Vālmīki Rāmāyaṇa · The Ruin of Madhuvana
Tap a verse for its meaning
- 1तानुवाच हनुमान्वानरर्षभः ।अव्यग्रमनसो यूयं मधु सेवत वानराः ॥
- 2अहमावारयिष्यामि युष्माकं ।श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं हरीणां प्रवरोङ्गदः ॥
- 3प्रत्युवाच पिबन्तु हरयो मधु ।अवश्यं वाक्यं हनुमतो मया ॥
- 4अकार्यमपि कर्तव्यं पुनरीदृशम् ।अङ्गदस्य मुखाच्छ्रुत्वा वचनं वानरर्षभाः ॥
- 5साधु साध्विति संहृष्टा वानराः ।पूजयित्वाङ्गदं सर्वे वानरा वानरर्षभम् ॥
- 6जग्मुर्मधुवनं यत्र नदीवेगा इव द्रुतम् ।ते प्रविष्टा मधुवनं पालानाक्रम्य ॥
- 7अतिसर्गाच्च पटवो दृष्ट्वा श्रुत्वा च ।पपुः सर्वे मधु तदा रसवत्फलमाददुः ॥
- 8च ततः सर्वे मागतान् ।ताडयन्ति स्म शतशः सक्तान्मधुवने तदा ॥
- 9मधूनि परिगृह्य ते ।पिबन्ति सहिताः सर्वे निघ्नन्ति स्म तथापरे ॥
- 10केचित्पीत्वापविध्यन्ति मधूनि । केचिच्च जघ्नुरन्योन्यमुत्कटाः ॥
- 11अपरे तु शाखां गृह्य व्यवस्थिताः ।अत्यर्थं च पर्णान्यास्तीर्य शेरते ॥
- 12प्लवगा मधुमत्ताश्च हृष्टवत् ।क्षिपन्ति च तदान्योन्यं स्खलन्ति च तथापरे ॥
- 13केचित् क्ष्वेलां प्रकुर्वन्ति केचित्कूजन्ति हृष्टवत् ।हरयो मधुना मत्ताः केचित्सुप्ता ॥
- 14कृत्वा केचिद्धसन्त्यन्ये केचित्कुर्वन्ति चेतरत् ।कृत्वा केचिद्वदन्त्यन्ये केचि चेतरत् ॥
- 15येऽप्यत्र स्युः प्रेष्या दधिमुखस्य तु ।तेऽपि तैर्वानरैर्भीमैः प्रतिषिद्धा दिशो गताः ॥
- 16जानुभिस्तु प्रकृष्टाश्च देवमार्गं च दर्शिताः ।अब्रुवन्परमोद्विग्ना गत्वा दधिमुखं वचः ॥
- 17हनूमता दत्तवरैर्हतं मधुवनं ।वयं च जानुभिः कृष्टा देवमार्गं च दर्शिताः ॥
- 18ततो दधिमुखः क्रुद्धो वनपस्तत्र वानरः ।हतं मधुवनं श्रुत्वा तान्हरीन् ॥
- 19इहागच्छत गच्छामो वानरा ।बलेन वारयिष्यामो मधु भक्षयतो वयम् ॥
- 20श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं वानरर्षभाः ।पुनर्वीरा मधुवनं तेनैव ॥
- 21मध्ये चैषां दधिमुखः प्रगृह्य तरुम् ।समभ्यधावद्वेगेन ते च सर्वे ॥
- 22ते शिलाः पर्वतांश्चापि ।गृहीत्वाऽभ्यगमन्क्रुद्धा यत्र ते कपिकुञ्जराः ॥
- 23ते स्वामिवचनं वीरा हृदयेष्ववसज्य तत् ।त्वरया ह्यभ्यधावन्त ॥
- 24वृक्षस्थांश्च तलस्थांश्च वानरान्बलदर्पितान् ।अभ्यक्रामंस्ततो वीराः पालास्तत्र सहस्रशः ॥
- 25अथ दृष्ट्वा दधिमुखं क्रुद्धं ।अभ्यधावन्त वेगेन ॥
- 26तं सवृक्षं महाबाहुमापतन्तं महाबलम् ।आर्यकं प्राहरत्तत्र बाहुभ्यां कुपितोङ्गदः ॥
- 27मदान्धश्च न वेदैनमार्यकोऽयं ममेति सः ।अथैनं निष्पिपेषाशु वेगव ॥
- 28स भग्नबाहूरुभुजो विह्वलः शोणितोक्षितः । सहसा वीरो मुहूर्तं कपिकुञ्जरः ॥
- 29स समाश्वस्य सहसा सङ्क्रुद्धो ।वानरान्वारयामास मधुमोहितान् ॥
- 30स कथञ्चिद्विमुक्तस्तैर्वानरैर्वानरर्षभः ।उवाचैकान्तमाश्रित्य न्समुपागतान् ॥
- 31। ॥
- 32सर्वं चैवाङ्गदे दोषं श्रावयिष्यामि पार्थिवे । वचनं श्रुत्वा वानरान् ॥
- 33इष्टं मधुवनं ह्येतत्सुग्रीवस्य महात्मनः ।पितृपैतामहं दिव्यं देवैरपि ॥
- 34स वानरानिमान्सर्वान्मधुलुब्धा ।घातयिष्यति दण्डेन ससुहृज्जनान् ॥
- 35वध्या ह्येते दुरात्मानो ।अमर्षप्रभवो रोषः सफलो नो भविष्यति ॥
- 36एवमुक्त्वा दधिमुखो ।जगाम सहसोत्पत्य वनपालैः ॥
- 37स हि प्राप्तो वनालयः ।सहस्रांशुसुतो धीमान्सुग्रीवो यत्र वानरः ॥
- 38रामं च चैव दृष्ट्वा सुग्रीवमेव च ।समप्रतिष्ठां जगतीमाकाशान्निपपात ह ॥
- 39सन्निपत्य सर्वैस्तैः परिवारितः ।हरिर्दधिमुखः पालैः पालानां ॥
- 40स दीनवदनो भूत्वा कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम् ।सुग्रीवस्य शुभौ मूर्ध्ना चरणौ प्रत्यपीडयत् ॥