The Captured Spy · Vālmīki Rāmāyaṇa

ततो निविष्टां ध्वजिनीं ।ददर्श राक्षसोऽभ्येत्य नाम वीर्यवान् ॥

राक्षसराजस्य रावणस्य ।तां दृष्ट्वा सर्वतो व्यग्रं प्रतिगम्य स राक्षसः ॥

प्रविश्य लङ्कां रावणं वाक्यमब्रवीत् ।एष लङ्कां समभिवर्तते ॥

अगाधश्चाप्रमेयश्च द्वितीय इव सागरः ।पुत्रौ दशरथस्येमौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥

सीतायाः पदमागतौ ।एतौ सागरमासाद्य सन्निविष्टौ महाद्युती ॥

बलमाकाशमावृत्य सर्वतो ।तत्त्वभूतं महारज क्षिप्रं वेदितुमर्हसि ॥

तव दूता महाराज क्षिप्रमर्हन्त्यवेक्षितुम् ।उपप्रदानं सान्त्वं वा भेदो वात्र प्रयुज्यताम् ॥

शार्दूलस्य वचः श्रुत्वा रावणो ।उवाच सहसा व्यग्रः र्थमात्मनः ॥

शुकं नाम तदा रक्षो वाक्यमर्थविदां वरम् ।सुग्रीवं ब्रूहि गत्वा त्वं राजानं वचनान्मम ।यथा सन्देशमक्लीबं श्लक्ष्णया परया गिरा ॥

त्वं वै महाराज महाबलश्चर्क्षरजःसुतश्च ।न कश्चिदर्थस्तव नास्त्यनर्थ--स्तथा हि मे भ्रातृसमो हरीश ॥

अहं यद्यहरं भार्यां राजपुत्रस्य धीमतः ।किं तत्र तव सुग्रीव ॥

न हीयं हरिभिर्लङ्का शक्या प्राप्तुं कथञ्चन ।देवैरपि सगन्धर्वैः किं पुन ॥

स तथा राक्षसेन्द्रेण सन्दिष्टो ।शुको तूर्णमाप्लुत्य चाम्बरम् ॥

स गत्वा दूरमध्वानमुपर्युपरि सागरम् ।संस्थितो ह्यम्बरे वाक्यं सुग्रीवमिदमब्रवीत् ॥

सर्वमुक्तं यथादिष्टं रावणेन दुरात्मना ।तं प्रापयन्तं वचनं तूर्णमाप्लुत्य ॥

प्रापद्यन्त दिवं क्षिप्रं लोप्तुं हन्तुं च ।स तैः प्लवङ्गैः प्रसभं निगृहीतो ॥

चाशु परिगृह्य निपातितः ।वानरैः पीड्यमानस्तु शुको वचनमब्रवीत् ॥

वार्यन्तां साधु वानराः ।यस्तु हित्वा मतं भर्तुः स्वमतं सम्प्रभाषते ॥

दूतः सन्स दूतो ।शुकस्य वचनं श्रुत्वा रामस्तु परिदेवितम् ॥

उवाच घ्नतः शाखामृगर्षभान् ।स च पत्रलघुर्भूत्वा हरिभिर्दर्शिते भये ॥

अन्तरिक्षस्थितो भूत्वा पुनर्वचनमब्रवीत् ।सुग्रीव सत्त्वसम्पन्न महाबलपराक्रम ।किं मया खलु वक्तव्यो रावणो ॥

स एवमुक्तः प्लवगाधिपस्तदाप्लवङ्गमानामृषभो महाबलः ।उवाच वाक्यं रजनीचरस्यचारं शुकं दीनमदीनसत्त्वः ॥

न मेऽसि मित्रं न तथाऽनुकम्प्योन चोपकर्ताऽसि न मे प्रियोसि ।अरिश्च रामस्य सहानुबन्धःस मेसि वालीव ॥

निहन्म्यहं त्वां ससुतं सबन्धुंसज्ञातिवर्गं रजनीचरेश ।लङ्कां च सर्वां महता बलेन ।क्षिप्रं करिष्यामि समेत्य ॥

तस्य ते न पिशाचं न राक्षसम् ।त्रातारमनुपश्यामि न गन्धर्वं न चासुरम् ॥

अवधीर्यज्जरावृद्धं गृध्रराजानमक्षमम् ।किं नु ते सकाशे लक्ष्मणस्य वा ॥

हृता सीता विशालाक्षी यां त्वं गृह्य न बुध्यसे ।महाबलं महाप्राज्ञं दुर्धर्षममरैरपि ॥

न बुध्यसे रघुश्रेष्ठं यस्ते प्राणान्हरिष्यति ।ततोऽब्रवीद्वालिसुतस्त्वङ्गदो हरिसत्तमः ॥

नायं दूतो महाराज प्रतिभाति मे ।तुलितं हि बलं सर्वमनेनात्रैव तिष्ठता ॥

गृह्यतां मा गमल्लङ्कामेतद्धि मम रोचते ।ततो राज्ञा समादिष्टाः समुत्प्लुत्य ॥

जगृहुस्तं विलपन्तमनाथवत् ।शुकस्तु वानरैश्चण्डैस्तत्र तैः सम्प्रपीडितः ॥

महात्मानं रामं दशरथात्मजम् ।लुप्येते मे बला भिद्येते मे तथाऽक्षिणी ॥

यां च रात्रिं जाये रात्रिं च यामहम् ।एतस्मिन्नन्तरे काले यन्मया ह्यशुभं कृतम् ॥

सर्वं तदुपपद्येथा जह्यां चेद्यदि जीवितम् ।नाघातयत्तदा रामः श्रुत्वा त ।वानरानब्रवीद्रामो मुच्यतां दूत आगतः ॥