Hanumān’s Offer and Sītā’s Resolve

1

सीता तद्वचनं श्रुत्वा ।हनूमन्तमुवाचेदं धर्मार्थसहितं वचः ॥

2

अमृतं विषसंसृष्टं त्वया वानर भाषितम् ।यच्च नान्यमना रामो यच्च ॥

3

ऐश्वर्ये वा व्यसने वा सुदारुणे ।रज्ज्वेव पुरुषं बद्ध्वा परिकर्षति ॥

4

विधिर्नूनमसंहार्यः प्राणिनां ।सौमित्रिं मां च रामं च व्यसनैः पश्य मोहितान् ॥

5

शोकस्यास्य कदा पारं राघवोऽधिगमिष्यति ।प्लवमानः परिश्रान्तो सागरे यथा ॥

6

राक्षसानां वधं कृत्वा च रावणम् ।लङ्कामुन्मूलितां कृत्वा कदा द्रक्ष्यति मां पतिः ॥

7

स वाच्यः सन्त्वरस्वेति यावदेव न पूर्यते ।अयं कालस्तावद्धि मम जीवितम् ॥

8

वर्तते दशमो मासो द्वौ तु शेषौ ।रावणेन नृशंसेन समयो यः कृतो मम ॥

9

विभीषणेन च भ्रात्रा मम निर्यातनं प्रति । प्रयत्नेन न च तत्कुरुते मतिम् ॥

10

मम प्रतिप्रदानं हि रावणस्य न रोचते ।रावणं मार्गते सङ्ख्ये मृत्युः कालवशं गतम् ॥

11

ज्येष्ठा कन्यानला नाम कपे ।तया ममेदमाख्यातं मात्रा स्वयम् ॥

12

आसंशेयं हरिश्रेष्ठ क्षिप्रं मां प्राप्स्यते पतिः । हि मे शुद्धस्तस्मिंश्च बहवो गुणाः ॥

13

उत्साहः पौरुषं सत्त्वमानृशंस्यं कृतज्ञता ।विक्रमश्च सन्ति वानर राघवे ॥

14

चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानां जघान यः । विना भ्रात्रा शत्रुः कस्तस्य ॥

15

न स शक्यस्तुलयितुं व्यसनैः ।अहं तस्य प्रभावज्ञा शक्रस्येव ॥

16

शरजालांशुमाञ्छूरः कपे ।शत्रुरक्षोमयं तोयमुपशोषं नयिष्यति ॥

17

इति सञ्जल्पमानां तां रामार्थे ।अश्रुसम्पूर्णनयनामुवाच वचनं कपिः ॥

18

श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः ।चमूं प्रकर्षन्महतीं ॥

19

अथवा मोचयिष्यामि त्वामद्यैव ।अस्माद्दुःखादुपारोह मम पृष्ठमनिन्दिते ॥

20

त्वां तु पृष्ठगतां कृत्वा सन्तरिष्यामि सागरम् ।शक्तिरस्ति हि मे वोढुं लङ्कामपि ॥

21

अहं राघवायाद्य मैथिलि ।प्रापयिष्यामि शक्राय हव्यं हुतमिवानलः ॥

22

द्रक्ष्यस्यद्यैव वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम् ।व्यवसायसमायुक्तं विष्णुं यथा ॥

23

त्वद्दर्शनकृतोत्साहमाश्रमस्थं महाबलम् ।पुरन्दरमिवासीनं मूर्धनि ॥

24

पृष्ठमारोह मे देवि मा शोभने ।योगमन्विच्छ रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी ॥

25

कथयन्तीव चन्द्रेण सूर्येण च महार्चिषा । त्वं तराकाशमहार्णवौ ॥

26

न हि मे त्वामितो नयतोङ्गने ।अनुगन्तुं गतिं शक्ताः सर्वे ॥

27

यथैवाहमिह प्राप्तस्तथैवाहमसंशयम् ।यास्यामि पश्य वैदेहि त्वामुद्यम्य ॥

28

मैथिली तु वचनमद्भुतम् । हनुमन्तमथाब्रवीत् ॥

29

हनुमन्दूरमध्वानं कथं मां वोढुमिच्छसि ।तदेव खलु ते मन्ये कपित्वं हरियूथप ॥

30

कथं वाल्पशरीरस्त्वं मामितो नेतुमिच्छसि ।सकाशं भर्तुर्मे प्लवगर्षभ ॥

31

सीताया वचनं श्रुत्वा हनुमा ।चिन्तयामास लक्ष्मीवान्नवं परिभवं कृतम् ॥

32

न मे जानाति वा प्रभावं वाऽसितेक्षणा ।तस्मात्पश्यतु वैदेही यद्रूपं मम कामतः ॥

33

इति सञ्चिन्त्य हनुमांस्तदा प्लवगसत्तमः ।दर्शयामास वैदेह्याः स्वरूपमरिमर्दनः ॥

34

। ॥

35

मेरुमन्दरसङ्काशो बभौ ।अग्रतो व्यवतस्थे च सीताया वानरोत्तमः ॥

36

हरिः पर्वतसङ्काशस्ताम्रवक्त्रो महाबलः ।वज्रदंष्ट्रनखो भीमो वैदेहीमिदमब्रवीत् ॥

37

सपर्वतवनोद्देशां ।लङ्कामिमां सनाथां वा नयितुं शक्तिरस्ति मे ॥

38

तदवस्थाप्यतां बुद्धिरलं देवि विकाङ्क्षया ।विशोकं कुरु वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम् ॥

