The Great Leap Across the Ocean · Vālmīki Rāmāyaṇa

ततो रावणनीतायाः सीतायाः ।इयेष पदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि ॥

दुष्करं निष्प्रतिद्वन्द्वं चिकीर्षन्कर्म ।समुदग्रशिरोग्रीवो गवां पतिरिवाऽऽबभौ ॥

। ॥

द्विजान्वित्रासयन्धीमानुरसा पादपान्हरन् ।मृगांश्च सुबाहून्निघ्नन्प्रवृद्ध इव ॥

नीललोहितमाञ्जिष्ठपत्रवर्णैः सितासितैः ।स्वभावविहितैश्चित्रै ॥

कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः ।यक्षकिन्नरगन्धर्वैर्देवकल्पैश्च पन्नगैः ॥

स तस्य तले नागवरायुते ।तिष्ठन्कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ ॥

स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयम्भुवे ।भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार ॥

अञ्जलिं कृत्वा पवनायात्मयोनये ।ततोऽभिववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम् ॥

प्लवङ्गप्रवरैर्दृष्टः प्लवने ।ववृधे रामवृद्ध्यर्थं समुद्र इव पर्वसु ॥

सन् लिलङ्घयिषुरर्णवम् ।बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम् ॥

स चलश्चापि मुहूर्तं ।तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयत् ॥

तेन पादपमुक्तेन सुगन्धिना ।सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा ॥

तेन पीड्यमानः स पर्वतः ।सलिलं सम्प्रसुस्राव मदं मत्त इव द्विपः ॥

पीड्यमानस्तु महेन्द्रस्तेन पर्वतः ।रीतीर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः ॥

मुमोच च शैलो विशालाः समनः शिलाः ।मध्यमेनार्चिषा जुष्टो धूमराजीरिवानलः ॥

गिरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वतः । भूतानि विनेदु ॥

स शैलपीडानिमित्तजः ।पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च ॥

शिरोभिः पृथुभिः सर्पा व्यक्त ।वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर्दशनैः शिलाः ॥

तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तै ।जज्ज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रधा ॥

यानि चौषधजालानि तस्मिन् जातानि पर्वते ।विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम् ॥

भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा ।त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्रीगणैः सह ॥

पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम् ।पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान् ॥

लेह्यानुच्चावचान् विविधानि च ।आर्षभाणि च चर्माणि खड्गांश्च कनकत्सरून् ॥

कृतकण्ठगुणाः ।रक्ताक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे ॥

हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः ।विस्मिताः सस्मितास्तस्थुराकाशे रमणैः सह ॥

दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधर ।सहितास्तस्थुराकाशे वीक्षाञ्चक्रुश्च पर्वतम् ॥

शुश्रुवुश्च तदा शब्दमृषीणां ।चारणानां च सिद्धानां स्थितानां विमलेऽम्बरे ॥

एष पर्वतसङ्काशो हनूमा ।तितीर्षति महावेगः समुद्रं ॥

रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन्कर्म दुष्करम् ।समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुमिच्छति ॥

इति श्रुत्वा वचस्तेषां महात्मनाम् ।तमप्रमेयं ददृशुः पर्वते ॥

दुधुवे च स चकम्पे चाचलोपमः ।ननाद सुमहानादं सुमहानिव ॥

आनुपूर्व्येण वृत्तं च लाङ्गूलं रोमभिश्चितम् ।उत्पतिष्यन्विचिक्षेप पक्षिराज इवोरगम् ॥

तस्य लाङ्गूलमाविद्धमात्तवेगस्य पृष्ठतः ।ददृशे ह्रियमाणो महोरगः ॥

संस्तम्भयामास ।ससाद च कपिः कट्यां चरणौ सञ्चुकोच च ॥

संहृत्य च भुजौ श्रीमांस्तथैव च शिरोधराम् । सत्त्वं तथा वीर्यमाविवेश स ॥

मार्गमालोकयन्दूरादूर्ध्वं ।रुरोध हृदये प्राणानाकाशमवलोकयन् ॥

पद्भ्यां दृढमवस्थानं कृत्वा स ।निकुञ्च्य कर्णौ हनुमानुत्पतिष्यन्महाबलः ॥

वानरान्वानरश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत् ।यथा शरः श्वसनविक्रमः ॥

