Vālmīki Rāmāyaṇa · The Discovery of Sītā
Tap a verse for its meaning
- 1स वीक्षमाणस्तत्रस्थो मार्गमाणश्च ।अवेक्षमाणश्च सर्वां तामन्ववैक्षत ॥
- 2सन्तानकलताभिश्च ।दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतः समलङ्कृताम् ॥
- 3तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम् ।हर्म्यप्रासादसम्बाधां ॥
- 4काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम् ।बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम् ॥
- 5सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः ।पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम् ॥
- 6प्रदीप्तामिव तत्रस्थो ।निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत् ॥
- 7विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः ।आमूलपुष्पनिचितैरशोकैः ॥
- 8पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम् । कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः ॥
- 9स देशः प्रभया तेषां प्रदीप्त इव सर्वतः । सप्तपर्णाश्च चम्पकोद्दालकास्तथा ॥
- 10विवृद्धमूला बहवः शोभन्ते स्म सुपुष्पिताः । केचित्केचिदग्निशिखोपमाः ॥
- 11केचित्तत्राशोकाः सहस्रशः ।नन्दनं विविधोद्यानं चित्रं चैत्ररथं यथा ॥
- 12अतिवृत्तमिवाचिन्त्यं दिव्यं रम्यं श्रियावृतम् ।द्वितीयमिव चाकाशं ॥
- 13पुष्परत्नशतैश्चित्रं पञ्चमं सागरं यथा ।सर्वर्तुपुष्पैर्निचितं पादपै ॥
- 14नानानिनादैरुद्यानं रम्यं मृगगणैर्द्विजैः ।अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं ॥
- 15शैलेन्द्रमिव गन्धाढ्यं द्वितीयं गन्धमादनम् ।अशोकवनिकायां तु तस्यां ॥
- 16स ददर्शाविदूरस्थं चैत्यप्रासादमुच्छ्रितम् ।मध्ये स्तम्भसहस्रेण स्थितं ॥
- 17प्रवालकृतसोपानं ।मुष्णन्तमिव चक्षूंषि द्योतमानमिव श्रिया ॥
- 18विमलं प्रांशुभावत्वादुल्लिखन्तमिवाम्बरम् ।ततो मलिनसंवीतां समावृताम् ॥
- 19उपवासकृशां दीनां निःश्वसन्तीं पुनः पुनः ।ददर्श शुक्लपक्षादौ चन्द्ररेखामिवामलाम् ॥
- 20मन्दं प्रख्यायमानेन रूपेण ।पिनद्धां शिखामिव विभावसोः ॥
- 21संवीतां क्लिष्टेनोत्तमवाससा ।सपङ्कामनलङ्कारां विपद्मामिव पद्मिनीम् ॥
- 22पीडितां दुःखसन्तप्तां परिम्लानां ।ग्रहेणाङ्गारकेणेव पीडितामिव ॥
- 23अश्रुपूर्णमुखीं दीनां कृशामनशनेन च ।शोकध्यानपरां दीनां नित्यं दुःखपरायणाम् ॥
- 24। ॥
- 25नीलनागाभया जघनं गतयैकया ।नीलया वनराज्या महीमिव ॥
- 26सुखार्हां दुःखसन्तप्तां व्यसनानामकोविदाम् ।तां समीक्ष्य विशालाक्षीमधिकं मलिनां कृशाम् ॥
