Vālmīki Rāmāyaṇa · The Deliverance of Virādha
Tap a verse for its meaning
- 1तु तौ दृष्ट्वा वैदेही रामलक्ष्मणौ ।उच्चैःस्वरेण चुक्रोश प्रगृह्य भुजौ ॥
- 2एष रामः सत्यवान् शीलवान् शुचिः । रौद्ररूपेण ह्रियते सहलक्ष्मणः ॥
- 3मां वृका भक्षयिष्यन्ति शार्दूला द्वीपिनस्तथा ।मां हरोत्सृज्य काकुत्स्थौ नमस्ते ॥
- 4तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा रामलक्ष्मणौ ।वेगं प्रचक्रतुर्वीरौ वधे तस्य ॥
- 5तस्य रोद्रस्य सौमित्रिर्बाहुं सव्यं बभञ्ज ह ।रामस्तु दक्षिणं बाहुं तस्य रक्षसः ॥
- 6स संविग्नो निपपाताशु राक्षसः ।धरण्यां मेघसङ्काशो वज्रभिन्न इवाचलः ॥
- 7मुष्टिभिर्जानुभिः पद्भिः सूदयन्तौ तु राक्षसम् ।उद्यम्योद्यम्य चाप्येनं निष्पिपेषतुः ॥
- 8स विद्धो खड्गाभ्यां च परिक्षतः ।निष्पिष्टो बहुधा भूमौ न ममार स राक्षसः ॥
- 9तं प्रेक्ष्य रामः सुभृशमवध्यमचलोपमम् ।भयेष्वभयदः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् ॥
- 10राक्षसोऽयं न शक्यते ।शस्त्रेण युधि निर्जेतुं राक्षसं ॥
- 11तच्छ्रुत्वा राघवेणोक्तं राक्षसः प्रश्रितं वचः ।इदं प्रोवाच काकुत्स्थं विराधः पुरुषर्षभम् ॥
- 12हतोऽहं वै ।मया तु पूर्वं त्वं मोहन्न ज्ञातः ॥
- 13कौसल्या सुप्रजा तात रामस्त्वं ।वैदेही च महाभागा लक्ष्मणश्च महायशाः ॥
- 14अपि शापादहं घोरां प्रविष्टो राक्षसीं तनुम् ।तुम्बुरुर्नाम गन्धर्वः शप्तो वैश्रवणेन ह ॥
- 15प्रसाद्यमानश्च मया सोऽब्रवीन्मां ।यदा दाशरथी रामस्त्वां वधिष्यति सम्युगे ॥
- 16तदा प्रकृतिमापन्नो भवान् स्वर्गं गमिष्यति ।इति वैश्रवणो राजा रम्भासक्तं पुराऽनघ ॥
- 17अनुपस्थीयमानो मां सङ्क्रुद्धो व्याजहार ह ।तव प्रसादान्मुक्तोऽहमभिशापात्सुदारुणात् ॥
- 18भुवनं स्वं गमिष्यामि स्वस्ति वोऽस्तु ।इतो वसति प्रतापवान् ॥
- 19अध्यर्धयोजने तात ।तं क्षिप्रमभिगच्छ त्वं स ते श्रेयो विधास्यति ॥
- 20चापि मां राम प्रक्षिप्य कुशली व्रज ।रक्षसां गतसत्त्वानामेष धर्मः ॥
- 21। ॥
- 22बभूव स्वर्गसम्प्राप्तो न्यस्तदेहो महाबलः ।तच्छ्रुत्वा राघवो वाक्यं लक्ष्मणं व्यादिदेश ह ॥
- 23व रौद्रस्य राक्षसस्यास्य लक्ष्मण ।वनेऽस्मिन् सुमहच्छ्वभ्रं खन्यतां ॥
- 24इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामः प्रदरः खन्यतामिति ।तस्थौ विराधमाक्रम्य कण्ठे वीर्यवान् ॥
- 25ततः खनित्रमादाय लक्ष्मणः श्वभ्रमुत्तमम् ।र्श्वतस्तस्य विराधस्य महात्मनः ॥
- 26तं मुक्तकण्ठं निष्पिष्य शङ्कुकर्णं महास्वनम् ।विराधं प्राक्षिपच्छ्वभ्रे नदन्तं भैरवस्वनम् ॥
- 27तमाहवे निर्जितमाशुविक्रमौस्थिरावुभौ सम्यति रामलक्ष्मणौ ।मदान्वितौ चिक्षिपतुर्भयावहंनदन्तमुत्क्षिप्य बिले तु राक्षसम् ॥
- 28अवध्यतां प्रेक्ष्य महासुरस्य तौशितेन शस्त्रेण तदा ।समर्थ्य चात्यर्थविशारदावुभौबिले विराधस्य वधं प्रचक्रतुः ॥
- 29स्वयं विराधेन हि मृत्युरात्मनःप्रसह्य रामेण वधार्थमीप्सितः ।निवेदितः स्वयंन मे वधः शस्त्रकृतो भवेदिति ॥
- 30तदेव रामेण निशम्य भाषितंकृता मतिस्तस्य ।बिलं च रामेण रक्षसाप्रवेश्यमानेन वनं ॥
- 31प्रहृष्टरूपाविव रामलक्ष्मणौविराधमुर्व्यां प्रदरे निखाय तम् ।ननन्दतुर्वीतभयौ महावनेशिलाभिरन्तर्दधतुश्च राक्षसम् ॥
- 32ततस्तु तौ कार्मुकखड्गधारिणौनिहत्य रक्षः परिगृह्य ।विजह्नतुस्तौ मुदितौ महावनेदिवि स्थितौ चन्द्रदिवाकराविव ॥