गच्छेत्तद्वद्गमिष्यामि लङ्कां रावणपालिताम् ।न हि द्रक्ष्यामि यदि तां लङ्कायां ॥

अनेनैव हि वेगेन गमिष्यामि ।यदि वा सीतां न द्रक्ष्याम्यकृतश्रमः ॥

बद्ध्वा राक्षसराजानमानयिष्यामि रावणम् ।सर्वथा कृतकार्योऽहमेष्यामि सह सीतया ॥

आनयिष्यामि वा लङ्कां समुत्पाट्य ।एवमुक्त्वा तु हनूमान्वानरा ॥

उत्पपाताथ वेगवानविचारयन् ।सुपर्णमिव चात्मानं मेने स कपिकुञ्जरः ॥

समुत्पतति तस्मिंस्तु वेगात्ते ।संहृत्य र्वान्समुत्पेतुः समन्ततः ॥

स मत्तकोयष्टिबकान्पादपान्पुष्पशालिनः ।उद्वह जगाम ॥

ऊरुवेगोद्धता वृक्षा मुहूर्तं कपिमन्वयुः ।प्रस्थितं दीर्घमध्वानं स्वबन्धुमिव ॥

तमूरुवेगोन्मथिताः सालाश्चान्ये नगोत्तमाः ।अनुजग्मुर्हनूमन्तं सैन्या इव ॥

सुपुष्पिताग्रैर्बहुभिः पादपैरन्वितः कपिः ।हनूमान्पर्वताकारो बभूवाद्भुतदर्शनः ॥

सारवन्तोऽथ ये वृक्षा न्यमज्जँ ।भयादिव महेन्द्रस्य पर्वता वरुणालये ॥

स नानाकुसुमैः कीर्णः साङ्कुरकोरकैः ।शुशुभे मेघसङ्काशः खद्योतैरिव ॥

विमुक्तास्तस्य मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः ।अवशीर्यन्त सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा ॥

लघुत्वेनोपपन्नं तद्विचित्रं ऽपतत् ।द्रुमाणां विविधं कपिवायुसमीरितम् ॥

ताराचितमिवाकाशं प्रबभौ स ।पुष्पौघेणानुबद्धेन नानावर्णेन ।बभौ मेघ इवाकाशे विद्युद्गणविभूषितः ॥

तस्य वेगसमाधूतैः पुष्पैस्तोयमदृश्यत ।ताराभिरभिरामाभिरुदिताभिरिवाम्बरम् ॥

तस्याम्बरगतौ ददृशाते प्रसारितौ ।पर्वताग्राद्विनिष्क्रान्तौ पञ्चास्याविव ॥

पिबन्निव बभौ सोर्मिमालं ।पिपासुरिव चाकाशं ददृशे स महाकपिः ॥

तस्य विद्युत्प्रभाकारे वायुमार्गानुसारिणः । विप्रकाशेते पर्वतस्थाविवानलौ ॥

पिङ्गे बृहती परिमण्डले ।चक्षुषी सम्प्रकाशेते दितौ ॥

मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्रमाबभौ । समभिस्पृष्टं यथा सूर्यस्य मण्डलम् ॥

लाङ्गूलं च समाविद्धं प्लवमानस्य शोभते ।अम्बरे शक्रध्वज इवोच्छ्रितः ॥

लाङ्गूलचक्रेण महान् शुक्लदंष्ट्रोऽनिलात्मजः ।व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव ॥

