Vālmīki Rāmāyaṇa · The Search in the West
Tap a verse for its meaning
- 1अथ प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तान् हरीन् दक्षिणां दिशम् ।अब्रवीन्मेघसङ्काशं सुषेणं नाम यूथपम् ॥
- 2पितरं राजा श्वशुरं भीमविक्रमम् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यमभिगम्य प्रणम्य च ॥
- 3मरीचिपुत्रं मारीचमर्चिष्मन्तं ।वृतं कपिवरैः शूरैर्महेन्द्रसदृशद्युतिम् ॥
- 4बुद्धिविक्रमसम्पन्नं ।मरीचिपुत्रान् मारीचानर्चिर्माला ॥
- 5ऋषिपुत्रांश्च तान् सर्वान् प्रतीचीमादिशद्दिशम् ।द्वाभ्यां शतसहस्राभ्यां कपीनां कपिसत्तमाः ॥
- 6सुषेणप्रमुखा यूयं वैदेहीं परिमार्गत ।सुराष्ट्रान् सहबाह्लीकान् शूरान् भीमांस्तथैव च ॥
- 7स्फीतान् रम्यान् विपुलानि पुराणि च ।पुन्नागगहनं कुक्षिं वकुलोद्दालकाकुलम् ॥
- 8तथा मार्गध्वं ।प्रत्यक्स्रोतोगमाश्चैव नद्यः शीतजलाः शिवाः ॥
- 9कान्तारा गिरयश्च ये ।ततः स्थलीं मरुप्रायामत्युच्चशिरसः शिलाः ॥
- 10दुर्गां मार्गित्वा पश्चिमां दिशम् ।ततः पश्चिममासाद्य समुद्रं द्रष्टुमर्हथ ॥
- 11तिमिनक्रायुतजलमक्षोभ्यमथ ।ततः केतकषण्डेषु तमालगहनेषु च ॥
- 12कपयो विहरिष्यन्ति च ।तत्र सीतां च मार्गध्वं निलयं च ॥
- 13पर्वतेषु वनेषु च ।मुरचीपत्तनं चैव रम्यं चैव जटीपुरम् ॥
- 14अवन्तीमङ्गलोपां च तथा चालक्षितं वनम् । च विशालानि पत्तनानि ततस्ततः ॥
- 15सिन्धुसागरयोश्चैव सङ्गमे तत्र पर्वतः ।महान् हेमगिरिर्नाम शतशृङ्गो महाद्रुमः ॥
- 16तस्य रम्येषु सिंहाः पक्षगमाः स्थिताः ।तिमिमत्स्यगजांश्चैव नीडान्यारोपयन्ति ते ॥
- 17तानि नीडानि सिंहानां गिरिशृङ्गगताश्च ये ।दृप्तास्तृप्ताश्च मातङ्गास्तोयदस्वननिःस्वनाः ॥
- 18विचरन्ति विशालेऽस्मिं समन्ततः ।तस्य शृङ्गं दिवस्पर्शं काञ्चनं चित्रपादपम् ॥
- 19सर्वमाशु विचेतव्यं कपिभिः ।कोटिं तत्र समुद्रे तु काञ्चनीं ॥
- 20दुर्दर्शां गतां द्रक्ष्यथ वानराः ।कोट्यस्तत्र चतुर्विंशद्गन्धर्वाणां तरस्विनाम् ॥
- 21वसन्त्यग्निनिकाशानां महतां ।पावकार्चिःप्रतीकाशाः समवेताः सहस्रशः ॥
- 22नात्यासादयितव्यास्ते वानरै ।नादेयं च फलं तस्माद्देशात् किञ्चित् ॥
- 23दुरासदा हि ते वीराः सत्त्ववन्तो ।फलमूलानि ते तत्र रक्षन्ते भीमविक्रमाः ॥
- 24तत्र यत्नश्च कर्तव्यो मार्गितव्या च ।न हि तेभ्यो भयं किञ्चित् कपित्वमनुवर्तताम् ॥
- 25तत्र वैडूर्यवर्णाभो वज्रसंस्थानसंस्थितः ।नानाद्रुमलताकीर्णो ॥
- 26श्रीमान् समुदितस्तत्र योजनानां ।गुहास्तत्र विचेतव्याः प्रयत्नेन प्लवङ्गमाः ॥
- 27चतुर्भागे समुद्रस्य म पर्वतः ।तत्र चक्रं सहस्रारं निर्मितं ॥
- 28तत्र पञ्चजनं हत्वा हयग्रीवं च दानवम् ।आजहार ततश्चक्रं शङ्खं च ॥
- 29तस्य चित्रेषु विशालासु गुहासु च ।रावणः सह मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥
