Vālmīki Rāmāyaṇa · The Consecration of Sugrīva
Tap a verse for its meaning
- 1ततः शोकाभिसन्तप्तं सुग्रीवं ।शाखामृगमहामात्राः परिवार्योपतस्थिरे ॥
- 2अभिगम्य महाबाहुं राममक्लिष्टकारिणम् ।स्थिताः सर्वे पितामहमिवर्षयः ॥
- 3ततः काञ्चनशैलाभस्तरुणार्कनिभाननः ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं हनुमा ॥
- 4भवत्प्रसादात्सुग्रीवः पितृपैतामहं महत् ।वानराणां सुदुष्प्रापं प्राप्तो राज्यमिदं प्रभो ॥
- 5भवता प्रविश्य नगरं शुभम् ।संविधास्यति कार्याणि सर्वाणि स ॥
- 6स्नातोऽयं विविधैर्गन्धैरौषधैश्च । रत्नैश्च माल्यैश्च त्वां विशेषतः ॥
- 7इमां गिरिगुहां रम्यामभिगन्तुमितोऽर्हसि ।कुरुष्व स्वामिसम्बन्धं वानरान् ॥
- 8एवमुक्तो हनुमता राघवः ।प्रत्युवाच हनूमन्तं बुद्धिमा ॥
- 9सौम्य ग्रामं वा यदि वा पुरम् ।न प्रवेक्ष्यामि हनुमन् ॥
- 10सुसमृद्धां गुहां रम्यां सुग्रीवो ।प्रविष्टो विधिवद्वीरः क्षिप्रं राज्येऽभिषिच्यताम् ॥
- 11एवमुक्त्वा हनूमन्तं रामः सुग्रीवमब्रवीत् ।वृत्तज्ञो वृत्तसम्पन्नमुदारबलविक्रमम् ॥
- 12इममप्यङ्गदं वीर ऽभिषेचय ।ज्येष्ठस्य स सुतो ज्येष्ठः सदृशो ते ॥
- 13अङ्गदोऽयमदीनात्मा यौवराज्यस्य भाजनम् ।पूर्वोऽयं वार्षिको मासः ॥
- 14प्रवृत्ताः सौम्य चत्वारो मासा ।नायमुद्योगसमयः प्रविश त्वं पुरीं शुभाम् ॥
- 15अस्मिन्वत्स्याम्यहं सौम्य पर्वते ।इयं गिरिगुहा रम्या विशाला ॥
- 16प्रभूतसलिला सौम्य ।कार्तिके समनुप्राप्ते त्वं ॥
- 17एष नः सौम्य प्रविश त्वं स्वमालयम् ।अभिषिक्तः स्वराज्ये च सुहृदः सम्प्रहर्षय ॥
- 18इति रामाभ्यनुज्ञातः सुग्रीवो वानराधिपः ।प्रविवेश पुरीं रम्यां किष्कन्धां ॥
- 19तं प्रविष्टं वानरेश्वरम् ।अभिवाद्य प्रविष्टानि सर्वतः ॥
- 20ततः सर्वा दृष्ट्वा हरिगणेश्वरम् । पतिता वसुधायां समाहिताः ॥
- 21सुग्रीवः प्रकृतीः सर्वाः वीर्यवान् ।भ्रातुरन्तःपुरं सौम्यं प्रविवेश महाबलः ॥
- 22प्रविश्य त्वभिनिष्क्रान्तं सुग्रीवं वानरर्षभम् । सुहृदः सहस्राक्षमिवामराः ॥
- 23तस्य पाण्डुरमाजह्नुश्छत्रं हेमपरिष्कृतम् ।शुक्ले च हेमदण्डे यशस्करे ॥
- 24तथा सर्वाणि सर्वबीजौषधीरपि ।सक्षीराणां च वृक्षाणां प्ररोहान् कुसुमानि च ॥
- 25शुक्लानि चैव वस्त्राणि श्वेतं चैवानुलेपनम् ।सुगन्धीनि च माल्यानि ॥
- 26चन्दनानि च दिव्यानि गन्धांश्च विविधान्बहून् ।अक्षतं जातरूपं च ॥
- 27दधि चर्म च वैयाघ्रं वाराही चाप्युपानहौ ।समालम्भनमादाय रोचनां समनः शिलाम् ॥
- 28आजग्मुस्तत्र मुदिता वराः कन्यास्तु षोडश ।ततस्ते वानरश्रेष्ठं यथाकालं ॥
- 29रत्नैर्वस्त्रैश्च भक्षैश्च तोषयित्वा ।ततः कुशपरिस्तीर्णं समिद्धं ॥
- 30मन्त्रपूतेन हविषा हुत्वा मन्त्रविदो जनाः ।ततो वरास्तरणसंवृते ॥
- 31प्रासादशिखरे रम्ये चित्रमाल्योपशोभिते ।प्राङ्मुखं विविधैर्मन्त्रैः स्थापयित्वा ॥
- 32संहृत्य तीर्थेभ्यश्च समन्ततः ।आहृत्य च सर्वेभ्यो वानरर्षभाः ॥
- 33अपः निधाय विमलाः शुभाः ।शुभैर्वृषभशृङ्गैश्च कलशैश्चापि काञ्चनैः ॥
- 34च ।गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः ॥
- 35मैन्दश्च द्विविदश्चैव ।अभ्यषिञ्चन्त सुग्रीवं प्रसन्नेन सुगन्धिना ॥
- 36सलिलेन सहस्राक्षं वसवो वासवं यथा । सर्वे वानरपुङ्गवाः ॥
- 37प्रचुक्रुशुर्महात्मानो हृष्टास्तत्र सहस्रशः ।रामस्य तु वचः कुर्वन् सुग्रीवो हरिपुङ्गवः ॥
- 38अङ्गदं यौवराज्येऽभ्यषेचयत् ।अङ्गदे चाभिषिक्ते तु प्लवङ्गमाः ॥
- 39सुग्रीवं महात्मानोऽभ्यपूजयन् ।रामं चैव महात्मानं लक्ष्मणं च पुनः पुनः ॥
- 40प्रीताश्च तुष्टुवुः सर्वे तादृशे तत्र वर्तिति ।हृष्टपुष्टजनाकीर्णा पताकाध्वजशोभिता ।बभूव नगरी रम्या किष्किन्धा ॥
- 41निवेद्य रामाय तदा महात्मनेमहाभिषेकं कपिवाहिनीपतिः ।रुमां च भार्यां वीर्यवा--नवाप राज्यं त्रिदशाधिपो यथा ॥