Vālmīki Rāmāyaṇa · Sītā’s Lament
Tap a verse for its meaning
- 1। ॥
- 2। ॥
- 3एतैः सर्वैरभिज्ञानैरभिज्ञाय सुदुःखिता ।विजगर्हेऽत्र कैकेयीं क्रोशन्ती यथा ॥
- 4सकामा भव कैकेयि हतोऽयं ।कुलमुत्सादितं सर्वं त्वया ॥
- 5किं ते कैकेयि कृतं रामेण विप्रियम् ।तद्गृहाच्चीरवसनं दत्त्वा प्रव्राजितो वनम् ॥
- 6इदानीं स हि राक्षसैश्च कथं हतः ।एवमुक्त्वा तु वेपमाना तपस्विनी ॥
- 7जगाम जगतीं बाला छिन्ना तु यथा ।सा मुहूर्तात्समाश्वास्य प्रतिलभ्य च ॥
- 8तच्छिरः समुपाघ्राय विललापायतेक्षणा ।हा हताऽस्मि वीरव्रतमनुव्रता ॥
- 9इमां ते पश्चिमावस्थां गताऽस्मि कृता ।प्रथमं मरणं नार्यो भर्तुर्वैगुण्यमुच्यते ॥
- 10साधुवृत्तायाः संवृत्तस्त्वं ममाग्रतः ।दुःखाद्दुःखं प्रपन्नाया मग्नाया ॥
- 11। ॥
- 12वत्सेनेव यथा धेनुर्विवत्सा वत्सला कृता ।आदिष्टं दीर्घमायुस्ते यैरचिन्त्यपराक्रम ॥
- 13अनृतं वचनं तेषामल्पायुरसि राघव ।अथवा नश्यति प्रज्ञा प्राज्ञस्यापि सतस्तव ॥
- 14पचत्येनं यथा कालो भूतानां प्रभवो ह्ययम् ।अदृष्टं मृत्युमापन्नः कस्मात्त्वं ॥
- 15व्यसनानामुपायज्ञः कुशलो ह्यसि वर्जने ।तथा त्वं सम्परिष्वज्य रौद्रयातिनृशंसया ॥
- 16ममाच्छिद्य हृतः ।उपशेषे महाबाहो मां विहाय तपस्विनीम् ॥
- 17प्रियामिव समाश्लिष्य पृथिवीं ।अर्चितं सततं यत्तद्गन्धमाल्यैर्मया तव ॥
- 18इदं ते मत्प्रियं वीर काञ्चनभूषणम् ।पित्रा दशरथेन त्वं श्वशुरेण ममानघ ॥
- 19सर्वैश्च पितृभिः सार्धं नूनं समागतः ।दिवि नक्षत्रभूतस्त्वं महत्कर्मकृतां प्रियम् ॥
- 20पुण्यं राजर्षिवंशं त्वमात्मनः समवेक्षसे ।किं मां न प्रेक्षसे किं मां न प्रतिभाषसे ॥
- 21बालां बाल्येन सम्प्राप्तां भार्यां मां ।संश्रुतं गृह्णता पाणिं चरिष्यामीति यत्त्वया ॥
- 22स्मर तन्मम नय मामपि दुःखिताम् ।कस्मान्मामपहाय त्वं गतो ॥
- 23अस्माल्लोकादमुं लोकं त्यक्त्वा मामपि ।कल्याणैरुचितं यत्तत्परिष्वक्तं मयैव तु ॥
- 24क्रव्यादैस्तच्छरीरं ते नूनं विपरिकृष्यते ।अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टवानाप्तदक्षिणैः ॥
- 25। ॥
- 26परिप्रक्ष्यति लक्ष्मणं शोकलालसा ।स तस्याः परिपृच्छन्त्या वधं मित्रबलस्य ते ॥
- 27। ॥
- 28वदीर्णेन न भविष्यति राघव ।मम हेतोरनार्याया ह्यनर्हः ॥
- 29रामः सागरमुत्तीर्य सत्त्ववा हतः ।अहं दाशरथेनोढा मोहात्स्वकुलपांसनी ॥
- 30आर्यपुत्रस्य रामस्य मृत्युरजायत ।नूनमन्यां मया जातिं वारितं दानमुत्तमम् ॥
- 31याऽहमद्येह भार्या सर्वातिथेरपि ।साधु पातय मां क्षिप्रं रामस्योपरि ॥
- 32समानय पतिं पत्न्या कुरु कल्याणमुत्तमम् ।शिरसा मे शिरश्चास्य कायं कायेन योजय ॥
- 33रावणानुगमिष्यामि गतिं भर्तु ॥
- 34इति सा यतेक्षणा ।भर्तुः शिरो धनुस्तत्र समीक्ष्य च पुनः पुनः ॥
- 35। ॥
- 36विजयस्वार्यपुत्रेति सोऽभिवाद्य प्रसाद्य च ।न्यवेदयदनुप्राप्तं प्रहस्तं ॥
- 37सहितैः सर्वैः प्रहस्तः समुपस्थितः ।तेन दर्शनकामेन वयं प्रस्थापिताः ॥
- 38नूनमस्ति राजभावात् क्षमान्वितम् ।किञ्चिदात्ययिकं कार्यं तेषां त्वं दर्शनं कुरु ॥
- 39। ॥
- 40स तु सर्वं समर्थ्यैव कृत्यमात्मनः ।सभां प्रविश्य विदधे विदित्वा ॥
- 41। ॥
- 42राक्षसेन्द्रस्तु तैः सार्धं मन्त्रिभि ।समर्थयामास तदा रामकार्यविनिश्चयम् ॥
- 43अविदूरस्थितान्सर्वा ।अब्रवीत्कालसदृशं रावणो राक्षसाधिपः ॥
- 44शीघ्रं स्फुटकोणाहतेन मे ।समानयध्वं वक्तव्यं च न कारणम् ॥
- 45ततस्तथेति प्रतिगृह्य तद्वचोबलाधिपास्ते महदात्मनो बलम् ।समानयंश्चैव समागमं च तेन्यवेदयन्भर्तरि ॥