Vālmīki Rāmāyaṇa · Hanumān’s Dread and Reassurance
Tap a verse for its meaning
- 1लङ्कां समस्तां सन्दीप्य लाङ्गूलाग्निं महाबलः ।निर्वापयामास तदा समुद्रे ॥
- 2सन्दीप्यमानां विध्वस्तां त्रस्तरक्षोगणां पुरीम् ।अवेक्ष्य हनुमाँल्लङ्कां चिन्तयामास वानरः ॥
- 3तस्याभूत्सुमहांस्त्रासः चात्मन्यजायत ।लङ्कां प्रदहता कर्म किंस्वित्कृतमिदं मया ॥
- 4धन्यास्ते पुरुषश्रेष्ठा ये बुद्ध्या कोपमुत्थितम् ।निरुन्धन्ति महात्मानो दीप्तमग्निमिवाम्भसा ॥
- 5पापं न कुर्यात्कः क्रुद्धो हन्याद्गुरूनपि ।क्रुद्धः परुषया वाचा नरः साधूनधिक्षिपेत् ॥
- 6वाच्यावाच्यं प्रकुपितो न विजानाति कर्हिचित् ।नाकार्यमस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते क्वचित् ॥
- 7यः समुत्पतितं क्रोधं क्षमयैव निरस्यति ।यथोरगस्त्वचं जीर्णां स वै पुरुष उच्यते ॥
- 8धिगस्तु मां सुदुर्भुद्धिं निर्लज्जं पापकृत्तमम् ।अचिन्तयित्वा तां सीतामग्निदं ॥
- 9यदि दग्धा त्वियं लङ्का नूनमार्यापि ।दग्धा तेन मया भर्तुर्हतं कार्यमजानता ॥
- 10यदर्थमयमारम्भस्तत्कार्यमवसादितम् ।मया हि दहता लङ्कां न सीता परिरक्षिता ॥
- 11ईषत्कार्यमिदं कार्यं कृतमासीन्न संशयः ।तस्य क्रोधाभिभूतेन मया कृतः ॥
- 12विनष्टा जानकी नूनं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते ।लङ्कायां कश्चिदुद्देशः सर्वा पुरी ॥
- 13यदि तद्विहतं कार्यं मम प्रज्ञाविपर्ययात् ।इहैव प्राणसंन्यासो ममापि ह्यद्य रोचते ॥
- 14किमग्नौ निपताम्यद्य आहोस्वि ।शरीरमाहो सत्त्वानां दद्मि सागरवासिनाम् ॥
- 15कथं हि जीवता शक्यो मया द्रष्टुं ।तौ वा पुरुषशार्दूलौ कार्यसर्वस्वघातिना ॥
- 16मया खलु तदेवेदं दर्शितम् ।प्रथितं त्रिषु लोकेषु कपित्वमनवस्थितम् ॥
- 17धिगस्तु राजसं भावमनीशमनवस्थितम् ।ईश्वरेणापि यद्रागान्मया सीता न रक्षिता ॥
- 18विनष्टायां तु सीतायां तावुभौ विनशिष्यतः ।तयोर्विनाशे सबन्धुर्विनशिष्यति ॥
- 19एतदेव वचः श्रुत्वा भरतो भ्रातृवत्सलः ।धर्मात्मा सह कथं शक्ष्यति जीवितुम् ॥
- 20धर्मिष्ठे गते नाशमसंशयम् ।भविष्यन्ति प्रजाः सर्वाः शोकसन्तापपीडिताः ॥
- 21तदहं भाग्यरहितो लुप्तधर्मार्थसङ्ग्रहः ।रोषदोषपरीतात्मा व्यक्तं ॥
- 22इति चिन्तयतस्तस्य निमित्तान्युपपेदिरे ।पूर्वमप्युपलब्धानि साक्षात्पुनरचिन्तयत् ॥
- 23अथवा रक्षिता स्वेन तेजसा ।न नशिष्यति कल्याणी नाग्निरग्नौ प्रवर्तते ॥
- 24न हि धर्मात्मनस्तस्य भार्याममिततेजसः ।स्वचारित्राभिगुप्तां तां स्प्रष्टुमर्हति पावकः ॥
- 25नूनं सुकृतेन च ।यन्मां दहनकर्मायं नादहद्धव्यवाहनः ॥
- 26त्रयाणां भरतादीनां भ्रातॄणां देवता च या ।रामस्य च सा कथं विनशिष्यति ॥
- 27यद्वा दहनकर्मायं सर्वत्र प्रभुरव्ययः ।न मे दहति लाङ्गूलं कथमार्यां प्रधक्ष्यति ॥
- 28पुनश्चाचिन्तयत्तत्र हनुमान्विस्मितस्तदा ।हिरण्यनाभस्य गिरेर्जलमध्ये प्रदर्शनम् ॥
- 29अनन्यत्वाच्च भर्तरि ।अपि सा निर्दहेदग्निं न तामग्निः प्रधक्ष्यति ॥
- 30स तथा चिन्तयंस्तत्र देव्या ।शुश्राव हनुमान्वाक्यं चारणानां महात्मनाम् ॥
- 31अहो खलु कृतं कर्म दुष्करं हि हनूमता ।अग्निं विसृजताभीक्ष्णं भीमं राक्षससद्मनि ॥
- 32प्रपलायित ।जनकोलाहलाध्माता क्रन्दन्तीवाद्रिकन्दरे ॥
- 33दग्धेयं नगरी सर्वा साट्टप्राकारतोरणा ।जानकी न च दग्धेति विस्मयोऽद्भुत एव नः ॥
- 34स निमित्तैश्च दृष्टार्थैः कारणैश्च महागुणैः ।ऋषिवाक्यैश्च हनुमानभव ॥
- 35ततः कपिः प्राप्तमनोरथार्थ--स्तामक्षतां राजसुतां विदित्वा ।प्रत्यक्षतस्तां पुनरेव दृष्ट्वाप्रतिप्रयाणाय मतिं चकार ॥