Vālmīki Rāmāyaṇa · The Search in the East
Tap a verse for its meaning
- 1अथ राजा सुग्रीवः ।उवाच नरशार्दूलं रामं ॥
- 2आगता विनिविष्टाश्च बलिनः ।वानरा ये मद्विषयवासिनः ॥
- 3त इमे बहुविक्रान्तैर्हरिभि ।आगता वानरा घोरा ॥
- 4बलवन्तो ।पराक्रमेषु विख्याता व्यवसायेषु चोत्तमाः ॥
- 5राम नानानगनिवासिनः ।कोट्यग्रश इमे प्राप्ता वानरास्तव किङ्कराः ॥
- 6सर्वे सर्वे ।अभिप्रेतमनुष्ठातुं तव शक्ष्यन्त्यरिन्दम ॥
- 7त इमे बहुसाहस्रैरनीकैर्भीमविक्रमैः ।यन्मन्यसे नरव्याघ्र तदुच्यताम् ॥
- 8त्वत्सैन्यं त्वद्वशे युक्तमाज्ञापयितुमर्हसि ।काममेषामिदं कार्यं विदितं मम तत्त्वतः ॥
- 9तथापि तु यथातत्त्वमाज्ञापयितुमर्हसि ।तथा ब्रुवाणं सुग्रीवं रामो ॥
- 10बाहुभ्यां इदं वचनमब्रवीत् ।ज्ञायतां मम यदि जीवति वा न वा ॥
- 11स च देशो यस्मिन् वसति रावणः ।अधिगम्य तु वैदेहीं रावणस्य च ॥
- 12प्राप्तकालं विधास्यामि तस्मिन् काले सह त्वया ।नाहमस्मिन् कार्ये न लक्ष्मणः ॥
- 13त्वमस्य कार्यस्य प्रभुश्च ।त्वमेवाज्ञापय विभो मम कार्यविनिश्चयम् ॥
- 14त्वं हि जानासि यत्कार्यं मम वीर न संशयः ।सुहृद्द्वितीयो विक्रान्तः प्राज्ञः ॥
- 15भवानस्मद्धिते युक्तः सुहृदाप्तोऽर्थवित्तमः ।एवमुक्तस्तु सुग्रीवो विनतं नाम ॥
- 16अब्रवीद्रामसान्निध्ये लक्ष्मणस्य च धीमतः ।शैलाभं मेघनिर्घोषमूर्जितं प्लवगेश्वरः ॥
- 17सार्धं वानरैर्वानरोत्तम ।देशकालनयैर्युक्तः ॥
- 18वृतः शतसहस्रेण वानराणां ।अधिगच्छ पूर्वां सशैलवनकाननाम् ॥
- 19तत्र सीतां च निलयं रावणस्य च ।मार्गध्वं वनेषु च नदीषु च ॥
- 20नदीं भागीरथीं रम्यां सरयूं कौशिकीं तथा ।कालिन्दीं यमुनां रम्यां यामुनं च ॥
- 21सरस्वतीं च सिन्धुं च शोणं ।महीं कालमहीं चैव ॥
- 22मालवान् काशिकोसलान् ।मागधांश्च महाग्रामान् पुण्ड्रान् वङ्गांस्तथैव च ॥
- 23पत्तनं कोशकाराणां भूमिं च ।सर्वमेतद्विचेतव्यं मार्गयद्भिस्ततस्ततः ॥
- 24रामस्य दयितां भार्यां सीतां ।समुद्रमवगाढांश्च पर्वतान् पत्तनानि च ॥
- 25मन्दरस्य च ये कोटिं संश्रिताः केचिदायताम् ।कर्णप्रावरणाश्चैव तथा चाप्योष्ठकर्णकाः ॥
- 26घोरलोहमुखाश्चैव जवनाश्चैकपादकाः ।अक्षया बलवन्तश्च पुरुषाः ॥
- 27कर्णचूडाश्च हेमाङ्गाः प्रियदर्शनाः ।आममीनाशनास्तत्र किराता द्वीपवासिनः ॥
- 28अन्तर्जलचरा घोरा नरव्याघ्रा इति श्रुताः ।एतेषामालयाः सर्वे विचेयाः काननौकसः ॥
- 29गिरिभिर्ये च गम्यन्ते प्लवनेन प्लवेन च ।रत्नवन्तं सप्तराज्योपशोभितम् ॥
- 30सुवर्णरूप्यकं चैव ।यवद्वीपमतिक्रम्य शिशिरो नाम पर्वतः ॥
- 31शृङ्गेण ।एतेषां गिरिदुर्गेषु प्रपातेषु वनेषु च ॥
- 32मार्गध्वं सहिताः सर्वे रामपत्नीं यशस्विनीम् ।ततो रक्तजलं शोणमगाधं शीघ्रगाहिनम् ॥
- 33गत्वा पारं समुद्रस्य ।तस्य रम्येषु विचित्रेषु वनेषु च ॥
- 34रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः । सुरम्या बहुनिष्कुटाः ॥
- 35मार्गितव्या पर्वताश्च वनानि च ।ततः समुद्रद्वीपांश्च सुभीमान् द्रष्टुमर्हथ ॥
