Vālmīki Rāmāyaṇa · The Blazing Tail
Tap a verse for its meaning
- 1तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दशग्रीवो महाबलः ।देशकालहितं वाक्यं भ्रातुरुत्तरमब्रवीत् ॥
- 2सम्यगुक्तं हि भवता विगर्हिता ।अवश्यं तु वधादन्यः क्रियतामस्य ॥
- 3। ॥
- 4ततः पश्यन्त्विमं दीनमङ्गवैरूप्यकर्शितम् ।समित्रज्ञातयः सर्वे बान्धवाः ससुहृज्जनाः ॥
- 5आज्ञापय पुरं सर्वं स ।लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन रक्षोभिः परिणीयताम् ॥
- 6तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राक्षसाः ।वेष्टयन्ति स्म लाङ्गूलं जीर्णैः कार्पासकै पटैः ॥
- 7संवेष्ट्यमाने लाङ्गूले व्यवर्धत ।शुष्कमिन्धनमासाद्य वनेष्विव ॥
- 8परिषिच्याथ तेऽग्निं तत्रावपातयन् ।लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन राक्षसांस्तानपातयत् ॥
- 9स तु ।लाङ्गूलं सम्प्रदीप्तं तु द्रष्टुं तस्य हनूमतः ॥
- 10सहस्त्रीबालवृद्धाश्च जग्मुः प्रीता ।स भूयः सङ्गतैः क्रूरै राक्षसै ॥
- 11कृतवान्वीरस्तत्कालसदृशीं मतिम् ।कामं खलु न मे शक्ता निबद्धस्यापि राक्षसाः ॥
- 12छित्त्वा मुत्पत्य हन्यामहमिमान्पुनः ।यदि भर्तृहितार्थाय चरन्तं ॥
- 13बध्नन्त्येते दुरात्मनो न तु मे कृता ।सर्वेषामेव पर्याप्तो राक्षसानामहं युधि ॥
- 14किं तु रामस्य प्रीत्यर्थं विषहिष्येऽहमीदृशम् ।लङ्का वै पुनरेव भवेदिति ॥
- 15रात्रौ न हि सुदृष्टा मे ।अवश्यमेव द्रष्टव्या मया लङ्का ॥
- 16कामं बद्धस्य मे भूयः पुच्छस्योद्दीपनेन च ।पीडां कुर्वन्तु रक्षांसि न मेऽस्ति ॥
- 17ततस्ते संवृताकारं सत्त्ववन्तं महाकपिम् ।परिगृह्य ययुर्हृष्टा राक्षसाः ॥
- 18शङ्खभेरीनिनादैस्तं घोषयन्तः स्वकर्मभिः ।राक्षसाः क्रूरकर्माणश्चारयन्ति स्म तां पुरीम् ॥
- 19अन्वीयमानो रक्षोभिर्ययौ सुखमरिन्दमः ।हनूमां राक्षसानां महापुरीम् ॥
- 20अथापश्य विचित्राणि महाकपिः ।संवृतान्भूमिभागांश्च सुविभक्तांश्च ॥
- 21वीथीश्च गृहसम्बाधाः कपिः च ।तथा रथ्योपरथ्याश्च तथैव गृहकान्तरान् ॥
- 22गृहांश्च मेघसङ्काशान्ददर्श ।चत्वरेषु चतुष्केषु राजमार्गे तथैव च ॥
- 23घोषयन्ति कपिं सर्वे राक्षसाः ।स्त्रीबालवृद्धा निर्जग्मुस्तत्र तत्र ॥
- 24तं प्रदीपितलाङ्गूलं हनुमन्तं ।दीप्यमाने ततस्तस्य हनूमतः ॥
- 25राक्षस्यस्ता शंसुर्देव्यास्तदप्रियम् ।यस्त्वया कृतसंवादः सीते ॥
- 26लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन स एष परिणीयते ।श्रुत्वा तद्वचनं क्रूरमात्मापहरणोपमम् ॥
- 27शोकसन्तप्ता हुताशनमुपागमत् ।मङ्गलाभिमुखी तस्य सा तदासीन्महाकपेः ॥
- 28उपतस्थे प्रयता ।यद्यस्ति पतिशुश्रूषा यद्यस्ति चरितं तपः ॥
- 29यदि चास्त्येकपत्नीत्वं हनूमतः ।यदि किञ्चिदनुक्रोशस्तस्य मय्यस्ति धीमतः ॥
- 30यदि वा भाग्यशेषो मे शीतो भव हनूमतः ।यदि मां वृत्तसम्पन्नां तत्समागमलालसाम् ॥
- 31स विजानाति शीतो भव हनूमतः ।यदि मां तारयेदार्यः सुग्रीवः ॥
- 32अस्माद्दुःखाम्बुसंरोधाच्छीतो भव हनूमतः ।ततस्तीक्ष्णार्चिरव्यग्रः प्रदक्षिणशिखोऽनलः ॥
- 33जज्वाल शंसन्निव शिवं कपेः ।हनुमज्जनकश्चापि पुच्छानलयुतोऽनिलः ॥
- 34ववौ स्वास्थ्यकरो देव्याः ।दह्यमाने च लाङ्गूले चिन्तयामास वानरः ॥
- 35प्रदीप्तोऽग्निरयं कस्मान्न मां दहति सर्वतः ।दृश्यते च महाज्वालः न करोति च मे रुजम् ॥
- 36शिशिरस्येव सम्पातो लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितः ।अथवा तदिदं व्यक्तं यद्दृष्टं ॥
- 37रामप्रभावादाश्चर्यं पर्वतः ।यदि तावत्समुद्रस्य मैनाकस्य च धीमतः ॥
- 38रामार्थं सम्भ्रमस्तादृक्किमग्निर्न करिष्यति ।सीतायाश्चानृशंस्येन च ॥
- 39पितुश्च मम न मां दहति ।भूयः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः ॥
- 40थ वेगेन ननाद च महाकपिः ।पुरद्वारं ततः श्रीमान् शैलशृङ्गमिवोन्नतम् ॥
- 41विभक्तरक्षःसम्बाधमाससादानिलात्मजः ।स भूत्वा शैलसङ्काशः क्षणेन पुनरात्मवान् ॥
- 42ह्रस्वतां परमां प्राप्तो बन्धनान्यवशातयत् ।विमुक्तश्चाभवच्छ्रीमान्पुनः पर्वतसन्निभः ॥
- 43वीक्षमाणश्च ददृशे परिघं तोरणाश्रितम् ।स तं गृह्य महाबाहुः कालायसपरिष्कृतम् ।रक्षिणस्तान्पुनः सर्वान्सूदयामास ॥
- 44स तान्निहत्वा समीक्षमाणः पुनरेव लङ्काम् ।प्रकाशतादित्य इवार्चिमाली ॥