Vālmīki Rāmāyaṇa · The Sandals at Nandigrāma
Tap a verse for its meaning
- 1ततो निक्षिप्य मातॄः स अयोध्यायां ।भरतः गुरूनिदमथाब्रवीत् ॥
- 2गमिष्यामि सर्वानामन्त्रयेऽद्य वः ।तत्र दुःखमिदं सर्वं राघवं विना ॥
- 3गतश्च हि दिवं राजा वनस्थश्च ।रामं प्रतीक्षे राज्याय स हि राजा ॥
- 4एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य ।अब्रुवन् मन्त्रिणः सर्वे वसिष्ठश्च ॥
- 5सुभृशं च यदुक्तं भरत त्वया ।वचनं भ्रातृवात्सल्यादनुरूपं तवैव तत् ॥
- 6नित्यं ते तिष्ठतो भ्रातृसौहृदे । प्रपन्नस्य नानुमन्येत कः पुमान् ॥
- 7मन्त्रिणां वचनं श्रुत्वा यथाऽभिलषितं प्रियम् ।अब्रवी वाक्यं रथो मे युज्यतामिति ॥
- 8सर्वा मातॄस्समभिवाद्य सः ।आरुरोह रथं शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥
- 9आरुह्य च रथं शीघ्रं शत्रुघ्नभरतावुभौ ।ययतुः वृतौ ॥
- 10अग्रतो गुरवस्तत्र द्विजाः ।प्रययुः सर्वे नन्दिग्रामो यतोऽभवत् ॥
- 11बलं च तदनाहूतं ।प्रययौ भरते याते सर्वे च ॥
- 12रथस्थः स हि भरतो भ्रातृवत्सलः ।नन्दिग्रामं ययौ तूर्णं शिरस्याधाय ॥
- 13ततस्तु भरतः क्षिप्रं नन्दिग्रामं सः । रथात्तूर्णं गुरूनिदमुवाच ह ॥
- 14एतद्राज्यं मम भ्रात्रा दत्तं स्वयम् । चेमे पादुके हेमभूषिते ॥
- 15भरतः कृत्वा सन्न्यासं पादुके ततः ।अब्रवीद्दुःखसन्तप्तः सर्वं ॥
- 16धारयत क्षिप्रमार्यपादाविमौ मतौ ।आभ्यां राज्ये स्थितो धर्मः पादुकाभ्यां गुरोर्मम ॥
- 17भ्रात्रा हि मयि सन्न्यासो निक्षिप्तः ।तमिमं पालयिष्यामि राघवागमनं प्रति ॥
- 18क्षिप्रं सम्योजयित्वा तु राघवस्य पुनः स्वयम् ।चरणौ तौ तु रामस्य द्रक्ष्यामि ॥
- 19ततो राघवेण समागतः ।निवेद्य गुरवे राज्यं भजिष्ये ॥
- 20राघवाय च सन्न्यासं दत्त्वे मे ।राज्यं चेदमयोध्यां च भवामि च ॥
- 21अभिषिक्ते तु प्रहृष्टमुदिते जने ।प्रीतिर्मम यशश्चैव भवेद्राज्या ॥
- 22एवं तु दीनो भरतः स महायशाः ।नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं दुःखितो सह ॥
- 23स प्रभुः ।नन्दिग्रामेऽवसद्वीरः ससैन्यो भरतस्तदा ॥
- 24भरतो भ्रातृवत्सलः ।भ्रातुर्वचनकारी च था ॥
- 25पादुके त्वभिषिच्याथ नन्दिग्रामेऽवसत्तदा ।भरतः सर्वं पादुकाभ्यां ॥
- 26ततस्तु भरतः श्रीमानभिषिच्यार्यपादुके ।दा राज्यं कारयामास सर्वदा ॥
- 27तदा हि यत्कार्य्यमुपैति किञ्चित् चोपहृतं महार्हम् ।स प्रथमं निवेद्यचकार पश्चाद्भरतो यथावत् ॥