- 30योजनानां ततः षष्टिर्वराहो नाम पर्वतः ।सुवर्णशृङ्गः सुश्रीमानगाधे वरुणालये ॥
- 31तत्र प्राग्ज्योतिषं नाम जातरूपमयं पुरम् ।यस्मिन्वसति दुष्टात्मा नरको नाम दानवः ॥
- 32तत्र चित्रेषु विशालासु गुहासु च । सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥
- 33तमतिक्रम्य काञ्चनान्तरनिर्दरः ।पर्वतः सर्वसौवर्णो धाराप्रस्रवणायुतः ॥
- 34तं वराहाश्च सिंहा व्याघ्राश्च सर्वतः ।अभिगर्जन्ति सततं तेन शब्देन दर्पिताः ॥
- 35यस्मिन् हरिहयः श्रीमान् पाकशासनः ।अभिषिक्तः सुरै राजा म पर्वतः ॥
- 36तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं ।षष्टिं काञ्चनानि गमिष्यथ ॥
- 37भ्राजमानानि सर्वतः । शोभितानि सुपुष्पितैः ॥
- 38तेषां मध्ये स्थितो राजा मेरुरुत्तरपर्वतः ।आदित्येन प्रसन्नेन शैलो दत्तवरः पुरा ॥
- 39तेनैवमुक्तः सर्व एव त्वदाश्रयाः ।मत्प्रसादाद्भविष्यन्ति दिवा रात्रौ च ॥
- 40त्वयि ये चापि वत्स्यन्ति ।ते भविष्यन्ति रक्ताश्च प्रभया ॥
- 41विश्वेदेवाश्च मरुतो वसवश्च दिवौकसः ।आगम्य पश्चिमां सन्ध्यां मेरुमुत्तरपर्वतम् ॥
- 42आदित्यमुपतिष्ठन्ति तैश्च सूर्योऽभिपूजितः ।अदृश्यः सर्वभूतानामस्तं गच्छति पर्वतम् ॥
- 43योजनानां सहस्राणि दश तानि । तं शीघ्रमभियाति शिलोच्चयम् ॥
- 44शृङ्गे तस्य महद्दिव्यं भवनं सूर्यसन्निभम् ।प्रासादगणसम्बाधं विहितं ॥
- 45शोभितं तरुभिश्चित्रैर्नानापक्षिसमाकुलैः ।निकेतं महात्मनः ॥
- 46अन्तरा मेरुमस्तं च । श्रीमान् भ्राजते चित्रवेदिकः ॥
- 47तेषु सर्वेषु सरःसु च सरित्सु च ।रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥
- 48यत्र तिष्ठति धर्मज्ञस्तपसा स्वेन भावितः ।मेरुसावर्णिरित्येव ख्यातो वै ब्रह्मणा समः ॥
- 49प्रष्टव्यो मेरुसावर्णि सूर्यसन्निभः ।प्रणम्य शिरसा भूमौ प्रवृत्तिं मैथिलीं प्रति ॥
- 50एताव भास्करो रजनीक्षये ।कृत्वा वितिमिरं सर्वमस्तं गच्छति पर्वतम् ॥
- 51एतावद्वानरैः शक्यं गन्तुं ।अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ॥
- 52अधिगम्य तु निलयं रावणस्य च ।अस्तं पर्वतमासाद्य पूर्णे मासे निवर्तत ॥
- 53ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन् वध्यो भवेन्मम ।सहैव शूरो युष्माभिः श्वशुरो मे गमिष्यति ॥
- 54श्रोतव्यं सर्वमेतस्य भवद्भि ।गुरुरेष महाबाहुः श्वशुरो मे महाबलः ॥
- 55भवन्तश्चापि प्रमाणं सर्वकर्मसु ।प्रमाणमेनं संस्थाप्य पश्यध्वं पश्चिमां दिशम् ॥
- 56दृष्टायां तु नरेन्द्रस्य पत्न्याममिततेजसः । भविष्यामः कृतस्य प्रतिकर्मणा ॥
- 57अतोऽन्यदपि यत्किञ्चित्कार्यस्यास्य हितं भवेत् ।सम्प्रधार्य भवद्भिश्च ॥
- 58ततः प्लवङ्गाःसुग्रीववाक्यं निपुणं निशम्य ।आमन्त्र्य सर्वे प्लवगाधिपं तेजग्मुर्दिशं तां ॥