Vālmīki Rāmāyaṇa · The Hermitage of the Seven Sages
Tap a verse for its meaning
- 1ऋश्यमूकात् स किष्किन्धां लक्ष्मणाग्रजः ।जगाम सहसुग्रीवो ॥
- 2समुद्यम्य महच्चापं रामः ।शरांश्चादित्यसङ्काशान् गृहीत्वा ॥
- 3अग्रतस्तु ययौ तस्य राघवस्य महात्मनः ।सुग्रीवः संहतग्रीवो लक्ष्मणश्च ॥
- 4पृष्ठतो हनुमान् वीरो नलो नीलश्च वानरः ।तारश्चैव महातेजा ॥
- 5ते वीक्षमाणा वृक्षांश्च ।प्रसन्नाम्बुवहाश्चैव सरितः ॥
- 6कन्दराणि च शैलांश्च निर्दराणि गुहास्तथा ।शिखराणि च मुख्यानि दरीश्च ॥
- 7पर्णैः पद्मैश्चाकोशकुड्मलैः ।शोभितान् सजलान् मार्गे तटाकांश्च व्यलोकयन् ॥
- 8कारण्डैः सारसैर्हंसैर्वञ्जुलैर्जलकुक्कुटैः ।चक्रवाकैस्तथा चान्यैः शकुनैरुपनादितान् ॥
- 9वनगोचरान् ।चरतः सर्वतोऽपश्यन् स्थलीषु हरिणान् स्थितान् ॥
- 10तटाकवैरिणश्चापि शुक्लदन्तविभूषितान् ।घोरानेकचरान् वन्यान् द्विरदान् ॥
- 11मत्तान् गिरितटोत्कृष्टान् ।वारणान् महीरेणुसमुक्षितान् ॥
- 12वने वनचरांश्चान्यान् खेचरांश्च विहङ्गमान् ।पश्यन्तस्त्वरिता जग्मुः ॥
- 13तेषां तु गच्छतां तत्र त्वरितं । वनं दृष्ट्वा रामः सुग्रीवमब्रवीत् ॥
- 14एष मेघ इवाकाशे प्रकाशते ।मेघसङ्घातविपुलः पर्यन्तकदलीवृतः ॥
- 15किमेतज्ज्ञातुमिच्छामि सखे कौतूहलं हि मे ।कौतूहलापनयनं कर्तुमिच्छाम्यहं त्वया ॥
- 16तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः ।गच्छन्नेवाचचक्षेऽथ सुग्रीवस्तन्महद्वनम् ॥
- 17एतद्राघव विस्तीर्णमाश्रमं ।उद्यानवनसम्पन्नं ॥
- 18अत्र सप्तजना नाम मुनयः ।सप्तैवासन्नधः शीर्षा नियतं ॥
- 19सप्तरात्रकृताहारा वायुना वनवासिनः ।दिवं वर्षशतैर्याताः सप्तभिः ॥
- 20तेषामेवम्प्रभावानां द्रुमप्राकारसंवृतम् ।आश्रमं सुदुराधर्षमपि ॥
- 21पक्षिणो वर्जयन्त्येतत्तथान्ये वनचारिणः ।विशन्ति मोहाद्ये तत्र निवर्तन्ते न ते पुनः ॥
- 22विभूषणरवाश्चात्र श्रूयन्ते सकलाक्षराः ।तूर्यगीतस्वनाश्चात्र गन्धो दिव्यश्च राघव ॥
- 23दीप्यन्ते धूमो ह्यत्र प्रकाशते ।वेष्टयन्निव वृक्षाग्रान् कपोताङ्गारुणो घनः ॥
- 24एते वृक्षाः प्रकाशन्ते ।मेघजालप्रतिच्छन्ना वैडूर्यगिरयो यथा ॥
- 25कुरु प्रणामं धर्मात्मंस्तान् समुद्दिश्य राघव ।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रयतः ॥
- 26प्रणमन्ति हि ये तेषां मुनीनां ।न तेषामशुभं किञ्चिच्छरीरे राम दृश्यते ॥
- 27ततो रामः सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन ।समुद्दिश्य महात्मानस्तानृषीनभ्यवादयत् ॥
- 28अभिवाद्य तु धर्मात्मा रामो भ्राता च लक्ष्मणः ।सुग्रीवो वानराश्चैव जग्मुः ॥
- 29ते गत्वा दूरमध्वानं तस्मात् सप्तजनाश्रमात् ।ददृशुस्तां किष्किन्धां ॥
- 30ततस्तु प्रगृह्य शस्त्राण्युदितार्कतेजसः ।पुरीं सुरेशात्मजवीर्यपालितांवधाय शत्रोः पुनरागताः सह ॥