भिताम्रेण रराज स महाकपिः ।महता दारितेनेव गिरि ॥

तस्य प्लवमानस्य सागरम् ।कक्षान्तरगतो वायुर्जीमूत इव गर्जति ॥

खे यथा निपतन्त्युल्का ह्युत्तरान्ताद्विनिःसृता ।दृश्यते सानुबन्धा च तथा स ॥

पतत्पतङ्गसङ्काशो शुशुभे कपिः ।प्रवृद्ध इव मातङ्गः कक्ष्यया बध्यमानया ॥

उपरिष्टाच्छरीरेण छायया चावगाढया ।सागरे मारुताविष्टा नौरिवासीत्तदा कपिः ॥

यं यं देशं समुद्रस्य जगाम स महाकपिः ।स स तस्योरुवेगेन सोन्माद इव लक्ष्यते ॥

सागरस्योर्मिजालानामुरसा ।अभिघ्नंस्तु महावेगः स महाकपिः ॥

कपिवातश्च बलवान्मेघवातश्च निःसृतः ।सागरं भीमनिर्घोषं कम्पयामासतुर्भृशम् ॥

विकर्षन्नूर्मिजालानि बृहन्ति लवणाम्भसि ।पुप्लुवे कपिशार्दूलो विकिरन्निव ॥

मेरुमन्दरसङ्काशानुद्धतान्स महार्णवे ।अतिक्रामन्महावेगणयन्निव ॥

तस्य वेगसमुद्धूतं जलं सजलदं तदा ।अम्बरस्थं विबभ्राज ॥

तिमिनक्रझषाः कूर्मा दृश्यन्ते विवृतास्तदा ।वस्त्रापकर्षणेनेव शरीरिणाम् ॥

प्लवमानं समीक्ष्याथ सागरालयाः ।व्योम्नि तं कपिशार्दूलं सुपर्ण इति मेनिरे ॥

दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनमायता ।छाया जले चारुतराऽभवत् ॥

श्वेताभ्रघनराजीव ।तस्य सा शुशुभे छाया वितता ॥

शुशुभे स महाकायो महाकपिः ।वायुमार्गे निरालम्बे पक्षवानिव पर्वतः ॥

येनासौ याति बलवान्वेगेन ।तेन मार्गेण सहसा द्रोणीकृत इवार्णवः ॥

आपाते पक्षिसङ्घानां पक्षिराज इवाबभौ ।घजालानि प्रकर्षन्मारुतो यथा ॥

पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमाञ्जिष्ठकानि च ।कपिनाऽऽकृष्यमाणानि चकाशिरे ॥

प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः ।प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव लक्ष्यते ॥

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवङ्गं त्वरितं तदा ।ववर्षुः ॥

तताप न हि तं सूर्यः प्लवन्तं ।सिषेवे च तदा वायू ॥

ऋषयस्तुष्टुवुश्चैनं प्लवमानं विहायसा ।जगुश्च देवगन्धर्वाः प्रशंसन्तो ॥

नागाश्च तुष्टुवुर्यक्षा रक्षांसि विबुधाः खगाः ।प्रेक्ष्य सर्वे कपिवरं सहसा ॥

। ॥

साहाय्यं यदि नाहं हनूमतः ।करिष्यामि भविष्यामि सर्ववाच्यो विवक्षताम् ॥

अहमिक्ष्वाकुनाथेन विवर्धितः ।इक्ष्वाकुसचिवश्चायं नावसीदितुमर्हति ॥

तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः ।शेषं च मयि विश्रान्तः तिपतिष्यति ॥

इति कृत्वा मतिं साध्वीं समुद्रश्छन्नमम्भसि ।हिरण्यनाभं मैनाकमुवाच गिरिसत्तमम् ॥

त्वमिहासुरसङ्घानां पातालतलवासिनाम् ।देवराज्ञा सन्निवेशितः ॥

त्वमेषां जातवीर्याणां पुनरेवोत्पतिष्यताम् ।ऽप्रमेयस्य द्वारमावृत्य तिष्ठसि ॥

तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव शक्तिस्ते वर्धितुम् ।तस्मात्सञ्चोदयामि त्वामुत्तिष्ठ गिरिसत्तम ॥

