Vālmīki Rāmāyaṇa · Sītā’s Story and the Forest Gifts
Tap a verse for its meaning
- 1सा त्वेवमुक्ता त्वनसूयाऽनसूयया ।प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥
- 2नैतदाश्चर्य्यमार्यायाः यन्मां त्वमनुभाषसे ।विदितं तु ममाप्येतद्यथा नार्याः पति ॥
- 3यद्यप्येष भवेद्भर्ता ममार्ये ।अद्वैधमुपचर्तव्यस्तथाप्येष मया भवेत् ॥
- 4किं पुनर्यो गुणश्लाघ्यः सानुक्रोशो ।स्थिरानुरागो मातृवत्पितृवत्प्रियः ॥
- 5यां वर्तते रामः यां महाबलः ।तामेव नृपनारीणामन्यासामपि वर्तते ॥
- 6सकृद्दृष्टास्वपि स्त्रीषु नृपेण नृपवत्सलः ।मातृवद्वर्तते वीरो मानमुत्सृज्य ॥
- 7आगच्छन्त्याश्च विजनं वनमेवं म् ।समाहितं मे श्वश्र्वा च हृदये तद्धृतं महत् ॥
- 8काले च यत्पुरा त्वग्निसन्निधौ ।अनुशिष्टा जनन्याऽस्मि वाक्यं तदपि मे धृतम् ॥
- 9नवीकृतं च तत्सर्वं वाक्यैस्ते धर्मचारिणि ।पतिशुश्रूषणान्नार्यास्तपो नान्यद्विधीयते ॥
- 10कृत्वा स्वर्गे महीयते ।तथावृत्तिश्च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम् ॥
- 11वरिष्ठा सर्वनारीणामेषा च दिवि देवता । न विना चन्द्रं मपि दृश्यते ॥
- 12एवंविधाश्च प्रवराः स्त्रियो ।देवलोके महीयन्ते न स्वेन कर्मणा ॥
- 13ततोऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वचः ।शिरस्याघ्राय चोवाच हर्षयन्त्युत ॥
- 14र्विविधैराप्तं तपो हि महदस्ति मे ।तत्संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिस्मिते ॥
- 15उपपन्नं च वचनं तव मैथिलि । चास्म्युचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे ॥
- 16तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा मन्दविस्मयाकृतमित्यब्रवीत्सीता म् ॥
- 17सा त्वेवमुक्ता तया प्रीततराऽभवत् ।सफलं च ते हन्त सीते करोम्यहम् ॥
- 18इदं वरं वस्त्रमाभरणानि च ।अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम् ॥
- 19मया दत्तमिदं सीते तव णि शोभयेत् ।अनुरूपमसङ्क्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति ॥
- 20अङ्गरागेण दिव्येन लिप्ताङ्गी ।शोभयिष्यसि भर्तारं यथा र्विष्णुमव्ययम् ॥
- 21सा वस्त्रमङ्गरागं च भूषणानि स्रजस्तथा ।मैथिली प्रतिजग्राह प्रीतिदानमनुत्तमम् ॥
- 22प्रतिगृह्य च तत् सीता प्रीतिदानं ।श्लिष्टाञ्जलिपुटा तत्र समुपास्त म् ॥
- 23तथा सीतासुपासीनामनसूया ।वचनं प्रष्टुमारेभे काञ्चित् मनु ॥
- 24किल प्राप्ता त्वमनेन यशस्विना ।णेति मे सीते कथा श्रुतिमुपागता ॥
- 25तां कथां श्रोतुमिच्छामि च मैथिलि ।यथानुभूतं तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥
- 26एवमुक्ता तु सा सीता तां ततो धर्मचारिणीम् ।श्रूयतामिति चोक्त्वा वै तां कथाम् ॥
