Vālmīki Rāmāyaṇa · The Return to Mount Mahendra
Tap a verse for its meaning
- 1आप्लुत्य च पक्षवानिव ।सचन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम् ।तिष्यश्रवणकादम्बमभ्रशैवालशाद्वलम् ॥
- 2पुनर्वसुमहामीनं लोहिताङ्गमहाग्रहम् ।महाद्वीपं स्वातीहंसविलोलितम् ॥
- 3वातसङ्घातजातोर्मि शिशिराम्बुमत् ।भुजङ्गयक्षप्रबुद्धकमलोत्पलम् ॥
- 4हनुमान्मारुतगतिर्महानौरिव सागरम् ।अपारमपरिश्रान्तः पुप्लुवे गगनार्णवम् ॥
- 5ग्रसमान इवाकाशं ताराधिपमिवोल्लिखन् ।हरन्निव सनक्षत्रं गगनं सार्कमण्डलम् ॥
- 6श्रीमान्कपिर्व्योमचरो महान् ।हनुमान्मेघजालानि विकर्षन्निव गच्छति ॥
- 7नीलमाञ्जिष्ठकानि च ।हरितारुणवर्णानि चकाशिरे ॥
- 8भ्रजालानि निष्क्रामंश्च पुनः पुनः ।प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च इव लक्ष्यते ॥
- 9विविधाभ्रघनापन्नगोचरो ।दृश्यादृश्यतनुर्वीरस्तदा चन्द्रायतेम्बरे ॥
- 10तार्क्ष्यायमाणो गगने बभासे ।दारयन्मेघबृन्दानि निष्पतंश्च पुनः पुनः ॥
- 11नदन्नादेन महता मेघस्वनमहास्वनः ।प्रवरात्वा विश्राव्य चात्मनः ॥
- 12आकुलां नगरीं कृत्वा व्यथयित्वा च ।अर्दयित्वा बलं घोरं वैदेहीमभिवाद्य च ॥
- 13आजगाम पुनर्मध्येन सागरम् ।पर्वतेन्द्रं सुनाभं च समुपस्पृश्य ॥
- 14ज्यामुक्त इव नाराचो महावेगोऽभ्युपागतः ।स किञ्चिदनुसम्प्राप्तः समालोक्य महागिरिम् ॥
- 15महेन्द्रं मेघसङ्काशं ननाद ।स पूरयामास कपिर्दिशो दश समन्ततः ॥
- 16नदन्नादेन महता मेघस्वनमहास्वनः ।स तं देशमनुप्राप्तः ॥
- 17ननाद हरिशार्दूलो लाङ्गूलं चाप्यकम्पयत् ।तस्य नानद्यमानस्य सुपर्णचरिते पथि ॥
- 18फलतीवास्य घोषेण गगनं सार्कमण्डलम् ।ये तु तत्रोत्तरे तीरे महाबलाः ॥
- 19पूर्वं संविष्ठिताः शूरा ।महतो वायुनुन्नस्य तोयदस्येव गर्जितम् ॥
- 20शुश्रुवुस्ते तदा घोषमूरुवेगं हनूमतः ।ते सर्वे शुश्रुवुः ॥
- 21निर्घोषं ।निशम्य नदतो नादं वानरास्ते समन्ततः ॥
- 22बभूवुरुत्सुकाः सर्वे सुहृद्दर्शनकाङ्क्षिणः ।जाम्बवांस्तु हरिश्रेष्ठः प्रीतिसंहृष्टमानसः ॥
- 23उपामन्त्र्य हरीन्सर्वानिदं वचनमब्रवीत् ।सर्वथा हनूमान्नात्र ॥
- 24न ह्यस्याकृतकार्यस्य नाद एवं विधो भवेत् ।तस्य बाहूरुवेगं च निनादं च ॥
- 25निशम्य हरयो हृष्टाः समुत्पेतुस्ततस्ततः ।ते नगाग्रान्नगाग्राणि शिखराच्छिखराणि च ॥
