Vālmīki Rāmāyaṇa · The Lament of Sītā
Tap a verse for its meaning
- 1प्रसक्ताश्रुमुखीत्येवं ब्रुवन्ती । बाला विलप्तुमुपचक्रमे ॥
- 2प्रमत्तेव भ्रान्तचित्तेव शोचती ।उपावृत्ता विवेष्टन्ती महीतले ॥
- 3प्रमत्तस्य रक्षसा कामरूपिणा ।रावणेन प्रमथ्याहमानीता क्रोशती बलात् ॥
- 4राक्षसीवशमापन्ना भर्त्स्यमाना सुदारुणम् ।चिन्तयन्ती सुदुःखार्ता नाहं ॥
- 5न हि मे जीवितैरर्थो नैवार्थैर्न च ।वसन्त्या राक्षसीमध्ये विना रामं ॥
- 6अश्मसारमिदं नूनमथवाऽप्यजरामरम् ।हृदयं मम येनेदं न दुःखेनावशीर्यते ॥
- 7धिङ्मामनार्यामसतीं याऽहं तेन विना कृता ।मुहूर्तमपि रक्षामि जीवितं ॥
- 8का च मे जीविते श्रद्धा सुखे वा तं प्रियं विना ।भर्तारं सागरान्ताया वसुधायाः ॥
- 9भिद्यतां भक्ष्यतां वाऽपि शरीरं ।न चाप्यहं चिरं दुःखं सहेयं ॥
- 10चरणेनापि सव्येन न स्पृशेयं ।रावणं किं पुनरहं कामयेयं ॥
- 11प्रत्याख्यातं न जानाति नात्मानं नात्मनः कुलम् ।यो मां प्रार्थयितुमिच्छति ॥
- 12भिन्ना विभक्ता वा दीप्तेवाग्नौ प्रदीपिता ।रावणं नोपतिष्ठेयं किं प्रलापेन वश्चिरम् ॥
- 13ख्यातः प्राज्ञः कृतज्ञश्च राघवः ।सद्वृत्तो निरनुक्रोशः शङ्के ॥
- 14राक्षसानां जनस्थाने चतुर्दश ।येनैकेन निरस्तानि स मां किं नाभिपद्यते ॥
- 15निरुद्धा रावणेनाहमल्पवीर्येण रक्षसा । खलु मे भर्ता रावणं हन्तुमाहवे ॥
- 16विराधो येन राक्षसपुङ्गवः ।रणे रामेण निहतः स मां किं नाभिपद्यते ॥
- 17कामं मध्ये लङ्केयं दुष्प्रधर्षणा ।न तु राघवबाणानां गतिरोधीह विद्यते ॥
- 18किं नु तत्कारणं येन रामो ।रक्षसापहृतां भार्यामिष्टां नाभ्यवपद्यते ॥
- 19इहस्थां मां न जानीते शङ्के ।जानन्नपि हि धर्षणं मर्षयिष्यति ॥
- 20हृतेति योऽधिगत्वा मां राघवाय निवेदयेत् ।गृध्रराजोऽपि स रणे रावणेन ॥
- 21कृतं कर्म महत्तेन मां तथाभ्यवपद्यता ।तिष्ठता रावणद्वन्द्वे वृद्धेनापि ॥
- 22यदि मामिह जानीयाद्वर्तमानां स राघवः ।अद्य बाणैरभिक्रुद्धः कुर्याल्लोकमराक्षसम् ॥
- 23विधमेच्च पुरीं लङ्कां शोषयेच्च ।रावणस्य च नीचस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत् ॥
- 24ततो निहतनाथानां राक्षसीनां गृहे गृहे ।यथाहमेवं तथा भूयो न संशयः ॥
- 25अन्विष्य रक्षसां लङ्कां कुर्याद्रामः ।न हि ताभ्यां रिपुर्दृष्टो मुहूर्तमपि जीवति ॥
- 26गृध्रमण्डलसङ्कुला ।अचिरेण तु लङ्केयं भवेत् ॥
- 27अचिरेणैव कालेन प्राप्स्याम्येव ।दुष्प्रस्थानोऽयमाभाति सर्वेषां वो ॥
- 28यादृशानीह दृश्यन्ते लङ्कायामशुभानि वै ।अचिरेण तु कालेन भविष्यति ॥
- 29नूनं लङ्का हते पापे रावणे राक्षसाधमे ।शोषं यास्यति दुर्धर्षा प्रमदा यथा ॥
- 30पुण्योत्सवसमुत्था च सराक्षसी ।भविष्यति नष्टभर्त्री यथाङ्गना ॥
- 31नूनं राक्षसकन्यानां रुदन्तीनां गृहे गृहे ।श्रोष्यामि नचिरादेव दुःखार्तानामिह ॥
- 32हतद्योता हतराक्षसपुङ्गवा ।भविष्यति पुरी लङ्का निर्दग्धा ॥
- 33यदि नाम स शूरो मां रामो ।जानीयाद्वर्तमानां हि रावणस्य ॥
- 34अनेन तु रावणेनाधमेन मे ।समयो यस्तु निर्दिष्टस्तस्य कालोऽयमागतः ॥
- 35अकार्यं ये न जानन्ति पापकारिणः ।अधर्मात्तु महोत्पातो भविष्यति हि साम्प्रतम् ॥
- 36नैते धर्मं विजानन्ति राक्षसाः ।ध्रुवं मां राक्षसः कल्पयिष्यति ॥
- 37साहं कथं करिष्यामि तं विना ।रामं रक्तान्तनयनमपश्यन्ती ॥
- 38यदि कश्चित्प्रदाता मे द्य भवेदिह ।क्षिप्रं वैवस्वतं देवं पश्येयं पतिना विना ॥
- 39नाजानाज्जीवतीं रामः स मां लक्ष्मणपूर्वजः ।जानन्तौ तौ न कुर्यातां नोर्व्यां हि मम ॥
- 40नूनं ममैव शोकेन स वीरो ।देवलोकमितो यातस्त्यक्त्वा देहं महीतले ॥
- 41सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।मम पश्यन्ति ये नाथं रामं ॥
- 42अथवा न हि तस्यार्थो धीमतः ।मया रामस्य राजर्षेर्भार्यया ॥
- 43दृश्यमाने भवेत्प्रीतिः सौहृदं नास्त्यपश्यतः ।नाशयन्ति कृतघ्नास्तु न रामो नाशयिष्यति ॥
- 44किं नु मे न गुणाः केचित्किं वा भाग्यक्षयो मम ।याहं सीदामि रामेण हीना मुख्येन ॥
- 45श्रेयो मे जीवितान्मर्तुं विहीनाया महात्मनः ।रामादक्लिष्टचारित्राच्छूराच्छत्रुनिबर्हणात् ॥
- 46अथवा तौ वने मूलफलाशिनौ ।भ्रातरौ हि नरश्रेष्ठौ संवृत्तौ वनगोचरौ ॥
- 47अथवा राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना । सादितौ शूरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥
- 48साऽहमेवं गते काले सर्वथा ।न च मे विहितो मृत्युरस्मिन्दुःखेऽपि वर्तति ॥
- 49धन्याः खलु महात्मानो मुनय ।जितात्मानो महाभागा येषां न स्तः ॥
- 50प्रियान्न सम्भवेद्दुःखमप्रियादधिकं भयम् ।ताभ्यां हि ये वियुज्यन्ते नमस्तेषां ॥
- 51साहं त्यक्ता प्रियार्हेण ।प्राणांस्त्यक्ष्यामि पापस्य गता वशम् ॥