Vālmīki Rāmāyaṇa · The Tale of Exile
Tap a verse for its meaning
- 1ततः क्रोधसमाविष्टं संरब्धं तमुपागतम् ।अहं प्रसादयाञ्चक्रे भ्रातरं प्रियकाम्यया ॥
- 2दिष्ट्याऽसि प्राप्तो दिष्ट्यापि निहतो रिपुः । हि मे नाथस्त्वमेकोऽनाथनन्दनः ॥
- 3इदं बहुशलाकं ते ।छत्रं सवालव्यजनं प्रतीच्छस्व मयोद्यतम् ॥
- 4आर्तश्चाथ स्थितः संवत्सरं नृप ।दृष्ट्वाहं शोणितं द्वारि बिलाच्चापि समुत्थितम् ॥
- 5शोकसंविग्नहृदयो भृशं व्याकुलितेन्द्रियः ।अपिधाय बिलद्वारं तत्तथा ॥
- 6तस्माद्देशादपाक्रम्य किष्किन्धां प्राविशं पुनः ।विषादात्त्विह मां दृष्ट्वा पौरैर्मन्त्रिभिरेव च ॥
- 7अभिषिक्तो न कामेन तन्मे त्वं क्षन्तुमर्हसि ।त्वमेव राजा सदा चाहं यथापुरम् ॥
- 8राजभावनियोगोऽयं मया त्वद्विरहात्कृतः ।सामात्यपौरनगरं स्थितं ॥
- 9न्यासभूतमिदं राज्यं तव ।मा च रोषं कृथाः सौम्य मयि शत्रुनिबर्हण ॥
- 10याचे त्वां राजन् मया ।बलादस्मि समागम्य मन्त्रिभिः पुरवासिभिः ॥
- 11राजभावे नियुक्तोऽहं ।स्निग्धमेवं ब्रुवाणं मां स तु निर्भर्त्स्य ॥
- 12धिक् त्वामिति च मामुक्त्वा बहु तत्तदुवाच ह ।प्रकृतीश्च समानीय मन्त्रिणश्चैव सम्मतान् ॥
- 13मामाह सुहृदां मध्ये वाक्यं परमगर्हितम् ।विदितं वो यथा रात्रौ स महासुरः ॥
- 14मां समाह्वयत क्रूरो सुदुर्मतिः ।तस्य तद्गर्जितं श्रुत्वा निःसृतोऽहं ॥
- 15अनुयातश्च मां तूर्णमयं भ्राता सुदारुणः ।स तु दृष्टैव मां रात्रौ सद्वितीयं ॥
- 16प्राद्रवद्भयसन्त्रस्तो वीक्ष्यावां तमनुद्रुतौ ।अनुद्रुतश्च वेगेन प्रविवेश ॥
- 17। ॥
- 18अहत्वा नास्ति मे शक्तिः प्रतिगन्तुमितः पुरीम् ।बिलद्वारि प्रतीक्ष त्वं यावदेनं ॥
- 19स्थितोऽयमिति मत्वा तु प्रविष्टोऽहं ।तं च मे मार्गमाणस्य गतः संवत्सरस्तदा ॥
- 20स तु दृष्टो मया शत्रुरनिर्वेदाद्भयावहः ।निहतश्च मया तत्र सोऽसुरो सह ॥
- 21तस्यास्यात्तु प्रवृत्तेन तद्बिलम् ।पूर्णमासीद्दुराक्रामं स्तनतस्तस्य भूतले ॥
- 22तु तं शत्रुं विक्रान्तं तं महासुरम् ।निष्क्रामन्नैव पश्यामि बिलस्यापिहितं ॥
- 23तु मे सुग्रीवेति पुनः पुनः ।यदा प्रतिवचो नास्ति ततोऽहं ॥
- 24पादप्रहारैस्तु मया बहुभिस्त ।ततोऽहं तेन निष्क्रम्य पथा पुरमुपागतः ॥
- 25अत्रानेनास्मि संरुद्धो राज्यं प्रार्थयताऽऽत्मनः ।सुग्रीवेण विस्मृत्य भ्रातृसौहृदम् ॥
- 26एवमुक्त्वा तु मां तत्र वानरः ।तदा वाली विगतसाध्वसः ॥
- 27तेनाहमपविद्धश्च हृतदारश्च राघव ।तद्भयाच्च मही कृत्स्ना क्रान्तेयं सवनार्णवा ॥
- 28ऋश्यमूकं गिरिवरं ।प्रविष्टोऽस्मि दुराधर्षं वालिनः कारणान्तरे ॥
- 29एतत्ते सर्वमाख्यातं वैरानुकथनं महत् । मया प्राप्तं व्यसनं पश्य राघव ॥
- 30वालिनस्तु भयार्तस्य ।कर्तुमर्हसि मे वीर प्रसादं तस्य ॥
- 31एवमुक्तस्तु धर्मज्ञो ।वचनं वक्तुमारेभे सुग्रीवं प्रहसन्निव ॥
- 32सूर्यसङ्काशा ममैते निशिताः शराः ।तस्मिन् वालिनि दुर्वृत्ते निपतिष्यन्ति वेगिताः ॥
- 33यावत्तं नाभिपश्यामि तव ।तावत्स जीवेत् पापात्मा वाली ॥
- 34पश्यामि मग्नं त्वां ।त्वामहं तारयिष्यामि कामं प्राप्स्यसि पुष्कलम् ॥
- 35तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्यात्मनो हितम् ।सुग्रिवः सुमहद्वाक्यमब्रवीत् ॥