Vālmīki Rāmāyaṇa · Sugrīva's Return to Rāma
Tap a verse for its meaning
- 1प्रतिगृह्य च तत्सर्वमुपायनमुपाहृतम् । सान्त्वयित्वा च सर्वानेव व्यसर्जयत् ॥
- 2विसर्जयित्वा स हरीन् शूरांस्तान् ।मेने कृतार्थमात्मानं राघवं च महाबलम् ॥
- 3स लक्ष्मणो भीमबलं सर्ववानरसत्तमम् ।अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं ॥
- 4किष्किन्धाया विनिष्क्राम यदि ते रोचते ।तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य सुभाषितम् ॥
- 5सुग्रीवः परमप्रीतो वाक्यमेतदुवाच ह ।एवं भवतु गच्छावः स्थेयं मया ॥
- 6तमेवमुक्त्वा सुग्रीवो लक्ष्मणं ।विसर्जयामास तदा तारामन्याश्च योषितः ॥
- 7एतेत्युच्चै सुग्रीवः समुदाहरत् ।तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हरयः शीघ्रमाययुः ॥
- 8सर्वे ये स्युः स्त्रीदर्शनक्षमाः ।तानुवाच ततः प्राप्तान् राजाऽर्कसदृशप्रभः ॥
- 9उपस्थापयत क्षिप्रं शिबिकां मम वानराः ।श्रुत्वा तु वचनं तस्य हरयः ॥
- 10समुपस्थापयामासुः शिबिकां ।तामुपस्थापितां दृष्ट्वा शिबिकां ॥
- 11लक्ष्मणारुह्यतां शीघ्रमिति ।इत्युक्त्वा काञ्चनं यानं सुग्रीवः ॥
- 12बृहद्भिर्हरिभिर्युक्तमारुरोह ।पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ॥
- 13शुक्लैश्च वालव्यजनैर्धूयमानैः समन्ततः ।शङ्खभेरीनिनादैश्च वन्दिभिश्चाभिनन्दितः ॥
- 14निर्ययौ प्राप्य सुग्रीवो ।स वानरशतैस्तीक्ष्णैर्बहुभिः ॥
- 15परिकीर्णो ययौ तत्र यत्र रामो ।स तं देशमनुप्राप्य श्रेष्ठं रामनिषेवितम् ॥
- 16अवातर शिबिकायाः सलक्ष्मणः ।आसाद्य च ततो रामं ॥
- 17कृताञ्जलौ स्थिते तस्मिन् वानराश्चाभवंस्तथा ।तटाकमिव तद्दृष्ट्वा रामः ॥
- 18वानराणां महत्सैन्यं सुग्रीवे ।पादयोः पतितं मूर्ध्ना तमुत्थाप्य ॥
- 19प्रेम्णा च बहुमानाच्च राघवः ।परिष्वज्य च निषीदेति ततोऽब्रवीत् ॥
- 20तं निषण्णं ततो दृष्ट्वा रामोऽब्रवीद्वचः । काले यस्तु निषेवते ॥
- 21विभज्य सततं वीर स राजा ।हित्वा धर्मं तथार्थं च कामं यस्तु ॥
- 22स यथा सुप्तः पतितः प्रतिबुध्यते ।अमित्राणां वधे युक्तो रतः ॥
- 23तु राजा धर्मेण युज्यते ।उद्योगसमयस्त्वेष प्राप्तः शत्रुविनाशन ॥
- 24सञ्चिन्त्यतां हि हरिभिः सह ।एवमुक्तस्तु सुग्रीवो रामं वचनमब्रवीत् ॥
- 25प्रनष्टा श्रीश्च कीर्तिश्च कपिराज्यं च ।त्वत्प्रसादान्महाबाहो पुनः प्राप्तमिदं मया ॥
- 26तव देव प्रसादाच्च भ्रातुश्च जयतां वर ।कृतं न प्रतिकुर्याद्यः पुरुषाणां स ॥
- 27एते वानरमुख्याश्च शतशः ।प्राप्ताश्चादाय बलिनः पृथिव्यां सर्ववानरान् ॥
- 28ऋक्षाश्चावहिताः शूरा गोलाङ्गूलाश्च राघव ।कान्तारवनदुर्गाणामभिज्ञा घोरदर्शनाः ॥
- 29देवगन्धर्वपुत्राश्च वानराः ।स्वैः स्वैः परिवृताः सैन्यैर्वर्तन्ते पथि ॥
- 30शतैः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्च ।अयुतैश्चावृता वीराः शङ्कुभिश्च ॥
- 31अर्बुदैरर्बुदशतैर्मध्यैश्चान्तैश्च वानराः ।समुद्रैश्च परार्धैश्च हरयो ॥
- 32आगमिष्यन्ति ते राजन् । विन्ध्यमेरुकृतालयाः ॥
- 33ते त्वामभिगमिष्यन्ति राक्षसं ये सबान्धवम् ।निहत्य रावणं सङ्ख्ये ह्यानयिष्यन्ति ॥
- 34ततस्तमुद्योगमवेक्ष्य बुद्धिमान् निदेशवर्तिनः ।बभूव हर्षाद्वसुधाधिपात्मजः ॥