Vālmīki Rāmāyaṇa · The Quest to the North
Tap a verse for its meaning
- 1ततः सन्दिश्य श्वशुरं पश्चिमां दिशम् ।वीरं नाम वानरं वानरर्षभः ॥
- 2उवाच राजा सर्ववानरसत्तमम् ।वाक्यमात्महितं चैव रामस्य च हितं तथा ॥
- 3वृतः त्वद्विधानां ।वैवस्वतसुतैः सार्धं प्रतिष्ठस्व स्वमन्त्रिभिः ॥
- 4दिशं ह्युदीचीं विक्रान्तां ।सर्वतः परिमार्गध्वं रामपत्नीमनिन्दिताम् ॥
- 5अस्मिन् कार्ये विनिर्वृत्ते कृते प्रिये ।ऋणान्मुक्ता भविष्यामः कृतार्थार्थविदां वराः ॥
- 6कृतं हि प्रियमस्माकं महात्मना ।तस्य चेत् प्रतिकारोऽस्ति सफलं जीवितं भवेत् ॥
- 7अर्थिनः कार्यनिर्वृत्तिमकर्तुरपि यश्चरेत् ।तस्य स्यात् किं पुनः ॥
- 8एतां बुद्धिं समास्थाय दृश्यते यथा ।तथा भवद्भिः कर्तव्यमस्मत्प्रियहितैषिभिः ॥
- 9अयं हि सर्वभूतानां मान्यस्तु ।अस्मासु चागतप्रीती रामः ॥
- 10इमानि नद्यः शैलान्तराणि च ।भवन्तः परिमार्गन्तु ॥
- 11तत्र पुलिन्दांश्च शूरसेनांस्तथैव च ।प्रस्थलान् भरतांश्चैव कुरूंश्च सह मद्रकैः ॥
- 12काम्बोजान् शकानारट्टकानपि ।बाह्लीकानृषिकांश्चैव पौरवानथ टङ्कणान् ॥
- 13परमचीनांश्च नीहारांश्च पुनः पुनः ।अन्विष्य दरदांश्चैव हिमवन्तं तथैव च ॥
- 14लोध्रपद्मकषण्डेषु च ।रावणः सह मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥
- 15ततः सोमाश्रमं गत्वा देवगन्धर्वसेवितम् । महासानुं पर्वतं तु गमिष्यथ ॥
- 16महत्सु तस्य निर्दरेषु च ।विचिनुध्वं महाभागां रामपत्नीं ततस्ततः ॥
- 17तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं हेमगर्भं महागिरिम् ।ततः सुदर्शनं नाम गन्तुमर्हथ पर्वतम् ॥
- 18ततो देवसखो नाम पर्वतः ।नानापक्षिगणाकीर्णो विविधद्रुमभूषितः ॥
- 19तस्य गुहासु च ।रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥
- 20तमतिक्रम्य चाकाशं सर्वतः ।अपर्वतनदीवृक्षं सर्वसत्त्वविवर्जितम् ॥
- 21तं तु शीघ्रमतिक्रम्य कान्तारं ।कैलासं पाण्डुरं शैलं प्राप्य हृष्टा भविष्यथ ॥
- 22तत्र पाण्डुरमेघाभं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ।कुबेरभवनं रम्यं निर्मितं ॥
- 23विशाला यत्र प्रभूतकमलोत्पला ।हंसकारण्डवाकीर्णा ह्यप्सरोगणसेविता ॥
- 24तत्र सर्वभूतनमस्कृतः ।धनदो रमते श्रीमान् गुह्यकैः सह यक्षराट् ॥
- 25तस्य गुहासु च ।रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥
- 26तु गिरिमासाद्य बिलं तस्य ।अप्रमत्तैः प्रवेष्टव्यं दुष्प्रवेशं हि तत् स्मृतम् ॥
- 27वसन्ति हि महात्मानस्तत्र सूर्यसमप्रभाः ।देवैरप्यर्चिताः सम्यग्देवरूपा ॥
- 28क्रौञ्चस्य तु सानूनि च ।निर्दराश्च नितम्बाश्च विचेतव्यास्ततस्ततः ॥
- 29क्रौञ्चस्य शिखरं चापि निरीक्ष्य च ततस्ततः ।अवृक्षं च मानसं विहगालयम् ॥
- 30न गतिस्तत्र भूतानां देवदानवरक्षसाम् ।स च सर्वैर्विचेतव्यः ॥
- 31क्रौञ्चं गिरिमतिक्रम्य मैनाको नाम पर्वतः ।मयस्य भवनं यत्र दानवस्य स्वयं कृतम् ॥
- 32विचेतव्यः ससानुप्रस्थकन्दरः ।स्त्रीणामश्वमुखीनां च निकेतास्तत्र तत्र तु ॥