स एष कपिशार्दूलस्त्वामुपर्येति वीर्यवान् ।हनूमान्रामकार्यार्थं खमाप्लुतः ॥

अस्य साह्यं मया कार्यमिक्ष्वाकुकुलवर्तिनः ।मम हीक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास्तव ॥

। ॥

सलिलादूर्ध्वमुत्तिष्ठ तिष्ठत्वेष कपिस्त्वयि ।अस्माकमतिथिश्चैव पूज्यश्च ॥

देवगन्धर्वसेवित ।हनूमांस्त्वयि विश्रान्तस्ततः शेषं गमिष्यति ॥

काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च ।श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुमर्हसि ॥

। ॥

स सागरजलं भित्त्वा बभूवाभ्युत्थितस्तदा ।यथा जलधरं भित्त्वा दीप्तरश्मि ॥

स महात्मा पर्वतः सलिलावृतः ।दर्शयामास सागरेण नियोजितः ॥

शृङ्गैः सकिन्नरमहोरगैः ।आदित्योदयसङ्काशैरालिखद्भिरिवाम्बरम् ॥

शृङ्गैः पर्वतस्य समुत्थितैः ।आकाशं शस्त्रसङ्काशमभव ॥

जातरूपमयैः शृङ्गैर्भ्राजमानैः ।आदित्यशतसङ्काशः सोऽभवद्गिरिसत्तमः ॥

तमुत्थितमसङ्गेन हनुमानग्रतः स्थितम् ।मध्ये लवणतोयस्य विघ्नोऽयमिति निश्चितः ॥

स तमुच्छ्रितमत्यर्थं महावेगो महाकपिः । पातयामास जीमूतमिव मारुतः ॥

स तथा पातितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः ।बुद्ध्वा तस्य कपेर्वेगं च च ॥

तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः ।प्रीतो वाक्यमब्रवीत्पर्वतः ॥

मानुषं धारयन्रूपमात्मनः शिखरे स्थितः ।दुष्करं कृतवान्कर्म त्वमिदं वानरोत्तम ॥

निपत्य मम शृङ्गेषु विश्रमस्व यथासुखम् । कुले जातैरुदधिः परिवर्धितः ॥

स त्वां युक्तं प्रत्यर्चयति सागरः ।कृते च प्रतिकर्तव्यमेष ॥

सोऽयं त्वत्प्रतिकारार्थी त्वत्तः सम्मानमर्हति ।त्वन्निमित्तमनेनाहं चोदितः ॥

तिष्ठ त्वं मयि विश्रम्य गम्यताम् ।योजनानां शतं चापि कपिरेष समाप्लुतः ॥

तव विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति ।तदिदं गन्धवत्स्वादु कन्दमूलफलं बहु ॥

