Vālmīki Rāmāyaṇa · Hanumān's Counsel to Sugrīva
Tap a verse for its meaning
- 1समीक्ष्य विमलं गतविद्युद्बलाहकम् ।सारसारवसङ्घुष्टं रम्यनुलेपनम् ॥
- 2समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्द ।अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम् ॥
- 3निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा ।प्राप्तवन्तमभिप्रेतान् सर्वानेव मनोरथान् ॥
- 4स्वां च पत्नीमभिप्रेतां चापि समीप्सिताम् ।विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं ॥
- 5क्रीडन्तमिव देवेन्द्रं नन्दनेऽप्सरसां गणैः । न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम् ॥
- 6उत्सन्नराज्यसन्देहं कामवृत्तमवस्थितम् ।निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः ॥
- 7प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः ।वाक्यविद्वाक्यतत्त्वज्ञं हरीशं ॥
- 8हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थ ।प्रणयप्रीतिसम्युक्तं विश्वासकृतनिश्चयम् ॥
- 9हरीश्वरमुपागम्य वाक्यमब्रवीत् ।राज्यं प्राप्तं यशश्चैव कौली श्रीरपि वर्धिता ॥
- 10शेषस्तं भवान् कर्तुमर्हति ।यो हि मित्रेषु कालज्ञः सततं साधु वर्तते ॥
- 11तस्य राज्यं च कीर्तिश्च प्रतापश्चाभिवर्धते ।यस्य कोशश्च दण्डश्च मित्राण्यात्मा च भूमिप ॥
- 12समवेतानि सर्वाणि स राज्यं महदश्नुते ।तद्भवान् स्थितः पथि ॥
- 13मित्रार्थमभिनीतार्थं यथावत्कर्तुमर्हति ।सन्त्यज्य मित्रार्थे योऽनुवर्तते ॥
- 14सम्भ्रमाद्धि सोऽनर्थैर्नावरुध्यते ।यस्तु मित्रकार्येषु वर्तते ॥
- 15स कृत्वा महतोऽप्यर्थान्न युज्यते ।यदिदं वीर कार्यं नो मित्रकार्यमरिन्दम ॥
- 16क्रियतां राघवस्यैत ।न च कालमतीतं ते निवेदयति ॥
- 17त्वरमाणोऽपि सन् प्राज्ञस्तव वशानुगः ।कुलस्य हेतुः स्फीतस्य दीर्घबन्धुश्च राघवः ॥
- 18अप्रमेयप्रभावश्च स्वयं चाप्रतिमो गुणैः ।तस्य त्वं कुरु वै कार्यं पूर्वं तेन कृतं तव ॥
- 19हरिश्रेष्ठानाज्ञापयितुमर्हसि ।न हि तावद्भवेत्कालो व्यतीतश्चेदनादृते ॥
- 20चोदितस्य हि कार्यस्य भवे ।अकर्तुरपि कार्यस्य भवान् हरीश्वर ॥
- 21किं पुनः प्रतिकर्तुस्ते राज्येन च धनेन च ।शक्तिमानपि विक्रान्तो वानरर्क्षगणेश्वर ॥
- 22कर्तुं प्रीतिमाज्ञायां किं न सज्जसे ।कामं खलु शरैः शक्तः ॥
- 23वशे दाशरथिः कर्तुं त्व तु काङ्क्षते । कृतं तेन तव प्रियम् ॥
- 24तस्य मार्गाम वैदेहीं पृथिव्यामपि चाम्बरे ।न देवा न च गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः ॥
- 25न च यक्षा भयं तस्य कुर्युः किमुत ।तदेवं शक्तियुक्तस्य पूर्वं प्रियकृतस्तव ॥
- 26रामस्यार्हसि कर्तुं सर्वात्मना प्रियम् ।नाधस्तादवनौ नाप्सु गतिर्नोपरि चाम्बरे ॥
- 27कस्यचित्सज्जतेऽस्माकं तवाज्ञया ।तदाज्ञापय कः किं ते कृते कुत्र व्यवस्यतु ॥
- 28हरयो ह्यप्रधृष्यास्ते सन्ति कोट्यग्रतोऽनघाः ।तस्य तद्वचनं श्रुत्वा काले साधु निवेदितम् ॥
- 29सत्त्वसम्पन्नश्चकार मतिमुत्तमाम् ।स सन्दिदेशाभिमतं नित्यकृतोद्यमम् ॥
- 30दिक्षु सर्वासु सर्वेषां सैन्यानामुपसङ्ग्रहे ।यथा सेना समग्रा मे सर्वशः ॥
- 31समागच्छन्त्यसङ्गेन सेनाग्राणि तथा कुरु ।ये त्वन्तपालाः प्लवगाः शीघ्रगा ॥
- 32समानयन्तु ते सैन्यं त्वरिताः ।स्वयं चानन्तरं सैन्यं भवानेवानुपश्यतु ॥
- 33त्रिपञ्चरात्रादूर्ध्वं यः प्राप्नुयान्नेह वानरः ।तस्य प्राणान्तिको दण्डो नात्र कार्या विचारणा ॥
- 34हरींश्च वृद्धानुपयातु साङ्गदोभवान्ममाज्ञामधिकृत्य निश्चिताम् ।इति व्यवस्थां हरिपुङ्गवेश्वरोविधाय वेश्म प्रविवेश वीर्यवान् ॥