Vālmīki Rāmāyaṇa · The Renewed Search and Deepening Despair
Tap a verse for its meaning
- 1स तस्य मध्ये भवनस्य मारुति--र्लतागृहांश्चित्रगृहान्निशागृहान् ।जगाम सीतां प्रति दर्शनोत्सुकोन चैव तां पश्यति चारुदर्शनाम् ॥
- 2स चिन्तयामास ततो प्रियामपश्य ताम् ।ध्रुवं हि सीता म्रियते यथा न मेविचिन्वतो दर्शनमेति मैथिली ॥
- 3सा राक्षसानां प्रवरेण सती ।अनेन नूनं प्रतिदुष्टकर्मणाहता भवेदार्यपथे परे स्थिता ॥
- 4विरूपरूपा विकृता विवर्चसोमहानना दीर्घविरूपदर्शनाः ।समीक्ष्य सा भयाद्विनष्टा ॥
- 5सीतामदृष्ट्वा ह्यनवाप्य पौरुषंविहृत्य कालं सह वानरैश्चिरम् ।न मेऽस्ति सुग्रीवसमीपगा गतिःसुतीक्ष्णदण्डो बलवांश्च वानरः ॥
- 6दृष्टमन्तःपुरं सर्वं दृष्टा रावणयोषितः ।न सीता दृश्यते वृथा जातो मम श्रमः ॥
- 7किं नु मां सर्वे गतं वक्ष्यन्ति सङ्गताः ।गत्वा तत्र त्वया किं कृतं तद्वदस्व नः ॥
- 8अदृष्ट्वा किं प्रवक्ष्यामि तामहं ।ध्रुवं प्रायमुपैष्यन्ति कालस्य व्यतिवर्तने ॥
- 9किं वा वक्ष्यति वृद्धश्च जाम्बवानङ्गदश्च सः ।गतं पारं समुद्रस्य वानराश्च समागताः ॥
- 10श्रियो मूलमनिर्वेदः परं सुखम् ।अनिर्वेदो हि सततं सर्वार्थेषु प्रवर्तकः ॥
- 11करोति सफलं जन्तोः यत्तत्करोति सः ।तस्मादनिर्वेदकृतं यत्नं चेष्टेऽहमुत्तमम् ॥
- 12भूयस्तावद्विचेष्यामि देशा ।आपानशाला विचितास्तथा च ॥
- 13चित्रशालाश्च विचिता भूयः क्रीडागृहाणि च ।निष्कुटान्तररथ्याश्च च सर्वशः ॥
- 14भूयस्तत्र विचेष्यामि न यत्र विचयः कृतः ।इति सञ्चिन्त्य भूयोऽपि विचेतुमुपचक्रमे ।भूमीगृहां गृहातिगृहकानपि ॥
- 15ष्पतंश्चापि तिष्ठन्गच्छन्पुनः पुनः ।अपावृण्वंश्च द्वाराणि वघाटयन् ॥
- 16ष्पतंश्चापि प्रपतन्नुत्पतन्नपि ।सर्वमप्यवकाशं स विचचार ॥
- 17चतुरङ्गुलमात्रोऽपि नावकाशः स विद्यते । तस्मिन्यं कपिर्न जगाम सः ॥
- 18प्राकारान्तररथ्याश्च ।दीर्घिकाः सर्वं तेनावलोकितम् ॥
- 19राक्षस्यो विविधाकारा विरूपा विकृतास्तदा ।दृष्टा हनुमता तत्र न तु सा जनकात्मजा ॥
- 20रूपेणाप्रतिमा लोके वरा ।दृष्टा हनुमता तत्र न तु ॥
- 21नागकन्या वरारोहाः पूर्णचन्द्रनिभाननाः ।दृष्टा हनुमता तत्र न तु सीता ॥
- 22प्रमथ्य नागकन्या बलाद्धृताः ।दृष्टा हनुमता तत्र न सा ॥
- 23सोऽपश्यंस्तां पश्यंश्चान्या वरस्त्रियः ।विषसाद मुहुर्धीमान् हनुमा ॥
- 24उद्योगं वानरेन्द्राणां प्लवनं सागरस्य च ।व्यर्थं वीक्ष्यानिलसुतश्चिन्तां पुनरुपागमत् ॥
- 25अवतीर्य हनुमा ।चिन्तामुपजगामाथ शोकोपहतचेतनः ॥