- 27कारणैरुपपादिभिः ।ह्रियमाणा तदा तेन रक्षसा कामरूपिणा ॥
- 28यथारूपा हि दृष्टा वै तथारूपेयमङ्गना ।पूर्णचन्द्राननां सुभ्रूं ॥
- 29कुर्वन्तीं प्रभया देवीं सर्वा दिशः ।तां नीलकण्ठीं बिम्बोष्ठीं सुमध्यां सुप्रतिष्ठिताम् ॥
- 30सीतां पद्मपलाशाक्षीं मन्मथस्य रतिं यथा ।इष्टां सर्वस्य जगतः पूर्णचन्द्रप्रभामिव ॥
- 31भूमौ सुतनुमासीनां नियतामिव ।निःश्वासबहुलां भीरुं ॥
- 32महता विततेन न राजतीम् ।संसक्तां धूमजालेन शिखामिव ॥
- 33तां स्मृतीमिव सन्दिग्धामृद्धिं निपतितामिव ।विहतामिव च श्रद्धामाशां प्रतिहतामिव ॥
- 34सोपसर्गां यथा सिद्धिं बुद्धिं सकलुषामिव ।अभूतेनापवादेन कीर्तिं निपतितामिव ॥
- 35रामोपरोधव्यथितां रक्षोहरणकर्शिताम् ।अबलां मृगशाबाक्षीं वीक्षमाणां ततस्ततः ॥
- 36कृष्णवक्राक्षिपक्ष्मणा ।वदनेनाप्रसन्नेन निःश्वसन्तीं पुनः पुनः ॥
- 37मलपङ्कधरां दीनां मण्डनार्हाममण्डिताम् ।प्रभां कालमेघैरिवावृताम् ॥
- 38तस्य बुद्धिर्मुहुः सीतां निरीक्ष्य तु । विद्यां प्रशिथिलामिव ॥
- 39दुःखेन सीतां हनुमाननलङ्कृताम् । यथा हीनां वाचमर्थान्तरं गताम् ॥
- 40तां समीक्ष्य विशालाक्षीं राजपुत्रीमनिन्दिताम् ।तर्कयामास सीतेति ॥
- 41वैदेह्या यानि चाङ्गेषु तदा रामोऽन्वकीर्तयत् ।तान्याभरणजालानि शाखाशोभीन्यलक्षयत् ॥
- 42सुकृतौ च श्वदंष्ट्रौ च सुसंस्थितौ । हस्तेष्वाभरणानि च ॥
- 43था संस्थानवन्ति च ।तान्येवैतानि मन्येऽहं यानि रामोऽन्वकीर्तयत् ॥
- 44तत्र यान्यवहीनानि तान्यहं नोपलक्षये ।यान्यस्या नावहीनानि तानीमानि न संशयः ॥
- 45पीतं कनकपट्टाभं स्रस्तं तद्वसनं शुभम् ।उत्तरीयं नगासक्तं तदा दृष्टं ॥
- 46च मुख्यानि दृष्टानि ।अनयैवापविद्धानि स्वनवन्ति महान्ति च ॥
- 47इदं चिरगृहीतत्वाद्वसनं ।तथापि नूनं तद्वर्णं तथा श्रीमद्यथेतरत् ॥
- 48इयं कनकवर्णाङ्गी रामस्य प्रिया ।प्रनष्टापि यास्य मनसो न प्रणश्यति ॥
- 49इयं सा यत्कृते रामश्चतुर्भिः परितप्यते । ॥
- 50स्त्री प्रनष्टेति कारुण्यादाश्रितेत्यानृशंस्यतः ।पत्नी नष्टेति शोकेन प्रियेति मदनेन च ॥
- 51अस्या देव्या यथा रूपमङ्गप्रत्यङ्ग ।रामस्य च यथा रूपं तस्येयमसितेक्षणा ॥
- 52अस्या देव्या मनस्तस्मिंस्तस्य चास्यां ।तेनेयं स च मुहूर्तमपि जीवति ॥
- 53दुष्करं कृतवान्रामो हीनो यदनया प्रभुः ।धारयत्यात्मनो देहं न शोकेनावसीदति ॥
- 54दुष्करं कुरुते रामो य इमां ।विना सीतां महाबाहुर्मुहूर्तमपि जीवति ॥
- 55एवं सीतां तदा दृष्ट्वा हृष्टः ।जगाम मनसा रामं च तं प्रभुम् ॥