Vālmīki Rāmāyaṇa · The Ascent of Mount Mahendra
Tap a verse for its meaning
- 1तं दृष्ट्वा जृम्भमाणं ते क्रमितुं ।वीर्येणापूर्यमाणं च सहसा ॥
- 2सहसा समन्विताः ।विनेदुस्तुष्टुवुश्चापि हनुमन्तं महाबलम् ॥
- 3प्रहृष्टा विस्मिताश्चैव वीक्षन्ते स्म समन्ततः ।त्रिविक्रमकृतोत्साहं नारायणमिव प्रजाः ॥
- 4संस्तूयमानो हनुमान् महाबलः ।समाविध्य च लाङ्गूलं हर्षाच्च बलमेयिवान् ॥
- 5तस्य संस्तूयमानस्य ।पूर्यमाणस्य रूपमासीदनुत्तमम् ॥
- 6यथा वि सिंहो विवृद्धो गिरिगह्वरे ।मारुतस्यौरसः पुत्रस्तथा सम्प्रति जृम्भते ॥
- 7अशोभत मुखं तस्य जृम्भमाणस्य धीमतः ।अम्बरीषमिवादीप्तं विधूम इव पावकः ॥
- 8हरीणामुत्थितो मध्या । हरीन्वृद्धान् हनुमानिदमब्रवीत् ॥
- 9र्वताग्राणि हुताशनसखोऽनिलः ।बलवानप्रमेयश्च वायुराकाशगोचरः ॥
- 10तस्याहं शीघ्रगस्य महात्मनः ।मारुत नास्ति मत्समः ॥
- 11उत्सहेयं हि विस्तीर्णमालिखन्तमिवाम्बरम् ।मेरुं गिरिमसङ्गेन परिगन्तुं सहस्रशः ॥
- 12हमुत्सहे ।समाप्लावयितुं लोकं सपर्वतनदीह्रदम् ॥
- 13भविष्यति समुत्थितः । समुद्रो वरुणालयः ॥
- 14पन्नगाशनमाकाशे पतन्तं पक्षिसेविते ।वैनतेयमहं शक्तः परिगन्तुं सहस्रशः ॥
- 15उदयात्प्रस्थितं वाऽपि ज्वलन्तं ।अनस्तमितमादित्यमभिगन्तुं समुत्सहे ॥
- 16ततो पुनरागन्तुमुत्सहे ।प्रवेगेनैव महता भीमेन ॥
- 17उत्सहेयमतिक्रान्तुं सर्वानाकाशगोचरान् ।सागरं मेदिनीम् ॥
- 18पर्वतां प्लवमानः ।हरिष्याम्यूरुवेगेन प्लवमानो महार्णवम् ॥
- 19लतानां विविधं पुष्पं पादपानां च सर्वशः ।अनुयास्यन्ति मामद्य प्लवमानं ॥
- 20भविष्यति हि मे पन्थाः स्वातेः पन्था इवाम्बरे ।चरन्तं घोरमाकाशमुत्पतिष्यन्तमेव वा ॥
- 21द्रक्ष्यन्ति निपतन्तं च वानराः ।महामेघप्रतीकाशं मां च द्रक्ष्यथ वानराः ॥
- 22गच्छन्तं ग्रसमानमिवाम्बरम् । जीमूतान् कम्पयिष्यामि पर्वतान् ॥
- 23सागरं प्लवमानः । सा शक्तिर्मम या मारुतस्य वा ॥
- 24ऋते सुपर्णराजानं मारुतं वा महाजवम् ।न तद्भूतं यन्मां प्लुतमनुव्रजेत् ॥
- 25निमेषान्तरमात्रेण ।सहसा निपतिष्यामि घना ॥
- 26भविष्यति हि मे रूपं प्लवमानस्य सागरे ।विष्णो पुरा त्रीन् विक्रमानिव ॥
- 27चाहं प्रपश्यामि मनश्चेष्टा च मे तथा ।अहं द्रक्ष्यामि वैदेहीं प्रमोदध्वं प्लवङ्गमाः ॥
- 28।अयुतं योजनानां तु गमिष्यामीति मे मतिः ॥
- 29ब्रह्मणो वा स्वयम्भुवः ।विक्रम्य सहसा हस्तादमृतं तदिहानये ॥
- 30तेजश्चन्द्रान्निगृह्णीयां तेज उत्तमम् ।लङ्कां वापि समुत्क्षिप्य गच्छेयमिति मे मतिः ॥
- 31तमेवं वानरश्रेष्ठं गर्जन्तममितौजसम् ।प्रहृष्टा हरयस्तत्र समुदैक्षन्त ॥
- 32तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञातीनां ।उवाच परिसंहृष्टो हरिसत्तमम् ॥
- 33वीर केसरिणः पुत्र मारुतात्मज ।ज्ञातीनां विपुलः शोकस्त्वया तात विनाशितः ॥
- 34तव कपिमुख्याः समागताः ।मङ्गलं कार्यसिद्ध्यर्थं करिष्यन्ति समाहिताः ॥
- 35ऋषीणां च प्रसादेन च ।गुरूणां च प्रसादेन प्लवस्व त्वं ॥
- 36स्थास्यामश्चैकपादेन यावदागमनं तव । च सर्वेषां जीवितानि वनौकसाम् ॥
- 37ततस्तु हरिशार्दूलस्तानुवाच ।नेयं मम मही वेगं लङ्घने धारयिष्यति ॥
- 38एतानीह नगस्यास्य शिलासङ्कटशालिनः । च महान्ति च ॥
- 39एषु वेगं करिष्यामि महेन्द्रशिखरेष्वहम् ।नानाद्रुमविकीर्णेषु ॥
- 40एतानि मम निष्पेषं प्लवतां वराः ।प्लवतो धारयिष्यन्ति योजनानामितः शतम् ॥
- 41ततस्तं स हरि । नगश्रेष्ठं महेन्द्रमरिमर्दनः ॥
- 42वृतं नानाविधैर्वृक्षै ।लताकुसुमसम्बाधं नित्यपुष्पफलद्रुमम् ॥
- 43सिंहशार्दूलचरितं ।मत्तद्विजगणोद्घुष्टं ॥
- 44महद्भिरुच्छ्रितं शृङ्गैर्महेन्द्रं स महाबलः । हरिश्रेष्ठो ॥
- 45पादाभ्यां पीडितस्तेन महाशैलो महात्मनः । सिंहाभिहतो महा ॥
- 46।वित्रस्तमृगमातङ्गः ॥
- 47।उत्पतद्भिश्च विहगैर्विद्याधरगणैरपि ॥
- 48।चलशृङ्गशिलोद्घातस्तदाभूत्स ॥
- 49निःश्वसद्भिस्तदार्तैस्तु भुजगैरर्धनिःसृतैः ।सपताक इवाभाति स तदा धरणीधरः ॥
- 50ऋषिभिस्त्राससम्भ्रान्तैस्त्यज्यमानः शिलोच्चयः ।सीदन्महति कान्तारे सार्थहीन इवाध्वगः ॥
- 51स वेगसमाहितात्मा परवीरहन्ता ।मनः समाधाय महानुभावोजगाम लङ्कां मनस्वी ॥