Vālmīki Rāmāyaṇa · Hanumān’s Deliberation
Tap a verse for its meaning
- 1हनुमानपि सर्वं शुश्राव ।सीतायास्त्रिजटायाश्च राक्षसीनां च तर्जनम् ॥
- 2अवेक्षमाणस्तां देवीं नन्दने ।ततो बहुविधां चिन्तां वानरः ॥
- 3यां कपीनां सुबहून्ययुतानि च ।दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते सेयमासादिता मया ॥
- 4तु सुयुक्तेन शत्रोः शक्तिमवेक्षता । चरता तावदवेक्षितमिदं मया ॥
- 5राक्षसानां विशेषश्च चेयमवेक्षिता ।राक्षसाधिपतेरस्य प्रभावो रावणस्य च ॥
- 6युक्तं तस्याप्रमेयस्य ।समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनकाङ्क्षिणीम् ॥
- 7अहमाश्वासयाम्येनां ।अदृष्टदुःखां दुःखार्तां दुःखस्यान्तमगच्छतीम् ॥
- 8यद्यप्यहमिमां देवीं शोकोपहत ।अनाश्वास्य गमिष्यामि मनं भवेत् ॥
- 9गते हि मयि तत्रेयं यशस्विनी ।परित्राणमविन्दन्ती जानकी जीवितं त्यजेत् ॥
- 10मया च स पूर्णचन्द्रनिभाननः ।समाश्वासयितुं न्याय्यः ॥
- 11निशाचरीणां प्रत्यक्षमनर्हं चापि भाषणम् ।कथं नु खलु कर्तव्यमिदं कृच्छ्रगतो ह्यहम् ॥
- 12अनेन रात्रिशेषेण यदि नाश्वास्यते मया ।सर्वथा नास्ति सन्देहः जीवितम् ॥
- 13रामश्च यदि पृच्छेन्मां किं मां सीताऽब्रवीद्वचः ।किमहं तं प्रतिब्रूयामसम्भाष्य ॥
- 14सीतासन्देशरहितं मामितस्त्वरया गतम् ।निर्दहेदपि क्रुद्धस्तीव्रेण चक्षुषा ॥
- 15यदि चोद्योजयिष्यामि भर्तारं रामकारणात् ।व्यर्थमागमनं तस्य ससैन्यस्य भविष्यति ॥
- 16अन्तरं त्वहमासाद्य राक्षसीनामिह स्थितः ।शनैराश्वासयिष्यामि सन्तापबहुलामिमाम् ॥
- 17अहं त्वतितनुश्चैव वानरश्च विशेषतः ।वाचं चोदाहरिष्यामि मानुषीमिह ॥
- 18यदि वाचं प्रदास्यामि द्विजातिरिव संस्कृताम् ।रावणं मन्यमाना मां सीता भीता भविष्यति ॥
- 19विशेषेण कथं स्यादभिभाषणम् ।अवश्यमेव वक्तव्यं मानुषं वाक्यमर्थवत् ॥
- 20मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यथेयमनिन्दिता ।सेयमालोक्य मे रूपं भाषितं तथा ॥
- 21रक्षोभिस्त्रासिता पूर्वं भूयस्त्रासं गमिष्यति ।ततो जातपरित्रासा शब्दं कुर्या ॥
- 22जानमाना रावणं ।सीतया च कृते शब्दे सहसा राक्षसीगणः ॥
- 23नानाप्रहरणो घोरः समेयादन्तकोपमः ।ततो मां सम्परिक्षिप्य सर्वतो ॥
- 24च ग्रहणे चैव कुर्युर्यत्नं यथाबलम् ।गृह्य प्रशाखाश्च स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम् ॥
- 25दृष्ट्वा विपरिधावन्तं भवेयु ।मम रूपं च सम्प्रेक्ष्य वने विचरतो ॥
- 26राक्षस्यो भयवित्रस्ता भवेयुर्विकृताननाः ।ततः कुर्युः समाह्वानं राक्षस्यो रक्षसामपि ॥
- 27राक्षसेन्द्रनियुक्तानां ।ते विविधायुधपाणयः ॥
- 28आपतेयुऽस्मिन्वेगेनोद्विग्नकारिणः ।संरुद्धस्तैः सुपरितो विधमन्रक्षसां बलम् ॥
- 29शक्नुयां न तु सम्प्राप्तुं परं पारं ।मां वा गृह्णीयुराप्लुत्य बहवः ॥
- 30स्यादियं चागृहीतार्था मम च ग्रहणं भवेत् ।हिंसाभिरुचयो हिंस्युरिमां वा जनकात्मजाम् ॥
- 31विपन्नं स्यात्ततः कार्यं ।उद्देशे नष्टमार्गेऽस्मिन्राक्षसैः परिवारिते ॥
- 32सागरेण परिक्षिप्ते गुप्ते वसति ।विशस्ते वा गृहीते वा रक्षोभिर्मयि ॥
- 33नान्यं पश्यामि रामस्य साहाय्यं । न पश्यामि यो हते मयि वानरः ॥
- 34शतयोजनविस्तीर्णं लङ्घयेत ।कामं हन्तुं समर्थोऽस्मि सहस्राण्यपि रक्षसाम् ॥
- 35न तु शक्ष्यामि सम्प्राप्तुं परं पारं महोदधेः । च युद्धानि संशयो मे न रोचते ॥
- 36कश्च निःसंशयं कार्यं कुर्या ससंशयम् ।प्राणत्यागश्च वैदेह्या भवेदनभिभाषणे ॥
- 37एष दोषो महान्हि स्यान्मम सीताभिभाषणे ।भूताश्चार्था विनश्यन्ति ॥
- 38दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा ।अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चिताऽपि न शोभते ॥
- 39घातयन्ति हि कार्याणि दूताः ।न विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लव्यं न कथं भवेत् ॥
- 40लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत् ।कथं नु खलु वाक्यं मे शृणुया वा ॥
- 41इति सञ्चिन्त्य हनुमांश्चकार तिम् ।राममक्लिष्टकर्माणं स्वबन्धुमनुकीर्तयन् ॥
- 42नैनामुद्वेजयिष्यामि तद्बन्धुगतमानसाम् ।इक्ष्वाकूणां वरिष्ठस्य रामस्य ॥
- 43शुभानि वचनानि समर्पयन् ।श्रावयिष्यामि सर्वाणि मधुरां प्रब्रुवन्गिरम् । यथा हीयं तथा सर्वं समादधे ॥
- 44इति स बहुविधं महानुभावोजगतिपतेः प्रमदामवेक्षमाणः ।मधुरमवितथं जगाद वाक्यंद्रुमविटपान्तरमास्थितो हनूमान् ॥