- 33तं देशं समतिक्रम्य आश्रमं सिद्धसेवितम् ।सिद्धा वैखानसास्तत्र वालखिल्याश्च तापसाः ॥
- 34वन्दितव्यास्ततः सिद्धास्तपसा वीतकल्मषाः ।प्रष्टव्या चापि सीतायाः प्रवृत्तिर्विनयान्वितैः ॥
- 35हेमपुष्करसञ्छन्नं तस्मिन् ।तरुणादित्यसङ्काशैर्हंसैर्विचरितं शुभैः ॥
- 36कुबेरस्य सार्वभौम इति स्मृतः ।गजः पर्येति तं देशं सदा सह करेणुभिः ॥
- 37तत्सरः समतिक्रम्य ।अनक्षत्रगणं निष्पयोदमनादितम् ॥
- 38गभस्तिभिरिवार्कस्य स तु देशः प्रकाशते ।विश्राम्यद्भिस्तपःसिद्धैर्देवकल्पैः ॥
- 39तं तु देशमतिक्रम्य नाम निम्नगा ।उभयोस्तीरयोस्तस्याः कीचका नाम वेणवः ॥
- 40ते नयन्ति परं तीरं सिद्धान् प्रत्यानयन्ति च ।उत्तराः कुरवस्तत्र ॥
- 41ततः पद्मिनीभिः कृतोदकाः ।नीलवैडूर्यपत्राभिर्नद्यस्तत्र सहस्रशः ॥
- 42रक्तोत्पलवनैश्चात्र मण्डिताश्च हिरण्मयैः ।तरुणादित्यसदृशैर्भान्ति तत्र ॥
- 43महार्हमणिपत्रैश्च काञ्चनप्रभकेसरैः ।नीलोत्पलवनैश्चित्रैः स देशः सर्वतो वृतः ॥
- 44निस्तुलाभिश्च मुक्ताभिर्मणिभिश्च महाधनैः ।उद्भूतपुलिनास्तत्र जातरूपैश्च ॥
- 45सर्वरत्नमयैश्चित्रैरवगाढा नगोत्तमैः ।जातरूपमयैश्चापि ॥
- 46नित्यपुष्पफलास्तत्र नगाः पत्ररथाकुलाः ।दिव्यगन्धरसस्पर्शाः स्रवन्ति च ॥
- 47नानाकाराणि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः ।मुक्तावैडूर्यचित्राणि तथैव च ॥
- 48स्त्रीणां चाप्यनुरूपाणि तथैव च ।सर्वर्तुसुखसेव्यानि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः ॥
- 49महार्हाणि च चित्राणि हैमान्यन्ये नगोत्तमाः । प्रसूयन्ते चित्रास्तरणवन्ति च ॥
- 50मनःकान्तानि फलन्त्यत्रापरे द्रुमाः ।पानानि च महार्हाणि विविधानि च ॥
- 51स्त्रियश्च गुणसम्पन्ना रूपयौवनलक्षिताः ।गन्धर्वाः किन्नराः सिद्धा नागा विद्याधरास्तथा ॥
- 52सहितास्तत्र नारीभिर्भास्करप्रभाः ।सर्वे सर्वे रतिपरायणाः ॥
- 53सर्वे कामार्थसहिता वसन्ति सहयोषितः । सोत्कृष्टहसितस्वनः ॥
- 54श्रूयते सततं तत्र ।तत्र नामुदितः कश्चिन्नास्ति कश्चिदसत्प्रियः ॥
- 55अहन्यहनि वर्धन्ते गुणास्तत्र ।समतिक्रम्य तं देशमुत्तरः ॥
- 56तत्र सोमगिरिर्नाम मध्ये हेममयो महान् ।इन्द्रलोकगता ये च ब्रह्मलोकगताश्च ये ॥
- 57देवास्तं समवेक्षन्ते गिरिराजं दिवं गताः ।स तु देशो विसूर्योऽपि तस्य भासा प्रकाशते ॥
- 58सूर्यलक्ष्म्याऽभिविज्ञेयस्तपतेव विवस्वता ।भगवानपि शम्भुरेकादशात्मकः ॥
- 59ब्रह्मा वसति देवेशो ।न कथञ्चन गन्तव्यं कुरूणामुत्तरेण वः ॥
- 60अन्येषामपि भूतानां नातिक्रामति वै गतिः ।स हि सोमगिरिर्नाम देवानामपि ॥
- 61तमालोक्य ततः क्षिप्रमुपावर्तितुमर्हथ ।एतावद्वानरैः शक्यं गन्तुं ॥
- 62अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ।सर्वमेतद्विचेतव्यं यन्मया परिकीर्तितम् ।यदन्यदपि नोक्तं च तत्रापि क्रियतां मतिः ॥
- 63ततः कृतं दाशरथेर्महत् प्रियंमहत्तरं चापि ततो मम प्रियम् ।कृतं भविष्यत्यनिलानलोपमादर्शनजेन कर्मणा ॥
- 64ततः सहिताः सबान्धवामयाऽर्चिताः सर्वगुणैर्मनोरमैः ।चरिष्यथोर्वीं प्रतिशान्तशत्रवःसहप्रिया भूतधराः ॥