- 27मिथिलाऽधिपतिर्वीरो नाम धर्मवित् । ह्यभिरतो न्यायतः शास्ति मेदिनीम् ॥
- 28तस्य स्य कर्षतः क्षेत्रमण्डलम् ।अहं किलोत्थिता भित्त्वा जगतीं ॥
- 29स मां दृष्ट्वा र्मुष्टिविक्षेपतत्परः ।सर्वाङ्गीं जनको विस्मितोऽभवत् ॥
- 30न च दङ्कमारोप्य च स्वयम् ।ममेयं तनयेत्युक्त्वा स्नेहो मयि निपातितः ॥
- 31च वागुक्ता प्रति माऽमानुषी किल ।एवमेतन्नरपते धर्मेण तनया तव ॥
- 32ततः धर्मात्मा पिता मे मिथिलाऽधिपः ।अवाप्तो मामवाप्य नराधिपः ॥
- 33दत्ता चास्मीष्टवद्देव्यै पुण्यकर्मणा ।तया सम्भाविता चास्मि स्निग्धया त् ॥
- 34पतिसम्योगसुलभं वयो दृष्ट्वा तु मे पिता ।चिन्तामभ्यगमद्दीनो वित्तनाशादिवाधनः ॥
- 35सदृशाच्चापकृष्टाच्च लोके जनात् ।मवाप्नोति शक्रेणापि समो भुवि ॥
- 36तां धर्षणामदूरस्थां दृष्ट्वा चात्मनि ।चिन्ताऽर्णवगतः पारं नाससादाप्लवो यथा ॥
- 37हि मां ज्ञात्वा नाध्यगच्छद्विचिन्तयन् ।सदृशं चानुरूपं च पतिं मम ॥
- 38तस्य बुद्धिरियं जाता चिन्तयानस्य सन्ततम् ।स्वयं वरं याः करिष्यामीति धीमतः ॥
- 39तदा तस्य वरुणेन महात्मना ।दत्तं धनुर्वरं प्रीत्या तूणी चाक्षयसायकौ ॥
- 40मनुष्यैश्च यत्नेनापि च त् ।तन्न शक्ता नमयितुं स्वप्नेष्वपि नराधिपाः ॥
- 41तद्धनुः प्राप्य मे पित्रा व्याहृतं सत्यवादिना । नरेन्द्राणां पूर्वमामन्त्र्य पार्थिवान् ॥
- 42इदं च धनुरुद्यम्य यः कुरुते नरः ।तस्य मे दुहिता भविष्यति न संशयः ॥
- 43तच्च दृष्ट्वा धनुः श्रेष्ठं गौरवाम् ।अभिवाद्य नृपा जग्मुरशक्तास्तस्य ॥
- 44सुदीर्घस्य तु कालस्य राघवोऽयं ।ण सहितो यज्ञं द्रष्टुं समागतः ॥
- 45लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा रामः ।विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा मम पित्रा सुपूजितः ॥
- 46प्रोवाच पितरं तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।सुतौ स्येमौ धनुर्दर्शनकाङ्क्षिणौ ॥
- 47धनुर्दर्शय रामाय य म् ।इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनुः समुपानयत् ॥
- 48मात्रेण तदानम्य स वीर्यवान् ।ज्यां समारोप्य झटिति पूरयामास ॥
- 49तेन पूरयता वेगान्मध्ये द्विधा धनुः ।तस्य शब्दोऽभवद्भीमः पतितस्याशनेरिव ॥
- 50ततोऽहं तत्र रामाय पित्रा ना ।निश्चिता दातुमुद्यम्य मुत्तमम् ॥
- 51दीयमानां न तु तदा प्रतिजग्राह ।अविज्ञाय पितुश्छन्दमयोध्याऽधिपतेः प्रभोः ॥
- 52ततः श्वशुरमामन्त्र्य वृद्धं दशरथं नृपम् ।मम पित्रा त्वहं दत्ता रामाय ॥
- 53मम चैवानुजा साध्वी प्रियदर्शना ।भार्याऽर्थे लक्ष्मणस्यापि दत्ता पित्रा मम स्वयम् ॥
- 54एवं दत्ताऽस्मि रामाय तदा तस्मिन् ।अनुरक्ताऽस्मि पतिं वीर्यवतां वरम् ॥