- 26समपद्यन्त हनूमन्तं ।ते प्रीताः पादपाग्रेषु गृह्य शाखाः सुपुष्पिताः ॥
- 27वासांसीव प्रशाखाश्च समाविध्यन्त वानराः ।गिरिगह्वरसंलीनो यथा गर्जति ॥
- 28एवं जगर्ज नूमा ।तमभ्रघनसङ्काशमापतन्तं महाकपिम् ॥
- 29दृष्ट्वा ते वानराः सर्वे तस्थुः प्राञ्जलयस्तदा ।ततस्तु वेगवांस्तस्य गिरे कपिः ॥
- 30शिखरे पादपाकुले ।हर्षेणापूर्यमाणोऽसौ रम्ये पर्वतनिर्झरे ॥
- 31छिन्नपक्ष इवाकाशात्पपात ।ततस्ते प्रीतमनसः सर्वे वानरपुङ्गवाः ॥
- 32हनुमन्तं महात्मानं परिवार्योपतस्थिरे ।परिवार्य च ते सर्वे परां प्रीतिमुपागताः ॥
- 33प्रहृष्टवदनाः सर्वे तमरोगमुपागतम् ।उपायनानि चादाय मूलानि च च ॥
- 34प्रत्यर्चयन्हरिश्रेष्ठं हरयो मारुतात्मजम् ।हनूमांस्तु गुरून्वृद्धान् जाम्बवत्प्रमुखांस्तदा ॥
- 35कुमारमङ्गदं चैव सोऽवन्दत महाकपिः ।स ताभ्यां पूजितः पूज्यः कपिभिश्च प्रसादितः ॥
- 36विक्रान्तः सङ्क्षेपेण न्यवेदयत् ।निषसाद च हस्तेन गृहीत्वा ॥
- 37रमणीये महेन्द्रस्य गिरेस्तदा ।हनुमानब्रवीद्दृष्टस्तदा ता ॥
- 38अशोकवनिकासंस्था दृष्टा सा ।रक्ष्यमाणा सुघोराभी राक्षसीभिरनिन्दिता ॥
- 39दीना ।उपवासपरिश्रान्ता जटिला मलिना कृशा ॥
- 40ततो दृष्टेति वचनं महार्थममृतोपमम् ।निशम्य मारुतेः सर्वे मुदिता वानरा भवन् ॥
- 41क्ष्वेलन्त्यन्ये नदन्त्यन्ये गर्जन्त्यन्ये महाबलाः ।चक्रुः किलिकिलामन्ये प्रतिगर्जन्ति चापरे ॥
- 42केचिदुच्छ्रितलाङ्गूलाः प्रहृष्टाः ।अञ्चितायतदीर्घाणि लाङ्गूलानि प्रविव्यधुः ॥
- 43अपरे च हनूमन्तं वानरा ।आप्लुत्य गिरिशृङ्गेभ्यः स्म हर्षिताः ॥
- 44उक्तवाक्यं हनूमन्तमङ्गदस्तमथाब्रवीत् ।सर्वेषां हरिवीराणां मध्ये वचनमुत्तमम् ॥
- 45न ते कश्चित्समो वानर विद्यते ।यदवप्लुत्य विस्तीर्णं सागरं पुनरागतः ॥
- 46अहो स्वामिनि ते भक्तिरहो वीर्यमहो ।दिष्ट्या दृष्टा त्वया देवी रामपत्नी यशस्विनी ॥
- 47दिष्ट्या त्यक्ष्यति शोकं सीतावियोगजम् ।ततोङ्गदं हनूमन्तं जाम्बवन्तं च वानराः ॥
- 48परिवार्य प्रमुदिता भेजिरे विपुलाः ।श्रोतुकामाः समुद्रस्य लङ्घनं वानरोत्तमाः ॥
- 49दर्शनं चापि सीताया रावणस्य च ।तस्थुः सर्वे हनुमद्वदनोन्मुखाः ॥
- 50तस्थौ तत्राङ्गदः श्रीमान्वानरैर्बहुभिर्वृतः ।उपास्यमानो विबुधैर्दिवि देवपतिर्यथा ॥
- 51यशस्विनातथाङ्गदेनाङ्गदबद्धबाहुना । तदाध्यासितमुन्नतं मह--न्महीधराग्रं ज्वलितं श्रियाऽभवत् ॥