Vālmīki Rāmāyaṇa · The Measure of Leaps
Tap a verse for its meaning
- 1ततोऽङ्गदवचः श्रुत्वा सर्वे ते ।स्वं स्वं गतौ समुत्साहमाहुस्तत्र यथाक्रमम् ॥
- 2गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः ।मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवांस्तथा ॥
- 3आबभाषे गजस्तत्र प्लवेयं दश ।गवाक्षो योजनान्याह गमिष्यामीति विंशतिम् ॥
- 4गवयो वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह ।त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां ॥
- 5शरभस्तानुवाचाथ वानरान् ।चत्वारिंशद्गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः ॥
- 6वानरांस्तु महातेजा अब्रवीद्गन्धमादनः ।योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः ॥
- 7मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह ।योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे ॥
- 8ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत ।गमिष्यामि न सप्ततिं योजनान्यहम् ॥
- 9सुषेणस्तु प्रोक्तवान् कपिसत्तमान् ।अशीतिं योजनानां तु प्लवेयं प्लवगेश्वराः ॥
- 10तेषां कथयतां तत्र सर्वांस्ताननुमान्य च ।ततो वृद्धतमस्तेषां जाम्बवान् प्रत्यभाषत ॥
- 11पूर्वमस्माकमप्यासीत् कश्चिद्गति ।ते वयं पारमनुप्राप्ताः स्म साम्प्रतम् ॥
- 12किं तु नैवं गते शक्यमिदं कार्यमुपेक्षितुम् ।यदर्थं कपिराजश्च रामश्च ॥
- 13साम्प्रतं या गतिस्तां निबोधत ।नवतिं योजनानां तु गमिष्यामि न संशयः ॥
- 14तांस्तु सर्वान् हरिश्रेष्ठान् जाम्बवान् पुनरब्रवीत् ।न खल्वेतावदेवासी मे पराक्रमः ॥
- 15मया महाबलेश्चैव यज्ञे सनातनः ।प्रदक्षिणीकृतः पूर्वं क्रममाण ॥
- 16स इदानीमहं वृद्धः प्लवने । च तदाऽऽसीन्मे बलमप्रतिमं परैः ॥
- 17सम्प्रत्येतावतीं शक्तिं गमने तर्कयाम्यहम् ।नैतावता च संसिद्धिः कार्यस्यास्य भविष्यति ॥
- 18अथोत्तरमुदारार्थमब्रवीदङ्गदस्तदा ।अनुमान्य महाप्राज्ञं जाम्बवन्तं महाकपिः ॥
- 19अहमेतद्गमिष्यामि योजनानां शतं महत् । तु मे शक्तिः स्यान्न वेति न निश्चिता ॥
- 20तमुवाच हरिश्रेष्ठं जाम्बवान् ।ज्ञायते गमने शक्तिस्तव हर्यृक्षसत्तम ॥
- 21कामं शतं सहस्रं वा न ह्येष विधिरुच्यते ।योजनानां भवान् शक्तो गन्तुं प्रतिनिवर्तितुम् ॥
- 22न हि प्रेषयिता तात कथञ्चन ।भवताऽयं जनः सर्वः प्रेष्यः प्लवगसत्तम ॥
- 23भवान् कलत्रमस्माकं व्यवस्थितः ।स्वामी कलत्रं सैन्यस्य गतिरेषा परन्तप ॥
- 24तस्मात्कलत्रवत्तत्र प्रतिपाल्यः सदा भवान् ।अपि चैतस्य कार्यस्य भवान्मूलमरिन्दम ॥
- 25मूलमर्थस्य संरक्ष्यमेष कार्यविदां ।मूले हि सति सिध्यन्ति गुणाः पुष्पफलोदयाः ॥
- 26तद्भवानस्य कार्यस्य साधने ।बुद्धिविक्रमसम्पन्नो हेतुरत्र परन्तप ॥
- 27गुरुश्च गुरुपुत्रश्च त्वं हि नः कपिसत्तम ।भवन्तमाश्रित्य वयं समर्था ह्यर्थसाधने ॥
- 28उक्तवाक्यं महाप्राज्ञं जाम्बवन्तं महाकपिः ।प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं वालिसूनुरथाङ्गदः ॥
- 29यदि नाहं गमिष्यामि नान्यो वानरपुङ्गवः ।पुनः खल्विदमस्माभिः कार्यं ॥
- 30न ह्यकृत्वा हरिपतेः सन्देशं तस्य धीमतः ।तत्रापि गत्वा प्राणानां पश्यामि परिरक्षणम् ॥
- 31स हि प्रसादे चात्यर्थं कोपे च ।अतीत्य तस्य सन्देशं विनाशो गमने भवेत् ॥
- 32तद्यथा ह्यस्य कार्यस्य न भवत्यन्यथा गतिः ।तद्भवानेव सञ्चिन्तयितुमर्हति ॥
- 33सोऽङ्गदेन तदा वीरः प्रत्युक्तः ।जाम्बवानुत्तरं वाक्यं प्रोवाचेदं ततोऽङ्गदम् ॥
- 34अस्य ते वीर कार्यस्य न किञ्चित्परिहीयते ।एष सञ्चोदयाम्येनं यः कार्यं ॥
- 35ततः प्रतीतं प्लवतां वरिष्ठ--मेकान्तमाश्रित्य सुखोपविष्टम् ।सञ्चोदयामास हरिप्रवीरोहरिप्रवीरं हनुमन्तमेव ॥