- 36ऊर्मिमन्तं समुद्रं च क्रोशन्तमनिलोद्धतम् ।तत्रासुरा महाकाया नित्यशः ॥
- 37ब्रह्मणा समनुज्ञाता दीर्घकालं ।तं कालमेघप्रतिमं महोरगनिषेवितम् ॥
- 38अभिगम्य महानादं तीर्थेनैव ।ततो रक्तजलं भीमं ॥
- 39गता द्रक्ष्यथ तां चैव बृहतीं ।गृहं च नानारत्नविभूषितम् ॥
- 40तत्र कैलाससङ्काशं विहितं विश्वकर्मणा ।तत्र शैलनिभा भीमा ॥
- 41शैलशृङ्गेषु नानारूपा भयावहाः ।ते पतन्ति जले नित्यं ॥
- 42निहता ब्रह्मतेजोभिरहन्यहनि राक्षसाः ।अभितप्ताश्च सूर्येण लम्बन्ते स्म पुनः पुनः ॥
- 43ततः पाण्डुरमेघाभं ।गता द्रक्ष्यथ दुर्धर्षा ॥
- 44तस्य मध्ये महान् श्वेत ।दिव्यगन्धैः कुसुमितै राजतैश्च नगैर्वृतः ॥
- 45सरश्च राजतैः पद्मैर्ज्वलितैर्हेमकेसरैः ।नाम्ना ॥
- 46किन्नराः साप्सरोगणाः ।हृष्टाः समभिगच्छन्ति नलिनीं तां ॥
- 47क्षीरोदं समतिक्रम्य ततो द्रक्ष्यथ वानराः ।जलोदं सागरश्रेष्ठं ॥
- 48तत्र तत्कोपजं तेजः कृतं ।अस्याहुस्तन्महावेगमोदनं ॥
- 49तत्र विक्रोशतां नादो भूतानां सागरौकसाम् ।श्रूयते च समर्थानां दृष्ट्वा त ॥
- 50त्तरे देशे योजनानि त्रयोदश । महान् कनकपर्वतः ॥
- 51तत्र चन्द्रप्रतीकाशं पन्नगं ।पद्मपत्रविशालाक्षं ततो द्रक्ष्यथ ॥
- 52आसीनं पर्वतस्याग्रे ।सहस्रशिरसं देवमनन्तं ॥
- 53काञ्चनः केतुस्तालस्तस्य महात्मनः ।स्थापितः पर्वतस्याग्रे विराजति सवेदिकः ॥
- 54निर्माणं कृतं तत् त्रिदशेश्वरैः ।ततः परं हेममयः श्रीमानुदयपर्वतः ॥
- 55तस्य कोटिर्दिवं स्पृष्ट्वा । दिव्या विराजति सवेदिका ॥
- 56सालैस्तालैस्तमालैश्च कर्णिकारैश्च ।जातरूपमयैर्दिव्यैः शोभते ॥
- 57तत्र योजनविस्तारमुच्छ्रितं दशयोजनम् ।शृङ्गं जातरूपमयं ॥
- 58तत्र पूर्वं पदं कृत्वा पुरा विष्णुस्त्रिविक्रमे ।द्वितीयं शिखरे मेरोश्चकार ॥
- 59उत्तरेण परिक्रम्य ।दृश्यो भवति भूयिष्ठं शिखरं तन्महोच्छ्रयम् ॥
- 60तत्र वैखानसा नाम महर्षयः ।प्रकाशमाना दृश्यन्ते सूर्यवर्णा ॥
- 61अयं पुरो यस्य प्रकाशते ।यस्मिंस्तेजश्च चक्षुश्च सर्वप्राणभृतामपि ॥
- 62शैलस्य तस्य शृङ्गेषु कन्दरेषु वनेषु च ।रावणः सह मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥
- 63काञ्चनस्य च शैलस्य सूर्यस्य च महात्मनः ।आविष्टा तेजसा पूर्वा ॥
- 64पूर्वमेतत्कृतं भुवनस्य च । चैव पूर्वा ह्येषा दिगुच्यते ॥
- 65तस्य शैलस्य पृष्ठेषु च ।रावणः सह मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥
- 66ततः परमगम्या स्याद्दिक् पूर्वा त्रिदशावृता ।रहिता चन्द्रसूर्याभ्यामदृश्या ॥
- 67शैलेषु तेषु सर्वेषु कन्दरेषु वनेषु च ।ये च नोक्ता मया देशा तेषु जानकी ॥
- 68एतावद्वानरैः शक्यं गन्तुं ।अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ॥
- 69अधिगम्य तु रावणस्य च । निवर्तध्वमुदयं प्राप्य पर्वतम् ॥
- 70ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन् ।सिद्धार्थाः सन्निवर्तध्वमधिगम्य च ॥
- 71महेन्द्रकान्तां वनषण्डमण्डितांदिशं चरित्वा निपुणेन वानराः ।अवाप्य सीतां रघुवंशजप्रियांततो निवृत्ताः सुखिनो भविष्यथ ॥