तदास्वाद्य विश्रान्तोऽनुगमिष्यसि ।अस्माकमपि कपिमुख्य त्वयाऽस्ति वै ॥

प्रख्यात महागुणपरिग्रहः ।वेगवन्तः प्लवन्तो ये प्लवगा ॥

तेषां मुख्यतमं मन्ये त्वामहं । किल पूजार्हः प्राकृतोऽपि विजानता ॥

धर्मं जिज्ञासमानेन किं पुनस्त्वादृशो महान् ।त्वं हि देववरिष्ठस्य महात्मनः ॥

पुत्रस्तस्यैव कपिकुञ्जर ।पूजिते त्वयि पूजां प्राप्नोति मारुतः ॥

तस्मात्त्वं पूजनीयो मे शृणु चाप्यत्र कारणम् ।पूर्वं तात पर्वताः पक्षिणोऽभवन् ॥

तेऽभिजग्मुर्दिशः सर्वा गरुडानिलवेगिनः ।ततस्तेषु प्रयातेषु ॥

भूतानि च भयं जग्मुस्तेषां पतनशङ्कया ।ततः क्रुद्धः सहस्राक्षः पर्वतानां ॥

पक्षांश्चिच्छेद तत्र तत्र सहस्रशः ।स मामुपागतः क्रुद्धो वज्रमुद्यम्य ॥

ततोऽहं सहसा क्षिप्तः महात्मना ।अस्मिँ च प्रक्षिप्तः प्लवगोत्तम ॥

गुप्तपक्षसमग्रश्च तव ऽभिरक्षितः ।ततोऽहं मानयामि त्वां मान्यो हि मम मारुतः ॥

त्वया मे ह्येष कपिमुख्य महागुणः ।अस्मिन्नेवं गते कार्ये ममैव च ॥

कर्तुं त्वमर्हसि महाकपे ।श्रमं मोक्षय पूजां च गृहाण कपिसत्तम ॥

प्रीतिं च बहुमन्यस्व प्रीतोऽस्मि तव ।एवमुक्तः कपिश्रेष्ठस्तं नगोत्तममब्रवीत् ॥

प्रीतोऽस्मि कृतमातिथ्यं मन्युरेषोऽपनीयताम् ।त्वरते कार्यकालो मे अहश्चाप्यतिवर्तते ॥

च मया दत्ता न स्थातव्यमिहान्तरे ।इत्युक्त्वा पाणिना शैलमालभ्य ॥

जगामाकाशमाविश्य प्रहसन्निव ।स पर्वतसमुद्राभ्यां बहुमानादवेक्षितः ॥

पूजितश्चोपपन्नाभिराशीर्भिरनिलात्मजः ।अथोर्ध्वं दूरमुत्प्लुत्य हित्वा शैलमहार्णवौ ॥

पितुः पन्थानमास्थाय जगाम ।भूयश्चोर्ध्वगतिं प्राप्य गिरिं तमवलोकयन् ॥

वायुसूनुर्निरालम्बे जगाम विमलेऽम्बरे ।तद्द्वितीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म ॥

प्रशशंसुः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः ।देवताश्चाभवन् हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य ॥

काञ्चनस्य सुनाभस्य सहस्राक्षश्च वासवः ।उवाच वचनं धीमान्परितोषात्सगद्गदम् ।सुनाभं पर्वतश्रेष्ठं स्वयमेव ॥

हिरण्यनाभ परितुष्टोऽस्मि ते भृशम् ।अभयं ते प्रयच्छामि तिष्ठ सौम्य यथासुखम् ॥

साह्यं कृतं ते सुमहद्विक्रान्तस्य हनूमतः ।क्रमतो योजनशतं निर्भयस्य भये सति ॥

रामस्यैष हि याति दाशरथेर्हरिः ।सत्क्रियां कुर्वता तस्य तोषितोऽस्मि दृढं त्वया ॥

ततः प्रहर्षमगमद्विपुलं पर्वतोत्तमः ।देवतानां पतिं दृष्ट्वा परितुष्टं ॥

स वै शैलो बभूवावस्थितस्तदा ।हनूमांश्च व्यतिचक्राम सागरम् ॥

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।अब्रुवन्सूर्यसङ्काशां सुरसां ॥

अयं श्रीमान्प्लवते सागरोपरि ।हनूमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर ॥

राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम् ।दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभःसमम् ॥

बलमिच्छामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य ।त्वां विजेष्यत्युपायेन विषादं वा गमिष्यति ॥

एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता । सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः ॥

विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च ।प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह ॥

मम प्रदिष्टस्त्वमीश्वरैर्वानरर्षभ ।अहं त्वा भक्षयिष्यामि प्रविशेदं ॥

एवमुक्तः सुरसया प्राञ्जलि ।प्रहृष्टवदनः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् ॥

रामो दाशरथिर्नाम प्रविष्टो दण्डकावनम् ।लक्ष्मणेन सहभ्रात्रा चापि भार्यया ॥

अन्यकार्यविषक्तस्य राक्षसैः ।तस्य सीता हृता भार्या रावणेन ॥

तस्याः सकाशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात् ।कर्तुमर्हसि रामस्य साह्यं ॥

अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम् ।आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते ॥

एवमुक्ता हनुमता सुरसा ।अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां कश्चिदेष वरो मम ॥

तं प्रयान्तं समुद्वीक्ष्य सुरसा वाक्यमब्रवीत् ।बलं वै हनूमतः ॥

प्रविश्य वदनं मेऽद्य गन्तव्यं ।वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा ॥

वक्त्रं विपुलं स्थिता सा पुरः ।एवमुक्तः सुरसया क्रुद्धो वानरपुङ्गवः ॥

अब्रवीत्कुरु वै वक्त्रं येन मां विषहिष्यसे ।इत्युक्त्वा सुरसां क्रुद्धो दशयोजनमायतः ॥

दशयोजनविस्तारो बभूव हनुमांस्तदा ।तं दृष्ट्वा मेघसङ्काशं दशयोजनमायतम् ॥

चकार सुरसाप्यास्यं विंशद्योजनमायतम् ।तां दृष्ट्वा विस्तृतास्यां तु सुबुद्धिमान् ॥

हनूमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनमायतः ।चकार सुरसा वक्त्रं थोच्छ्रितम् ॥

बभूव हनुमान्वीरः पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः ।चकार सुरसा वक्त्रं षष्टियोजनमायतम् ॥

तथैव सप्ततीयोजनोच्छ्रितः ।चकार सुरसा वक्त्रमशीतीयोजनायतम् ॥

हनूमानचलप्रख्यो नवतीयोजनोच्छ्रितः ।चकार सुरसा वक्त्रं शतयोजनमायतम् ॥

तद्दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं सुबुद्धिमान् ।दीर्घजिह्वं सुरसया सुघोरं ॥

स त्मनः कायं जीमूत इव मारुतिः ।तस्मिन् मुहूर्ते हनुमान् बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः ॥

सोऽभिपत्याशु तद्वक्त्रं च महाजवः ।अन्तरिक्षे स्थितः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् ॥

प्रविष्टोऽस्मि हि ते वक्त्रं नमोऽस्तु ते ।गमिष्ये यत्र वैदेही सत्यश्चासी ॥

तं दृष्ट्वा वदनान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखादिव ।अब्रवीत्सुरसा देवी वानरम् ॥

हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम् ।समानयस्व वैदेहीं महात्मना ॥

तत्तृतीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म ।साधु साध्विति भूतानि प्रशशंसुस्तदा हरिम् ॥

स सागरमनाधृष्यमभ्येत्य ।जगामाकाशमाविश्य वेगेन ॥

सेविते पतगैश्च निषेविते ।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते ॥

सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः । सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते । पावकैरुपशोभिते ॥

। ॥

विमले विश्वे विश्वावसुनिषेवितेदेवराजगजाक्रान्ते शिवे ॥

जीवलोकस्य वितते ।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः ॥

प्रदृश्यमानः सर्वत्र हनूमान्मारुतात्मजः ।भेजेऽम्बरं निरालम्बं लम्बपक्ष इवाद्रिराट् ॥

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा नाम राक्षसी ।मनसा चिन्तयामास प्रवृद्धा कामरूपिणी ॥

अद्य दीर्घस्य कालस्य भविष्याम्यहमाशिता ।इदं हि मे महत्सत्वं चिरस्य वशमागतम् ॥

इति सञ्चिन्त्य मनसा छायामस्य ।छायायां गृह्यमाणायां चिन्तयामास ॥

समाक्षिप्तोऽस्मि सहसा ।प्रतिलोमेन वातेन महानौरिव सागरे ॥

तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव वीक्षमाणस्ततः कपिः ।ददर्श स महत्सत्वमुत्थितं लवणाम्भसि ॥

