Vālmīki Rāmāyaṇa · The Gift of the Sandals
Tap a verse for its meaning
- 1तमप्रतिमतेजोभ्यां भ्रातृभ्यां ।विस्मिताः सङ्गमं प्रेक्ष्य समवेता ॥
- 2अन्तर्हितास्त्वृषिगणाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।तौ भ्रातरौ महात्मानौ महात्मानौ प्रशशंसिरे ॥
- 3स धन्यो यस्य पुत्रौ द्वौ ।श्रुत्वा वयं हि सम्भाषामुभयोः स्पृहयामहे ॥
- 4ततस्त्वृषिगणाः क्षिप्रं ।भरतं राजशार्दूलमित्यूचुः सङ्गता वचः ॥
- 5कुले जात महाप्राज्ञ महायशः ।ग्राह्यं रामस्य वाक्यं ते पितरं यद्यवेक्षसे ॥
- 6सदानृणमिमं रामं वयमिच्छामहे पितुः ।अनृणत्वाच्च कैकेय्याः स्वर्गं दशरथो गतः ॥
- 7एतावदुक्त्वा वचनं समहर्षयः ।राजर्षयश्चैव तदा सर्वे स्वांस्वां गतिं गताः ॥
- 8ह्लादितस्तेन वाक्येन शुभेन ।रामः संहृष्टवदनस्तानृषीनभ्यपूजयत् ॥
- 9स्रस्तगात्रस्तु भरतः स वाचा ।कृताञ्जलिरिदं वाक्यं राघवं पुनरब्रवीत् ॥
- 10राजधर्ममनुप्रेक्ष्य कुलधर्मानुसन्ततिम् ।कर्तुमर्हसि काकुत्स्थ मम मातुश्च ॥
- 11रक्षितुं सुमहद्राज्यमहमेकस्तु नोत्सहे ।पौरजानपदांश्चापि रञ्जयितुं तथा ॥
- 12ज्ञातयश्च हि योधाश्च मित्राणि सुहृदश्च नः ।त्वामेव प्रतिकाङ्क्षन्ते पर्जन्यमिव कर्षकाः ॥
- 13इदं राज्यं महाप्राज्ञ प्रतिपद्य हि ।शक्तिमानसि काकुत्स्थ लोकस्य ॥
- 14इत्युक्त्वा न्यपतद्भ्रातुः पादयोर्भरतस्तदा ।भृशं सम्प्रार्थयामास राममेव ॥
- 15तमङ्के भ्रातरं कृत्वा रामो वचनमब्रवीत् ।श्यामं नलिनपत्राक्षं मत्तहंसस्वरं स्वयम् ॥
- 16आगता त्वामियं बुद्धिः स्वजा च या ।भृशमुत्सहसे रक्षितुं पृथिवीमपि ॥
- 17अमात्यैश्च सुहृद्भिश्च बुद्धिमद्भिश्च मन्त्रिभिः ।सर्वकार्याणि सुमहान्त्यपि कारय ॥
- 18लक्ष्मीश्चन्द्रादपेयाद्वा वा हिमं त्यजेत् ।अतीयात् सागरो वेलां न प्रतिज्ञामहं पितुः ॥
- 19कामाद्वा तात लोभाद्वा मात्रा तुभ्यमिदं कृतम् ।न तन्मनसि कर्तव्यं वर्तितव्यं च ॥
- 20एवं ब्रुवाणं भरतः कौसल्यासुतमब्रवीत् ।तेजसाऽऽदित्यसङ्काशं ॥
- 21अधिरोहार्य पादाभ्यां हेमभूषिते ।एते हि सर्वलोकस्य योगक्षेमं विधास्यतः ॥
- 22सोऽधिरुह्य पादुके ह्यवरुह्य च ।प्रायच्छत् भरताय महात्मने ॥
- 23स पादुके रामं वचनमब्रवीत् ।चतुर्दश हि वर्षाणि जटाचीरधरो ह्यहम् ॥
- 24फलमूलाशनो वीर भवेयं ।तवागमनमाकाङ्क्षन् वसन् वै नगराद्बहिः ॥
- 25तव पादुकयोर्न्यस्त ।चतुर्दशे हि सम्पूर्णे वर्षेऽहनि रघूत्तम ॥
- 26न द्रक्ष्यामि यदि त्वां तु प्रवेक्ष्यामि ।तथेति च प्रतिज्ञाय तं परिष्वज्य सादरम् ॥
- 27शत्रुघ्नं च परिष्वज्य भरतं चेदमब्रवीत् ।मातरं रक्ष कैकेयीं तां प्रति ॥
- 28मया च सीतया चैव शप्तोऽसि रघुसत्तम ।इत्युक्त्वाऽश्रुपरीताक्षो भ्रातरं विससर्ज ह ॥
- 29स पादुके ते भरतः प्रतापवान्स्वलङ्कृते सम्परिपूज्य धर्मवित् ।प्रदक्षिणं चैव चकार राघवंचकार चैवोत्तमनागमूर्धनि ॥
- 30अथानुपूर्व्यात् प्रतिनन्द्य तं जनंगुरूंश्च मन्त्रिप्रकृतीस्तथानुजौ ।व्यसर्जयद्राघववंशवर्धनःस्थिरः ॥
- 31तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठ्योदुःखेन नामन्त्रयितुं हि शेकुः ।स त्वेव मातॄरभिवाद्य सर्वाःरुदन् कुटीं स्वां प्रविवेश रामः ॥