Vālmīki Rāmāyaṇa · The Bond of Friendship
Tap a verse for its meaning
- 1परितुष्टस्तु सुग्रीवस्तेन वाक्येन वानरः ।ग्रतो राममिदं वचनमब्रवीत् ॥
- 2सर्वथाऽहमनुग्राह्यो देवतानामसंशयः ।उपपन्नगुणोपेतः यस्य भवान्मम ॥
- 3शक्यं खलु भवेद्राम सहायेन त्वयाऽनघ ।सुरराज्यमपि प्राप्तुं स्वराज्यं किं पुनः प्रभो ॥
- 4सोऽहं सभाज्यो बन्धूनां सुहृदां चैव राघव ।यस्याग्निसाक्षिकं मित्रं लब्धं ॥
- 5अहमप्यनुरूपस्ते वयस्यो ज्ञास्यसे शनैः ।न तु वक्तुं समर्थोऽहं स्वयमात्मगतान् ॥
- 6महात्मनां तु भूयिष्ठं त्वद्विधानां । भवति प्रीतिर्धैर्यमात्मवतामिव ॥
- 7रजतं वा सुवर्णं वा वस्त्राण्याभरणानि च । साधूनामवगच्छन्ति साधवः ॥
- 8आढ्यो वापि दरिद्रो वा दुःखितः सुखितोऽपि वा ।निर्दोषो वा सदोषो वा वयस्यः ॥
- 9सुखत्यागो देहत्यागोऽपि वा पुनः ।वयस्यार्थे प्रवर्तन्ते स्नेहं दृष्ट्वा तथाविधम् ॥
- 10तत्तथेत्यब्रवीद्रामः सुग्रीवं ।लक्ष्मणस्याग्रतो लक्ष्म्या व धीमतः ॥
- 11ततो रामं स्थितं दृष्ट्वा लक्ष्मणं च ।सुग्रीवः सर्वतश्चक्षुर्वने लोलमपातयत् ॥
- 12। ॥
- 13तस्यैकां पर्णबहुलां भङ्क्त्वा सुपुष्पिताम् ।सालस्यास्तीर्य सुग्रीवो सराघवः ॥
- 14तावासीनौ ततो दृष्ट्वा हनूमानपि लक्ष्मणम् ।सालशाखां समुत्पाट्य वीनीतमुपवेशयत् ॥
- 15सुखोपविष्टं रामं तु प्रसन्नमुदधिं यथा ।फलपुष्पसमाकीर्णे तस्मिन् गिरिवरोत्तमे ॥
- 16ततः सुग्रीवः श्लक्ष्णं मधुरया गिरा ।उवाच प्रणयाद्रामं हर्षव्याकुलिताक्षरम् ॥
- 17अहं विनिकृतो भ्रात्रा चराम्येष भयार्दितः ।ऋश्यमूकं गिरिवरं हृतभार्यः सुदुःखितः ॥
- 18सोऽहं भये मग्नो वसाम्युद्भ्रान्तचेतनः । निकृतो भ्रात्रा कृतवैरश्च राघव ॥
- 19वालिनो मे भयार्तस्य ।ममापि त्वमनाथस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥
- 20एवमुक्तस्तु धर्मज्ञो धर्मवत्सलः ।प्रत्युवाच स काकुत्स्थः सुग्रीवं प्रहसन्निव ॥
- 21उपकारफलं मित्रमपकारोऽरिलक्षणम् ।अद्यैव तं हनिष्यामि तव ॥
- 22इमे हि मे पत्रिणस्तिग्मतेजसः ।कार्तिकेयवनोद्भूताः शरा हेमविभूषिताः ॥
- 23महेन्द्राशनिसन्निभाः ।सुपर्वाणः सुतीक्ष्णाग्राः सरोषा इव ॥
- 24भ्रातृसञ्ज्ञममित्रं ते वालिनं ।शरैर्विनिहतं पश्य विकीर्णमिव पर्वतम् ॥
- 25राघवस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवो ।प्रहर्षमतुलं लेभे साधु साध्विति चाब्रवीत् ॥
- 26राम शोकाभिभूतोऽहं शोकार्तानां भवान् ।वयस्य इति कृत्वा हि त्वय्यहं परिदेवये ॥
- 27त्वं हि वयस्यो मेऽग्निसाक्षिकम् ।कृतः प्राणैर्बहुमतः शपामि ते ॥
- 28वयस्य इति कृत्वा च विस्रब्धं प्रवदाम्यहम् ।दुःखमन्तर्गतं यन्मे मनो हरति नित्यशः ॥
- 29एतावदुक्त्वा वचनं । वाचा नोच्चैः शक्नोति भाषितुम् ॥
- 30बाष्पवेगं तु सहसा नदीवेगमिवागतम् ।धारयामास सुग्रीवो रामसन्निधौ ॥
- 31स तु तं बाष्पं प्रमृज्य नयने शुभे ।विनिःश्वस्य च राघवं वाक्यमब्रवीत् ॥
- 32पुराहं वालिना राम राज्यात् स्वाद । च संश्राव्य निर्धूतोऽस्मि बलीयसा ॥
- 33हृता भार्या च मे तेन गरीयसी ।सुहृदश्च मदीया ये सम्यता बन्धनेषु ते ॥
- 34यत्नवांश्च राघव ।बहुशस्तत्प्रयुक्ताश्च वानरा निहता मया ॥
- 35त्वेतया चेह दृष्ट्वा त्वामपि राघव ।नोपसर्पाम्यहं भीतो भये सर्वे हि बिभ्यति ॥
- 36केवलं हि सहाया मे ।अतोऽहं धारयाम्यद्य प्राणान् ऽपि सन् ॥
- 37एते हि मां समन्ततः ।सह गच्छन्ति गन्तव्ये नित्यं तिष्ठन्ति च स्थिते ॥
- 38सङ्क्षेपस्त्वेष ते राम किमुक्त्वा विस्तरं हि ते ।स मे ज्येष्ठो रिपुर्भ्राता वाली ॥
- 39तद्विनाशाद्धि मे दुःखं प्रनष्टं स्यादनन्तरम् ।सुखं मे जीवितं चैव तद्विनाशनिबन्धनम् ॥
- 40एष मे राम शोकार्तेन निवेदितः ।दुःखितः सुखितो वाऽपि सख्युर्नित्यं सखा गतिः ॥
- 41श्रुत्वैतद्वचनं रामः सुग्रीवमिदमब्रवीत् ।किं निमित्तमभूद्वैरं श्रोतुमिच्छामि ॥
- 42अहं हि कारणं श्रुत्वा वैरस्य तव वानर ।आनन्तर्यं विधास्यामि सम्प्रधार्य ॥
- 43हि ममामर्षः श्रुत्वा त्वामवमानितम् ।वर्धते हृदयोत्कम्पी इवाम्भसः ॥
- 44हृष्टः कथय विस्रब्धो यावदारोप्यते ।सृष्टश्चेद्धि मया बाणो निरस्तश्च रिपुस्तव ॥
- 45एवमुक्तस्तु सुग्रीवः काकुत्स्थेन महात्मना ।प्रहर्षमतुलं लेभे चतुर्भिः सह ॥
- 46ततः सुग्रीवो ।वैरस्य कारणं तत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