39

तं दृष्ट्वाचलसङ्काशमुवाच जनकात्मजा । मारुतस्यौरसं सुतम् ॥

40

तव सत्त्वं बलं चैव विजानामि महाकपे ।वायोरिव गतिं चापि तेजश्चाग्नेरिवाद्भुतम् ॥

41

प्राकृतोऽन्यः कथं चेमां भूमिमागन्तुमर्हति ।उदधेरप्रमेयस्य पारं वानरपुङ्गव ॥

42

जानामि गमने शक्तिं नयने चापि ते मम ।अवश्यं कार्यसिद्धिर्महात्मनः ॥

43

अयुक्तं तु कपिश्रेष्ठ मम गन्तुं त्वयानघ । वेगो मां व ॥

44

अहमाकाशमापन्ना ह्युपर्युपरि सागरम् ।प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद्भयाद्वेगेन गच्छतः ॥

45

पतिता सागरे चाहं ।भवेयमाशु विवशा यादसामन्नमुत्तमम् ॥

46

न च शक्ष्ये त्वया सार्धं गन्तुं शत्रुविनाशन । सन्देहस्त्वय्यपि स्यादसंशयः ॥

47

ह्रियमाणां तु मां दृष्ट्वा राक्षसा ।अनुगच्छेयुरादिष्टा रावणेन ॥

48

तैस्त्वं परिवृतः शूरैः ।भवेस्त्वं संशयं प्राप्तो मया वीर कलत्रवान् ॥

49

सायुधा बहवो व्योम्नि राक्षसास्त्वं ।कथं शक्ष्यसि सम्यातुं मां चैव परिरक्षितुम् ॥

50

युध्यमानस्य रक्षोभिस्तव तैः ।प्रपतेयं हि ते पृष्ठा कपिसत्तम ॥

51

अथ भीमानि महान्ति बलवन्ति च ।कथञ्चि त्वां जयेयुः ॥

52

अथवा युध्यमानस्य पतेयं ते ।पतितां च गृहीत्वा मां नयेयुः ॥

53

मां वा हरेयुस्त्वद्धस्ताद्विशसेयुरथापि वा । हि दृश्येते युद्धे जयपराजयौ ॥

54

अहं वाऽपि रक्षोभिरभितर्जिता ।त्वत्प्रयत्नो भवेन्निष्फल एव तु ॥

55

कामं त्वमसि निहन्तुं सर्वराक्षसान् । यशो हीयेत्त्वया शस्तैस्तु राक्षसैः ॥

56

अथवादाय रक्षांसि न्यसेयुः हि माम् ।यत्र ते नाभिजानीयुर्हरयो नापि ॥

57

आरम्भस्तु मदर्थोऽयं ततस्तव ।त्वया हि सह रामस्य महानागमने गुणः ॥

58

मयि राघवस्य महात्मनः ।भ्रातॄणां च तव राजकुलस्य च ॥

59

तौ मदर्थं तु शोकसंतापकर्शितौ ।सह सर्वर्क्षहरिभिस्त्यक्ष्यतः ॥

60

पुरस्कृत्य रामादन्यस्य वानर ।न स्पृशामि शरीरं तु पुंसो ॥

61

यदहं रावणस्य बलाद्गता ।अनीशा किं करिष्यामि विनाथा सती ॥

62

यदि रामो दशग्रीवमिह हत्वा ।मामितो गृह्य गच्छेत तत्तस्य सदृशं भवेत् ॥

63

श्रुता हि दृष्टाश्च मया महात्मनस्तस्य ।न देवगन्धर्वभुजङ्गराक्षसाभवन्ति रामेण समा हि संयुगे ॥

64

समीक्ष्य तं सम्यति महाबलं वासवतुल्यविक्रमम् ।सलक्ष्मणं को विषहेत राघवं दीप्तमिवानिलेरितम् ॥

65

सलक्ष्मणं राघवमाजिमर्दनंदिशागजं मत्तमिव व्यवस्थितम् ।सहेत को वानरमुख्य सम्युगे शरार्चिषम् ॥

66

स मे हरिश्रेष्ठ सलक्ष्मणं पतिं क्षिप्रमिहोपपादय ।चिराय रामं प्रति शोककर्शितांकुरुष्व मां वानरमुख्य हर्षिताम् ॥