Vālmīki Rāmāyaṇa · The Aśoka Grove
Tap a verse for its meaning
- 1स मुहूर्तमिव ध्यात्वा मनसा चाधिगम्य ताम् ।अवप्लुतो प्राकारं तस्य वेश्मनः ॥
- 2स तु प्राकारस्थो महाकपिः ।पुष्पिताग्रान्वसन्तादौ ददर्श विविधान्द्रुमान् ॥
- 3सालानशोकान्भव्यांश्च सुपुष्पितान् ।उद्दालकान्नागवृक्षांपिमुखानपि ॥
- 4अथाम्रवणसञ्छन्नां लताशतसमावृताम् ।ज्यामुक्त इव पुप्लुवे वृक्षवाटिकाम् ॥
- 5स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम् ।व पादपैः सर्वतो वृताम् ॥
- 6विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम् ।उदितादित्यसङ्काशां ददर्श पिः ॥
- 7वृतां नानाविधैर्वृक्षैः ।कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम् ॥
- 8मृगपक्षिसमाकुले ।मत्तबर्हिणसङ्घुष्टां नानाद्विजगणायुताम् ॥
- 9। ॥
- 10उत्पतद्भि पक्षैः सालाः समाहताः ।अनेकवर्णा विविधा मुमुचुः ॥
- 11पुष्पावकीर्णः शुशुभे हनुमा । यथा पुष्पमयो गिरिः ॥
- 12दिशः सर्वाः प्रधावन्तं वृक्षषण्डगतं कपिम् ।दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि इति मेनिरे ॥
- 13वृक्षेभ्यः पतितैः पुष्पैरवकीर्णा पृथग्विधैः ।रराज तत्र विभूषिता ॥
- 14ते तरवस्तरसाभिप्रकम्पिताः । विचित्राणि ससृजुः कपिना तदा ॥
- 15निर्धूतपत्रशिखराः शीर्णपुष्पफला द्रुमाः ।निक्षिप्तवस्त्राभरणा पराजिताः ॥
- 16हनूमता वेगवता कम्पितास्ते ।पुष्पपर्णफलान्याशु मुमुचुः पुष्पशालिनः ॥
- 17विहङ्गसङ्घैर्हीनास्ते स्कन्धमात्राश्रया द्रुमाः ।बभूवुरगमाः सर्वे निर्धुताः ॥
- 18निर्धूतकेशी मृदितवर्णका ।निष्पीतशुभदन्तोष्ठी नखैर्दन्तैश्च ॥
- 19तथा लाङ्गूलहस्तैश्च चरणाभ्यां च मर्दिता ।बभूवाशोकवनिका ॥
- 20। ॥
- 21स तत्र मणिभूमीश्च राजतीश्च मनोरमाः ।तथा काञ्चनभूमीश्च ददर्श विचरन्कपिः ॥
- 22वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः ।महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः ॥
- 23।काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभिताः ॥
- 24फुल्लपद्मोत्पलवना ।नत्यूहरुतसङ्घुष्टा हंससारसनादिताः ॥
- 25दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरिद्भिश्च समन्ततः । शिवाभिरुपसंस्कृताः ॥
- 26लताशतैरवतताः सन्तानकुसुमावृताः ।नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः ॥
- 27ततोऽम्बुधरसङ्काशं प्रवृद्धशिखरं गिरिम् । कूटैश्च सर्वतः ॥
- 28शिलागृहैरवततं नानावृक्षैः समाकुलम् ।ददर्श हरिशार्दूलो रम्यं जगति पर्वतम् ॥
- 29ददर्श च नगात्तस्मान्नदीं निपतितां कपिः । समुत्पत्य प्रियस्य पतितां प्रियाम् ॥
- 30जले ।वार्यमाणामिव क्रुद्धां प्रमदां प्रियबन्धुभिः ॥
- 31पुनरावृत्ततोयां च ददर्श स महाकपिः ।प्रसन्नामिव कान्तस्य कान्तां पुनरुपस्थिताम् ॥
- 32तस्यादूराच्च पद्मिन्यो नाना द्विजगणायुताः ।ददर्श हरिशार्दूलो हनुमान्मारुतात्मजः ॥
- 33कृत्रिमां दीर्घिकां चापि पूर्णां शीतेन वारिणा ।मणिप्रवरसोपानां ॥
- 34विविधैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम् । निर्मितै ॥
- 35काननैः कृत्रिमैश्चापि सर्वतः समलङ्कृताम् ।ये केचित्पादपास्तत्र ॥
- 36सच्छत्राः सवितर्दीकाः सर्वे ।लताप्रतानैर्बहुभिः पर्णैश्च बहुभिर्वृताम् ॥
- 37काञ्चनीं शिंशुपामेकां ददर्श हनुमान्कपिः ।वृतां हेममयीभिस्तु वेदिकाभिः समन्ततः ॥
- 38सोऽपश्यद्भूमिभागांश्च गर्तप्रस्रवणानि च ।सुवर्णवृक्षानपरान्ददर्श ॥
- 39तेषां द्रुमाणां मेरोरिव दिवाकरः ।अमन्यत तदा वीरः काञ्चनोऽस्मीति वानरः ॥
- 40तां काञ्चनैस्तरुगणैर्मारुतेन च वीजिताम् ।किङ्किणीशतनिर्घोषां दृष्ट्वा ॥
- 41स पुष्पिताग्रां रुचिरां तरुणाङ्कुरपल्लवाम् ।तामारुह्य शिंशुपां पर्णसंवृताम् ॥
- 42इतो द्रक्ष्यामि वैदेहीं ।इतश्चेतश्च दुःखार्तां सम्पतन्तीं यदृच्छया ॥
- 43चेयं दृढं रम्या ।चम्पकैश्चन्दनैश्चापि वकुलैश्च विभूषिता ॥
- 44इयं च नलिनी रम्या द्विजसङ्घनिषेविता ।इमां सा ध्रुवमेष्यति ॥
- 45सा रामा राममहिषी प्रिया सती । ध्रुवमेष्यति जानकी ॥
- 46अथवा वनस्यास्य विचक्षणा ।वनमेष्यति सार्येह ॥
- 47सा देवी वामलोचना ।वनवासे रता नित्यमेष्यते ॥
- 48सततं नूनं स्पृहयते पुरा ।रामस्य भार्या जनकस्य सुता सती ॥
- 49श्यामा ध्रुवमेष्यति जानकी ।नदीं चेमां शिवजलां सन्ध्यार्थे ॥
- 50तस्याश्चाप्यनुरूपेयमशोकवनिका शुभा ।शुभा या रामस्य सम्मता ॥
- 51यदि जीवति सा देवी ।आगमिष्यति साऽवश्यमिमां शिवजलां नदीम् ॥
- 52एवं तु मत्वा हनुमाप्रतीक्षमाणो मनुजेन्द्रपत्नीम् ।अवेक्षमाणश्च ददर्श सर्वंसुपुष्पिते निलीनः ॥