तद्दृष्ट्वा चिन्तयामास मारुति ।कपिराजेन कथितं सत्त्वमद्भुतदर्शनम् ॥

छायाग्राहि महावीर्यं तदिदं नात्र संशयः ।स तां बुद्ध्वार्थतत्त्वेन सिंहिकां पिः ॥

व्यवर्धत बलाहकः ।तस्य सा कायमुद्वीक्ष्य वर्धमानं महाकपेः ॥

वक्त्रं प्रसारयामास ।घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत् ॥

स ददर्श ततस्तस्या विवृतं सुमहन्मुखम् ।कायमात्रं च मेधावी च महाकपिः ॥

स तस्या विवृते वक्त्रे कपिः ।सङ्क्षिप्य मुहुरात्मानं महाबलः ॥

आस्ये तस्या निमज्जन्तं ददृशुः ।ग्रस्यमानं यथा चन्द्रं पूर्णं पर्वणि राहुणा ॥

ततस्तस्या नखैस्तीक्ष्णैर्मर्माण्युत्कृत्य वानरः । वेगेन मनः सम्पातविक्रमः ॥

तां तु दृष्ट्या च च निपात्य हि ।स कपिप्रवरो वेगाद्ववृधे पुनरात्मवान् ॥

हनुमता पपात विधुराम्भसि ।स्वयम्भुवेव हनुमान् सृष्टस्तस्या निपातने ॥

तां हतां वानरेणाशु पतितां वीक्ष्य सिंहिकाम् ।भूतान्याकाशचारीणी तमूचुः ॥

भीममद्य कृतं कर्म महत्सत्त्वं त्वया हतम् ।साधयार्थमभिप्रेतमरिष्टं प्लवतां वर ॥

यस्य त्वेतानि चत्वारि वानरेन्द्र यथा तव ।धृतिर्दृष्टिर्मतिर्दाक्ष्यं स कर्मसु न सीदति ॥

स तैः सम्भावितः पूज्यः ।जगामाकाशमाविश्य पन्नगाशनवत्कपिः ॥

प्राप्तभूयिष्ठपारस्तु सर्वतः प्रतिलोकयन् ।योजनानां शतस्यान्ते वनराजिं ददर्श सः ॥

ददर्श च पतन्नेव विविधद्रुमभूषितम् ।द्वीपं शाखामृगश्रेष्ठो च ॥

सागरं सागरानूपं सागरानूपजान् द्रुमान् ।सागरस्य च पत्नीनां मुखान्यपि विलोकयन् ॥

स महामेघसङ्काशं समीक्ष्यात्मानमात्मवान् ।निरुन्धन्तमिवाकाशं चकार तिम् ॥

कायवृद्धिं प्रवेगं च मम दृष्ट्वैव ।मयि कौतूहलं कुर्युरिति मेने ॥

ततः शरीरं सङ्क्षिप्य तन्महीधरसन्निभम् ।पुनः प्रकृतिमापेदे वीतमोह इवात्मवान् ॥

तद्रूपमतिसङ्क्षिप्य हनुमान् प्रकृतौ स्थितः ।त्रीन् क्रमानिव विक्रम्य बलिवीर्यहरो ॥

स चारुनानाविधरूपधारीपरं समासाद्य ।परैरशक्यः प्रतिपन्नरूपःसमीक्षितात्मा ॥

ततः स लम्बस्य गिरेः समृद्धेविचित्रकूटे निपपात कूटे ।सकेतकोद्दालकमहाद्रिकूटप्रतिमो ॥

ततस्तु सम्प्राप्य समुद्रतीरंसमीक्ष्य लङ्कां गिरिवर्यमूर्ध्नि ।कपिस्तु तस्मिन्निपपात पर्वतेविधूय रूपं व्यथय ॥

स सागरं दानवपन्नगायुतंबलेन विक्रम्य महोर्मिमालिनम् ।निपत्य तीरे च महोदधेस्तदाददर्श लङ्काममरावतीमिव ॥

इत्यर्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये ॥