Vālmīki Rāmāyaṇa · The Fall of Vālī
Tap a verse for its meaning
- 1तामेवं ब्रुवतीं तारां ताराधिपनिभाननाम् । निर्भर्त्सयामास वचनं चेदमब्रवीत् ॥
- 2गर्जतोऽस्य च संरम्भं शत्रोर्विशेषतः ।मर्षयिष्याम्यहं केन कारणेन ॥
- 3अधर्षितानां शूराणां समरेष्वनिवर्तिनाम् ।धर्षणामर्षणं मरणादतिरिच्यते ॥
- 4सोढुं न च समर्थोऽहं युद्धकामस्य । च संरम्भं हीनग्रीवस्य गर्जतः ॥
- 5न च कार्यो विषादस्ते राघवं प्रति मत्कृते ।धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च कथं पापं करिष्यति ॥
- 6निवर्तस्व सह स्त्रीभिः कथं भूयोऽनुगच्छसि ।सौहृदं दर्शितं मयि कृता त्वया ॥
- 7प्रतियोत्स्याम्यहं गत्वा सुग्रीवं जहि सम्भ्रमम् ।दर्पमात्रं विनेष्यामि न च प्राणैर्विमोक्ष्यते ॥
- 8अहं ह्याजिस्थितस्यास्य करिष्यामि यथेप्सितम् ।वृक्षैर्मुष्टिप्रहारैश्च पीडितः प्रतियास्यति ॥
- 9न मे गर्वितमायस्तं सहिष्यति ।कृतं तारे सहायत्वं सौहृदं दर्शितं मयि ॥
- 10शापितासि मम प्राणैर्निवर्तस्व जनेन च ।अहं जित्वा निवर्तिष्ये तमहं भ्रातरं रणे ॥
- 11तं तु तारा परिष्वज्य वालिनं प्रियवादिनी ।चकार रुदती मन्दं दक्षिणा सा ॥
- 12ततः स्वस्त्ययनं कृत्वा मन्त्रवद्विजयैषिणी ।अन्तःपुरं सह स्त्रीभिः प्रविष्टा ॥
- 13प्रविष्टायां तु तारायां सह स्त्रीभिः स्वमालयम् ।नगरा क्रुद्धो महासर्प इव श्वसन् ॥
- 14स निष्पत्य महातेजा ।सर्वतश्चारयन् दृष्टिं शत्रुदर्शनकाङ्क्षया ॥
- 15स ददर्श ततः श्रीमान् सुग्रीवं हेमपिङ्गलम् ।सुसंवीतमवष्टब्धं दीप्यमानमिवानलम् ॥
- 16स तं दृष्ट्वा महावीर्यं सुग्रीवं पर्यवस्थितम् ।गाढं परिदधे वासो वाली ॥
- 17स वाली गाढसंवीतो मुष्टिमुद्यम्य वीर्यवान् ।सुग्रीवमेवाभिमुखो ययौ योद्धुं ॥
- 18श्लिष्टमुष्टिं समुद्यम्य संरब्धतरमागतः ।सुग्रीवोऽपि तमुद्दिश्य वालिनं ॥
- 19तं वाली सुग्रीवं ।आपतन्तं महावेगमिदं वचनमब्रवीत् ॥
- 20एष मुष्टिर्मया बद्धो गाढः सन्निहिताङ्गुलिः ।मया वेगविमुक्तस्ते प्राणानादाय यास्यति ॥
- 21एवमुक्तस्तु क्रुद्धो वालिनमब्रवीत् ।तव चैव हरन् प्राणान् मुष्टिः पततु ॥
- 22ताडितस्तेन सङ्क्रुद्धस्तमभिक्रम्य वेगितः ।अभवच्छोणितोद्गारी सोत्पीड इव ॥
- 23सुग्रीवेण तु निस्सङ्गं सालमुत्पाट्य तेजसा ।गात्रेष्वभिहतो वाली व महागिरिः ॥
- 24स तु वाली प्रचलितः ।गुरुभारसमाक्रान्तो नौसार्थ इव ॥
- 25तौ भीमबलविक्रान्तौ ।प्रवृद्धौ घोरवपुषौ म्बरे ॥
- 26परस्परममित्रघ्नौ ।ततोऽवर्धत वाली तु बलवीर्यसमन्वितः ॥
- 27सूर्यपुत्रो महावीर्यः सुग्रीवः ।वालिना भग्नदर्पस्तु सुग्रीवो मन्दविक्रमः ॥
- 28वालिनं प्रति सामर्षो दर्शयामास राघवम् ।वृक्षैः सशाखैः सशिखैर्वज्रकोटिनिभैर्नखैः ॥
- 29मुष्टिभिर्जानुभिः पद्भिर्बाहुभिश्च पुनः पुनः ।तयोर्युद्धमभूद्घोरं ॥
- 30तौ युद्ध्येतां वनचारिणौ ।मेघाविव महाशब्दैस्तर्जयानौ परस्परम् ॥
- 31हीयमानमथोऽपश्यत्सुग्रीवं वानरेश्वरम् ।प्रेक्षमाणं दिशश्चैव स मुहुर्मुहुः ॥
- 32ततो महातेजा आर्तं दृष्ट्वा हरीश्वरम् ।शरं च वीक्षते वीरो ॥
- 33ततो धनुषि सन्धाय शरमाशीविषोपमम् ।पूरयामास तच्चापं कालचक्रमिवान्तकः ॥
- 34तस्य ज्यातलघोषेण त्रस्ताः पत्ररथेश्वराः ।प्रदुद्रुवुर्मृगाश्चैव युगान्त इव मोहिताः ॥
- 35मुक्तस्तु प्रदीप्ताशनिसन्निभः ।राघवेण महाबाणो पातितः ॥
- 36ततस्तेन महातेजा वीर्योत्सिक्तः कपीश्वरः ।वेगेनाभिहतो वाली निपपात ॥
- 37इन्द्रध्वज इवोद्धूतः पौर्णमास्यां महीतले ।आश्वयुक्समये मासि गतश्रीको ॥
- 38कालयुगान्तकोपमंशरोत्तमं काञ्चनरूप्यभूषितम् ।ससर्ज दीप्तं तममित्रमर्दनंसधूममग्निं मुखतो यथा हरः ॥
- 39अथोक्षितः शोणिततोयविस्रवैःसुपुष्पिताशोक इवानलोद्धतः ।विचेतनो वासवसूनुराहवेविभ्रंशितेन्द्रध्वजवत्क्षितिं गतः ॥