खलु पतिं याऽनुगता वनम् ।वयं संशयिताः सर्वे हीनास्तेन महात्मना ॥
- 22पृथिवी शून्येव प्रतिभाति मा ।गते दशरथे स्वर्गं रामे चारण्यमाश्रिते ॥
- 23न च प्रार्थयते कच्चित् मनसाऽपि ।वनेऽपि वसतस्तस्य ॥
- 24शून्यसंवरणा रक्षामयन्त्रित हयद्विपाम् ।अपावृतपुरद्वारां राजधानीमरक्षिताम् ॥
- 25अप्रहृष्ट बलां शून्यां विषमस्थामनावृताम् ।शत्रवो नाभिमन्यन्ते भक्ष्यान्विषकृतानिव ॥
- 26अद्य प्रभृति भूमौ तु शयिष्येऽहं तृणेषु वा ।फल मूलाशनो नित्यं धारयन् ॥
- 27तस्यार्थमुत्तरं कालं निवत्स्यामि सुखं वने ।तं प्रतिश्रवमामुच्य नास्य मिथ्या भविष्यति ॥
- 28वसन्तं भ्रातुरर्थाय शत्रुघ्नो माऽनुवत्स्यति ।लक्ष्मणेन सहत्वार्यो अयोध्यां पालयिष्यति ॥
- 29अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थमयोध्यायां ।अपि मे देवताः कुर्युरिमं सत्यं मनोरथम् ॥
- 30प्रसाद्यमानः मया स्वयम्बहु प्रकारं यदि न प्रपत्स्यते ।ततोऽनुवत्स्यामि चिराय वनेचरन्नार्हति मामुपेक्षितुम् ॥