Vālmīki Rāmāyaṇa · Sugrīva's Deduction
Tap a verse for its meaning
- 1ततो मूर्ध्ना निपतितं वानरं ।दृष्ट्वैवोद्विग्नहृदयो वाक्यमेतदुवाच ह ॥
- 2उत्तिष्ठोत्तिष्ठ कस्मात्त्वं पादयोः पतितो मम ।अभयं ते भवे सर्वमेवाभिधीयताम् ॥
- 3स तु विश्वासितस्तेन सुग्रीवेण महात्मना ।उत्थाय सुमहाप्राज्ञो वाक्यं दधिमुखोऽब्रवीत् ॥
- 4नैवर्क्षरजसा राजन्न त्वया नापि ।वनं निसृष्टपूर्वं हि भक्षितं तच्च वानरैः ॥
- 5एभिः प्रधर्षिताश्चैव वानरा ।मधून्यचिन्तयित्वेमान्भक्षयन्ति पिबन्ति च ॥
- 6शिष्टमत्रापविध्यन्ति भक्षयन्ति तथाऽपरे ।निवार्यमाणास्ते सर्वे वै दर्शयन्ति हि ॥
- 7इमे हि संरब्धतरास्तथा तैः सम्प्रधर्षिताः ।वारयन्तो वनात्तस्मात्क्रुद्धै ॥
- 8ततस्तैर्बहुभिर्वीरैर्वानरैर्वानरर्षभ । क्रोधाद्धरयः प्रविचालिताः ॥
- 9पाणिभिर्निहताः केचित्केचिज्जानुभिराहताः ।प्रकृष्टाश्च यथाकामं देवमार्गं च दर्शिताः ॥
- 10एवमेते हताः शूरास्त्वयि तिष्ठति ।कृत्स्नं मधुवनं चैव प्रकामं तैः प्रभक्ष्यते ॥
- 11एवं विज्ञाप्यमानं तं सुग्रीवं वानरर्षभम् ।अपृच्छत्तं महाप्राज्ञो लक्ष्मणः ॥
- 12किमयं वानरो राज प्रत्युपस्थितः ।कं चार्थमभिनिर्दिश्य दुःखितो वाक्यमब्रवीत् ॥
- 13एवमुक्तस्तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना ।लक्ष्मणं प्रत्युवाचेदं वाक्यं ॥
- 14आर्य लक्ष्मण सम्प्राह वीरो कपिः ।अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्भक्षितं मधु वानरैः ॥
- 15विचित्य दक्षिणामाशामागतैर्हरिपुङ्गवैः ।नैषामकृतकृत्यानामीदृशः स्यादुपक्रमः ॥
- 16आगतैश्च प्रमथितं यथा मधुवनं हि तैः ।धर्षितं च वनं कृत्स्नमुपयुक्तं च वानरैः ॥
- 17वनं यदाऽभिपन्नास्ते साधितं कर्म वानरैः । न सन्देहो न चान्येन ॥
- 18न ह्यन्यः साधने हेतुः कर्मणोऽस्य ।कार्यसिद्धिर्मतिश्चैव तस्मिन्वानरपुङ्गवे ॥
- 19व्यवसायश्च वीर्यं च श्रुतं चापि प्रतिष्ठितम् ।त्र नेता स्यादङ्गदश्च महाबलः ॥
- 20हनूमांश्चाप्यधिष्ठाता न तस्य गतिरन्यथा ।अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्हतं मधुवनं किल ॥
- 21वारयन्तश्च सहितास्तथा जानुभिराहताः ।एतदर्थमयं प्राप्तो वक्तुं मधुरवागिह ॥
- 22नाम्ना हरिः प्रख्यातविक्रमः ।दृष्टा सीता महाबाहो पश्य तत्त्वतः ॥
- 23अभिगम्य तथा सर्वे पिबन्ति मधु वानराः ।न चाप्यदृष्ट्वा वैदेहीं विश्रुताः ॥
- 24वनं दत्तवरं दिव्यं धर्षयेयुर्वनौकसः ।ततः प्रहृष्टो लक्ष्मणः सहराघवः ॥
- 25श्रुत्वा कर्णसुखां वाणीं सुग्रीववदनाच्च्युताम् । भृशं रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ॥
- 26श्रुत्वा दधिमुखस्येदं सुग्रीवस्तु ।वनपालं पुनर्वाक्यं सुग्रीवः प्रत्यभाषत ॥
- 27प्रीतोऽस्मि सोहं यद्भुक्तं वनं तैः ।मर्षितं मर्षणीयं च चेष्टितं कृतकर्मणाम् ॥
- 28इच्छामि शीघ्रं हनुमत्प्रधानान्शाखामृगांस्तान्मृगराजदर्पान् ।द्रष्टुं ह राघवाभ्यांश्रोतुं च सीताधिगमे प्रयत्नम् ॥
- 29प्रीतिस्फीताक्षौ सम्प्रहृष्टौ कुमारौदृष्ट्वा वानराणां च राजा ।अङ्गैः संहृष्टैः कर्मसिद्धिं विदित्वाबाह्वोरासन्नां सोऽतिमात्रं ननन्द ॥