Vālmīki Rāmāyaṇa · The Return with the Sandals
Tap a verse for its meaning
- 1ततः शिरसि कृत्वा तु भरतस्तदा ।आरुरोह रथं शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥
- 2वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिश्च ।अग्रतः प्रययुः सर्वे मन्त्रिणो ॥
- 3मन्दाकिनीं नदीं रम्यां प्राङ्ग्मुखास्ते ययुस्तदा ।प्रदक्षिणं च कुर्वाणाश्चित्रकूटं ॥
- 4पश्यन् रम्याणि विविधानि च ।प्रययौ तस्य पार्श्वेन ससैन्यो भरतस्तदा ॥
- 5अदूराच्चित्रकूटस्य ददर्श भरतस्तदा ।आश्रमं यत्र स मुनिर्भरद्वाजः ॥
- 6स तमाश्रममागम्य भरद्वाजस्य । रथात् पादौ ववन्दे भरतस्तदा ॥
- 7ततो हृष्टो भरद्वाजो भरतं वाक्यमब्रवीत् ।अपि कृत्यं कृतं तात रामेण च ॥
- 8एवमुक्तः स तु ततो भरद्वाजेन ।प्रत्युवाच भरद्वाजं भरतो ॥
- 9स याच्यमानो गुरुणा मया च ।राघवः परमप्रीतो वसिष्ठं वाक्यमब्रवीत् ॥
- 10पितुः प्रतिज्ञां तामेव पालयिष्यामि तत्त्वतः । हि वर्षाणि या प्रतिज्ञा पितुर्मम ॥
- 11एवमुक्तो महाप्राज्ञो वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं राघवं वचनं महत् ॥
- 12एते प्रयच्छ संहृष्टः पादुके ।अयोध्यायां महाप्राज्ञ तव ॥
- 13एवमुक्तो वसिष्ठेन राघवः स्थितः ।पादुके अधिरुह्यैते मम वै ददौ ॥
- 14निवृत्तोऽहमनुज्ञातो रामेण सुमहात्मना ।अयोध्यामेव गच्छामि गृहीत्वा ॥
- 15एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य ।भरद्वाजः शुभतरं मुनिर्वाक्यमुवाच तम् ॥
- 16नैतच्चित्रं नरव्याघ्र शीलवृत्तवतां वर ।यदार्यं त्वयि तिष्ठेत्तु सृष्टमिवोदकम् ॥
- 17स महाबाहुः पिता दशरथस्तव ।यस्य त्वमीदृशः पुत्रो धर्मज्ञो ॥
- 18तमृषिं तु महात्मानमुक्तवाक्यं ।आमन्त्रयितुमारेभे चरणावुपगृह्य च ॥
- 19ततः प्रदक्षिणं कृत्वा भरद्वाजं पुनःपुनः ।भरतस्तु ययौ श्रीमानयोध्यां सह मन्त्रिभिः ॥
- 20यानैश्च शकटैश्चैव हयैर्नागैश्च सा ।पुनर्निवृत्ता भरतस्यानुयायिनी ॥
- 21ततस्ते यमुनां दिव्यां नदीं तीर्त्वोर्मिमालिनीम् ।ददृशुस्तां पुनः सर्वे गङ्गां शुभजलां नदीम् ॥
- 22तां रम्यजलसम्पूर्णां सन्तीर्य ।शृङ्गिबेरपुरं रम्यं प्रविवेश ससैनिकः ॥
- 23शृङ्गिबेरपुराद्भूयस्त्वयोध्यां सन्ददर्श ह ।अयोध्यां च ततो दृष्ट्वा पित्रा भ्रात्रा ॥
- 24भरतो सारथिं चेदमब्रवीत् ।सारथे पश्य विध्वस्ता साऽयोध्या न प्रकाशते ।निराकारा निरानन्दा दीना प्रतिहतस्वरा ॥